Mr. Chairman, firstly, I want to say to the hon. the Minister and his department that we appreciate the annual report. It covers a very wide and full range and deals with the topics that we will be looking at today. It also helps to have the Annual Report of the Committee of Heads of Education in good time.

There are two matters in the annual report that I want to refer to immediately. The first is in paragraph 7.2 at the bottom of page 26 under the heading “Committee of Inquiry into All Post-school Education and Training, Except University Training”. It is stated here that the committee has met, that its report has been accepted by the Director-General and that draft legislation has already been drawn up. We have had so many different committees and different commissions that I am not exactly sure which one is referred to here and I would be grateful if the hon. the Minister could tell us when he replies.

Mr. Chairman, I request the privilege of the half hour.

On page 30 of the report I wish to refer to paragraph 4.1, “National Study Loan and Bursary Funds”. I do not intend to read what he said in this paragraph, but I do want to put a question or two to the hon. the Minister. It is clear that this fund is in some trouble and that it simply does not have enough money to do the job. I have been approached and told by a small businessman—the business is small, not the man—that up till recently you could claim tax redemption if you give a certain amount of money to this fund, namely up to R1 200 per student at a university or R1 000 per student at a technikon. People were able to choose the student and the institution. I am not sure whether this information is accurate, because this person only came to my office today and I have not had a chance to research it. However, I have been told that in the last two years this has been changed and is one of the major reasons why this fund has not received the support that one normally would imagine it to receive. Once again, I would be glad to hear from the hon. the Minister in this regard.

I want to refer briefly to the De Lange Report. The hon. the Minister is on record as saying that, and I quote—

I put it to the hon. the Minister that the spokesmen on Education both for the official Opposition and I am sure for the NRP as well, are what might be termed interested bodies. It is extremely difficult to start a debate on the Minister’s Vote knowing that a very far-ranging and probably far-reaching report is already in his hands, but that we have no knowledge either of the contents of the report, the recommendations or indeed the attitude of the Government towards these. It is regrettable, therefore, that we have to debate in this way without that report, because I am quite sure that the report itself is going to overtake a great deal of what we say here. Nevertheless, I want to ask the hon. the Minister if he is considering a White Paper on the De Lange Report and, if so, when this White Paper will be made available.

Whilst we do not have the De Lange Report, we certainly do have the Venter Report, which is a report on the quality of the working life of the White educator in the Republic. One of the findings of this project committee is what I can only describe as both shocking and astounding. The report states—

To back up its statement it lists some truly alarming figures in Table 6.1 of the actual report. These figures are as at 15 August 1980, only a year ago, and I have no reason to believe that they have since changed in substance. The division is between male and female teachers and they are listed under four categories. In junior primary schools, for example, 41% of male teachers and 49% of female teachers do not have the minimum tersiary requirements for teaching the subjects they are teaching in those schools.

What page is that?

There are no page numbers in the report, but I am referring to Table 6.1 in paragraph 6 of the report. In senior primary schools, i.e. Std. 2 to 4, 45% of the men and 51% of the women lack those basic minimum requirements. In junior secondary schools, i.e. Std. 5 to 7, 51% of the males and 51% of the females lack these requirements. In senior secondary schools, i.e. Std. 8 to 10, 53% of men and 47% of women in White schools in South Africa lack the basic minimum requirements in order to teach subjects for which they have responsibility. These figures can only be described as startling and indicate that in most standards of our schools more than 50% of teachers have less than the minimum tertiary training required in the actual subjects which are their responsibility. I think this is stark evidence, if we need any evidence, that the crisis in education to which we have referred from time to time, still exists and is very much alive in South Africa. I think it also indicates a considerable degree of neglect. How is it possible that our schools could have reached this stage without us even being aware of it? If we were aware of it, what on earth is the Government doing about it. It makes one wonder whether one should indeed send one’s children to school when our teachers seem so ill-prepared to do the job. I can only describe this as a bomb on the playing-fields or in the classrooms of our schools in South Africa.

The Venter Report goes on and identifies three factors in the working life of educators in schools which have an adverse effect on the attractiveness of the educator’s profession. Firstly, there is remuneration, which is by far the most important factor. Secondly, freedom of decision, i.e. professional autonomy, something which we do not know a great deal about. Thirdly, organizational climate. I understand that these two, namely freedom of decision and organizational climate, will be featured in further reports. Once again I would like to ask the hon. the Minister if this is so, and if so, when we can expect the next report of the Venter Committee.

As a result of the findings on remuneration, the Government introduced new salary structures on 1 April 1981. I want to say to the hon. the Minister that there can be absolutely no room for complacency. If the Government believe that they have now resolved this probleem, they are labouring under a false sense of security. There remain, for example, a number of anomalies, and some of these will be raised by my colleagues during the course of this debate. I will only cite one example and that concerns the powerful Federal Council of Teachers’ Associations, which represents about 50 000 White teachers. Prof. Hennie Maree, chairman of the council, earlier this month clashed with the State concerning salaries of departmental heads and senior lecturers at teachers’ colleges. The point at issue was the Cabinet’s decision to do away with the entrenched salary, which means in effect a loss to the staff concerned of two notches of about R900 each, and in the case of senior women teachers a loss of approximately R2 610.

The other point which must be made and which we ignore at our peril is that the general image of the teaching profession has taken such a knock in recent years that we have much ground to make up. There is a great deal of hard work to be done if resignations are to decrease and recruitment into the profession is to be enhanced. Most of us in this Committee who are interested and somewhat knowledgeable in the field of education and have worked in schools, colleges and universities and who keep in touch, know of a number of prestigious Government schools, let alone some of the other smaller lesser known schools, who have suffered very real losses in the last few years in the number of resignations and in recruitment which is definitely not as healthy as it should be.

The most staggering facts, however, were released by the Transvaal M.E.C. for Education at the time, Mr. Van der Merwe Brink. For the period January to mid-September 1980 there had been 2 750 resignations, nearly double the number of the previous year, and this included 11,6% of the total male teaching staff. There were 371 posts for which no teachers could be found, and in addition a large number of professionally unqualified teachers had been appointed. The situation has necessitated holding extra classes after regular hours using teachers from other schools and holiday schools for pupils.

This is only an indication and one does not have the time in a short Committee of this nature to deal adequately with just how serious the situation is, but if resignations have been and are desperately worrying, then recruitment is also a major probleem. A report published in The Argus last year gave details of the career preferences of the top 100 pupils in the National Science Olympiad. Now these are really top youngsters. Each pupil was asked to state his or her first choice, which scored one point, and an alternate, which scored half a point. Of the 150 points available I wonder if the Committee could guess how much teaching actually scored? Half a point. That is among 100 pupils in the National Science Olympiad asked to state their career preference. One out of a hundred stated it as his or her second choice. If we go on like this one wonders if there will be a science olympiad in a few years time, because who on earth is going to teach the pupils?

There can be no doubt that the new salary structures and increases have alleviated the probleem and I would like to hear from the hon. the Minister on this point whether I am right in this. I hope I am right. He will, however, agree with me that teaching is much more than salaries, important as that is. We have to appreciate the importance of education and the indispensibility of well-trained and well-motivated teachers. It may be that one of the ways in which the State can demonstrate its concern for this vital profession is by recognizing—and the hon. member for Virginia is going to be pleased that I use this word—what we would say is the “peculiarity”, but which I think the Afrikaans sums up so much better with the word “eiesoortigheid”, of the teaching profession. Teachers should not and cannot be classified as ordinary Public Servants. No matter how good Public Servants are, and they are in many instances, and the contribution they are making, I think we will be making a grievous error if we perpetuate this situation and do not realize the peculiarity of the teaching profession as a vocation. I hope that the De Lange Commission has something to say about this need for the re-assessment of the profession.

Education has been described in this Committee and in other places as a corner-stone on which the future of South Africa rests. If it is the key to the future prosperity of the country and all its peoples, then it deserves much higher priority being afforded to it today. An absolute priority is to attract more male teachers to the profession. I do not want to be accused of being a male chauvinist or whatever, but according to the figures released in the 1980 annual report of the S.A. Teachers’ Council, of the 62 546 White registered teachers 66,7%, more than two-thirds, were female. The province with the highest female percentage was Natal. I do not know why, but perhaps the hon. member for Durban North will explain that to us. 73,6% of all teachers in Natal are female. Even more alarming is that of teachers under the age of 30 more than 85% are female. I want to underline that I have absolutely no reason to believe that female teachers are any less committed or professional than male teachers, but I put it to this Committee that both in the interests of professional status and the interests of the pupil the present balance is not healthy. Here I want to refer also to the acute shortage of English-speaking teachers, especially male teachers. This situation manifests itself in the small minority of English-speaking teachers in parallel medium schools and the increasing number of Afrikaans-speaking teachers in English-medium schools. I think this Committee would be at one and would hope that they would join with me in making a specific appeal—I hope very much that the Press will give this the attention it requires—to English-speaking people in South Africa to consider teaching as a worthwhile and satisfying career. The English teacher, especially the English male teacher, is becoming what I can only call an endangered species. Unless we do something seriously about this we are in trouble. I know hon. members may say to me that it is up to you people to do something about it, but I do not see it that way. I believe that all of us should be united in making this appeal.

I now want to say a few brief words about universities, which obviously fall under this department as well. Firstly, I want to refer briefly to the claim made by two members of the President’s Council, namely—

Amongst their recommendations is “the possible withholding of Government subsidies so as to limit the number of foreign academics and also the taking of an oath by all university teachers”. Apart from the fact that the analysis was hopelessly wrong, I hope that the hon. the Minister will discourage any suggestion that foreign academics per se and South African academics receiving further training in other parts of the world in order to develop their own careers, are in any way a threat to national security.

Secondly, there is a view that the Venter Report largely ignored the needs of university staff because of its pre-occupation, understandably, with the school-teachers’ crisis. Amongst those who have recently criticized the committee along these lines is Prof. Van Rensburg of the RAU. Hopefully the De Lange Commission will have remedied the neglect, otherwise there is no doubt that the ground of the crisis, which has largely been in the schools, will shift to the universities, and this cannot be good for the country’s well-being.

Thirdly, I think everyone is only too painfully aware of the very high subsidies paid to universities by the State. We must, however, remember that it is the taxpayers’ money that is being used and not the Government’s. There is a subtle difference. It is unfortunate, therefore, that the hon. the Minister and some of his colleagues, by implication, threaten certain universities in South Africa with the withdrawal of subsidies unless they toe the line. These implied threats made by Cabinet Ministers followed the reaction of some students to the recent Republican Festival. I want to say that I believe these threats were an overreaction and a further inroad into the limited autonomy of the universities concerned. I want to say also that the University of the Witwatersrand, the University of Cape Town and the University of Natal have a very long and proud record in South Africa and I believe they can take care of their own discipline and the running of their own universities. When we bear in mind the desperate need for skilled workers and well-trained people in South Africa the hon. the Minister himself must surely realize that any threat to remove subsidies of key universities is both empty and meaningless.

I would like to know from the hon. the Minister what the Government’s policy is regarding open universities. There has been considerable debate and speculation in the media and at conferences and when we bear in mind the increased number of Black students at so-called White universities I think it is imperative that South Africa should know exactly where the Government stands as far as higher education is concerned. Several rectors of leading universities stated that universities should be opened to all races, that the decision who should come into an university should be left to the universities themselves. May I ask the hon. the Minister whether it is still against Nationalist policy that universities should be open? Is the Government still committed to the policy of separate institutions or has it come to its senses and realized that open universities are both desirable and inevitable? While I am on this subject, I would like the hon. the Minister to state the Government’s policy on technikons. This is a new and fairly recent development in our South African life and education and, I think, a very good move. We in the official Opposition have made no secret of the fact that we believe, for many reasons, that it would be of enormous benefit to all South Africans and to South Africa as a whole if technikons were to be unequivocally open to all. This should be especially true of the new technikon which is soon to be built in District 6. Nothing can take away the anguish and heartache of the destruction of a community, but a statement by the Minister today that technikons, including the technikon to be built in District 6, would be open to people of all races on the basis of merit, would go a long way or at least some way to alleviate what has been an indefensible course of action by the Government.

In conclusion I want to put it on record that I find it limiting and devoid of common sense to discuss the education of Whites in isolation from the educational needs of the entire country. Clearly, if I were to try and transgress in this way you would, Mr. Chairman, rightly overrule me and call me to order. Let me, therefore, in a concluding sentence stress that I hope that this is the last time this Vote is discussed in such a limited and truncated fashion, and that next year, in the next session of Parliament, we will together look at the total educational challenge facing the total South Africa.

Mnr. die Voorsitter, allereers wil ek die agb. Minister, hoewel hy reeds met sy aanstelling in hierdie pos geluk-gewens is, sterkte toewens waar hy nou vandag die eerste keer die bespreking van sy begrotingspos hanteer. Ons twyfel nie dat ons vandag weer van die besondere kennis wat hy oor die onderwerp het, gebruik sal kan maak nie.

Ek wil die departement andermaal van harte gelukwens met die uitstekende jaarverslag wat hulle die lig laat sien het. Ek is daarvan oortuig dat dit seker een van die jaarverslae is wat die meeste statistieke en inligting bevat wat ons al in ’n verslag van hierdie aard gekry het. Ons wil vir dr. Van Wyk en sy personeel van harte bedank en gelukwens met die uitstekende jaarverslag.

Ek wil ook my dank betuig aan die georganiseerde professie, t.w. die Federale Raad sowel as die verskillende onderwysersver-enigings, vir die besondere bydrae wat hulle met betrekking tot onderwys in ons land lewer. Ek wil ook die S.A. Onderwysersraad—ek sal later weer hierna verwys—van harte bedank, en veral hul voorsitter, prof. Van Loggerenberg, wat in die tyd toe daar woelinge met betrekking tot die salariskwes-sie was, so gesond en gebalanseerd opgetree het in die gees van die status wat onderwy-sers het. Les bes sal ek baie graag ook my persoonlike dank, as iemand wat lank in die onderwys gestaan het, wil betuig aan onder-wysers en dosente aan universiteite, technikons, onderwyserskolleges en so meer vir die uitmuntende werk wat hulle doen.

Ek wil kortliks reageer op ’n paar aange-leenthede wat die agb. lid vir Pinelands geopper het. Sommige daarvan sal deur ander lede aan hierdie kant bespreek word, maar ek wil graag na twee of drie daarvan verwys.

Die eerste het te doen met die minimum tersiêre opleidingsvereistes waaraan ons onderwysers mank gaan. Dit is ’n feit, want die Venterverslag het dit aan ons uitgewys, maar dit is niks nuuts nie. Ons het hierdie kwessie reeds in die verlede gedebatteer. Die vraag is eintlik waarom dit so is. Dit is dan ook die vraag wat die agb. lid vir Pine-lands gestel het. Daar is verskeie redes hiervoor en een van die belangrikstes hou waar-skynlik verband met diensvoorwaardes in die breë sin, maar meer bepaald met die kwessie van salarisse. Hierdie saak is tot groot hoogte reggestel met die jongste salarisaan-passings. In hierdie verband het die agb. lid vir Pinelands gesê dat die saak nie heeltemal opgelos sal word deur die huidige salarisver-hogings nie. Ek wil graag vir die agb. lid vir Pinelands wys op wat prof. Hennie Maree, die voorsitter van die Federale Raad, in hierdie verband gesê het. Ek lees voor uit Mondstuk van Maart 1981, soos volg—

Dit sluit ook aan by wat die agb. lid gesê het, nl. dat alles nog nie heeltemal wel is met betrekking tot die nuwe salarisstrukture nie. Ek lees verder—

Ek is die heel eerste wat sal sê dat daar natuurlik nie ’n stelsel is wat geheel en al vry van anomalieë is nie. Sodra ’n mens ’n nuwe salarisstruktuur instel, sal daar noodwendig anomalieë wees wat mettertyd uit die weg geruim moet word. Ons moet egter nie daar-die kleiner probleme tot die belangrikstes verhef nie. Hier het prof. Maree die belang-rike probleme uitgelig en ons wil hom bedank dat hy die saak so gestel het. Daar was egter ook ’n tweede saak waaroor die agb. lid vir Pinelands hom uitgespreek het t.w. dat onderwysers nie as gewone staats-amptenare geklassifiseer en gesien kan word nie. Ek wil sonder voorbehoud met die agb. lid saamstem dat dit inderdaad so is en oor die jare heen het ek asook ander agb. lede aan hierdie kant van die Raad beklemtoon dat ’n onderwyser iemand is wat in ’n beroep staan in teenstelling met baie ander persone in die Staatsdiens. In daardie opsig stem ek met die agb. lid vir Pinelands saam en ek sal later terugkom op dit wat ek in hierdie verband wil sê. Die agb. lid vir Pine-lands het gesê dat hy glo dat hy namens ons almal praat as hy ons wys op die tekort aan Engelssprekende onderwysers. Ek kan nie onthou in watter jaar dit was nie, maar in ’n bepaalde debat wat so drie of vier jaar gelede plaasgevind het, het ons van hierdie kant van die Raad die saak spesifiek ook aan die deur van die Opposisie-partye gelê. Ons het hulle destyds daarop gewys dat hulle ’n beroep op die Engelssprekendes moet doen om hulle tot die onderwys te wend. Ek wil nou baie dankie aan die agb. lid vir Pine-lands sê dat hy vandag gedoen het wat ons hulle drie of vier jaar gelede gevra het om te doen. Ek wil hoop dat sy versoek nie op dowe ore sal val nie want dit is inderdaad nodig dat ook die Engelssprekendes hulle tot die onderwys moet wend.

Sover dit die sogenaamde dreigement betref wat aan sommige universiteite gerig sou gewees het oor die onttrekking van hul subsidies sal my kollegas aan hierdie kant van die Raad daarop antwoord. Hulle sal ook antwoord oor die kwessie van oop universiteite, ’n onderwerp waarna ek ook later sal verwys. Die voorsiening van onderwys aan Blankes afsonderlik van ander bevolkingsgroepe is ook ’n onderwerp waaroor ek my sienswyse sal uitspreek in die loop van my toespraak.

Voorts wil ek verwys na wat ek as onder-wysstelsels sal beskryf. Wanneer ek my oor onderwysstelsels uitspreek, is dit nodig dat ek in die eerste plek aan hierdie Komitee sal verduidelik wat ek verstaan onder die begrip onderwysstelsels. As ek van ’n onderwysstel-sel praat, beskou ek daardie begrip as die struktuur waarin die kuituur en die opvoedende onderwys van ’n volk of ’n volksgroep ten nouste vervleg is en wat noodwendig moet uitloop op beplande, georganiseerde en gekoördineerde verskaffing van onder-wysdienste binne so ’n bepaalde staat volgens die waardes en die norme wat die volk of daardie besondere volksgroep onontbeer-lik vir sy voortbestaan ag. Ek maak dus met ander woorde ’n onderskeid tussen ’n stelsel met sy eie onderwys gekoppel aan die kuituur van ’n bepaalde volksgroep teenoor ’n ander stelsel wat presies dieselfde uitgangspunt gebruik, met ander woorde onderwysstelsels wat langs mekaar loop. Sover dit die Blanke betref, net die volgende: Die Wet op Nasionale Onderwysbeleid, Wet No. 39 van 1967, bepaal dat die Blanke onderwys ’n Christelike karakter moet hê en dat die geloofsoortuiging van ouers en kinders by godsdiensonderrig eerbiedig moet word. Sonder om verder daaroor uit te wei sê ek dat, wat my betref, staan of val hierdie kant van die Raad by daardie standpunt. Ek wil egter verder sê dat dieselfde Wet ook bepaal dat daar ’n breë nasionale karakter binne die Blanke onderwys moet wees en dit is in ooreenstemming met die beginsel van die selfbeskikkingsreg van volkere waaroor gedebatteer is toe die Pos van die agb. Eerste Minister verlede week bespreek is. Omdat die breë nasionale karakter van elke volk gekoppel is aan die selfbeskikkingsreg—wat onverhandelbaar is—staan of val ek en hierdie kant van die Raad daarby soos by die Christelike karakter van die onder-wysstelsel van die Blanke. Dit beteken dat die onderwys gebed is in die tradisie, kuituur en die wesenskenmerke van die volk wat dit bedien want persoon, kuituur en volk vorm ’n onafskeidbare dinamiese eenheid waaraan ons niks kan doen nie. Die tyd verhoed my om ten Volle aan agb. lede voor te lees uit ’n stuk—hoewel ek dit sal doen indien dit later van my verwag word—waaruit dit blyk dat in 1978 niemand anders as sir Harry Oppenheimer, dit in ’n referaat wat hy by die Univer-siteit van Witwatersrand gelewer het, erken het en gesê het dat dit as sodanig aanvaar word. [Tyd verstreke.]

Mr. Chairman, I rise to give the hon. member the opportunity to complete his speech.

Mnr. die Voorsitter, vanuit daardie hoek gesien, bring dit eie onderwysstelsels, eie skole en eie inrigtings vir die opleiding van onderwysers mee—en laat ek byvoeg dat dit vir my belangrik is—en nie een nasionale onderwysstelsel met een nasionale onderwysdepartement nie. As ek dit gesê het, is dit ook waar dat skakeling tussen die onderskeie onderwysstelsels van die verskillende bevolkingsgroepe myns insiens noodsaaklik is vir die eenvoudige rede dat die produkte van die verskillende onderwysstelsels hulself in een gemeenskaplike arbeidsmark bevind. Dit is dus gebiedend noodsaaklik dat daar koördinasie sal wees oor sake soos leerplanne, eksaminering, sertifisering, die opleiding van onderwysers, diensvoorwaardes, salarisskale ens. Daar moet dus koördinasie tussen die onderwysstelsel van die verskillende volksgroepe wees.

Are you still against one department?

Ek is teen een departement. Die ideaal behoort te wees om op ’n gekoördineerde wyse gelyke geleenthede vir die onderwys van alle bevolkingsgroepe met behoud—en dit is belangrik—en die bewaring van die identiteit van elke afsonderlike bevolkingsgroep, te gee. Ek sê dit want onderwysstelsels wat ontwerp is vir die groep wat dit dien kan eiesoortig wees sonder om minderwaardig te wees. Dit is die belangrike punt wat ook daardie kant van die Raad moet aanvaar, te wete, dat verskillende onderwysstelsels nie noodwendig meebring dat een minderwaardig teenoor die ander hoef te wees nie.

Wat die toekomstige ontplooiing van onderwys betref, wil ek daarop wys dat die onderwys meer op toekomsbehoeftes in die arbeidsveld ingestel moet wees. Ek kan dit in ’n paar sinne saamvat deur te sê dat daar in die gewone sekondêre skool, wat my betref, weinig onderskeid is tussen akade-miese, tegniese en beroepsonderrig. Daarom vind ons dikwels dat ’n kind homself in ’n bepaalde rigting bevind waarin hy nie belang stel nie en dit moet noodwendig tot swakker akademiese prestasies lei en moontlik ook tot ’n hoër druipsyfer. Dikwels is ’n kind in ’n bepaalde rigting geplaas ook omdat daar ’n mate van status kleef aan die suiwere akademiese rigting en daarom vind ’n mens dat ’n kind dikwels deur ouers in ’n bepaalde rigting gedruk word. Dieselfde verskynsel vind ons ook by ons universiteite. Ek wil ook daarop wys dat tersiêre onderwys vandag eenvoudig te duur is vir iemand om toe-gelaat te word om by ’n universiteit te studeer slegs ter verwerwing van ’n graad en sonder dat hy enige loopbaan voor oë het waarin hy besondere dienste kan lewer. Om dit te voorkom meen ek dat beroepsvoorligting ’n baie belangriker plek moet inneem—veral by die primêre skool en reeds in die junior sekondêre fase—sodat die kind daartoe gelei kan word om in ’n bepaalde rigting te beweeg met die oog op die beroep wat hy eendag gaan beoefen. Wat myself betref, hou ek nog by my standpunt dat differensiasie onder dieselfde dak nooit dieselfde resul-tate kan lewer as differensiasie onder aparte dakke nie, m.a.w. in aparte skole nie. Ek is daarvan oortuig en hoewel ek nie tyd het om myself verder daaroor uit te spreek nie, wil ek net daardie stelling maak.

Dit bring my by die onderwyser.

Mnr. die Voorsit-ter, mag ek die agb. lid ’n vraag vra?

Wil die agb. lid ’n vraag beantwoord?

Nee, mnr. die Voor-sitter, ek het te min tyd. Dit bring my by die onderwyser en ek wil aanhaal wat Henry Adams gesê het. Hy sê—

Dit is baie waar en dit dui op die geweldige verantwoordelikheid van die onderwyser. Ek dink dat almal met my sal saamstem dat die onderwyser die belangrikste meningsvormer is van die volk van more. Dit geld op alle terreine, ten opsigte van die kerk, die kuituur, politiek, sport ens. Om onderwys te gee is nie slegs om kennis by te bring nie en daarom moet die onderwyser self—en dit is vir my belangrik—toegerus wees met ’n gesonde lewens-en wêreldbeskouing wat ooreenstem met dié van die volk waaraan hy behoort. Deur sy woorde en sy optrede vorm hierdie onderwyser die karakter van die leerling en daardeur uiteindelik die karakter van die volk waaraan daardie onderwyser behoort. Die klaskamer is die spieëlbeeld van die lewenswaardes van die volk wat hy bedien. Daarom is dit so waar wat prof. Van Loggerenberg sê en omdat hy dit so pragtig saamgevat het, wil ek dit aanhaal. Hy sê die volgende—

Ek meen dat enigeen wat binne die onderwys staan, hierdie stelling sal onderskryf. As die onderwyser so ’n belang-rike persoon in die volkshuishouding is, is dit noodsaaklik dat die werwing en die keuring van onderwysers van die uiterste belang sal wees. Laat ek dit dadelik sê: Die onderwyser speel ’n ontsettend belangrike rol by die werwing van die toekomstige onderwyser. Hy is die beste verkoopsman van sy eie professie. Ek wil graag die volgende vraag stel omdat dit ’n geweldige verantwoordelik-heid is waaraan die onderwyser onderwerp is: Hoe verkoop hy sy professie en met watter oorgawe doen hy dit?

Vanweë die belangrikheid van die taak van die onderwyser is dit ook van kardinale belang dat die regte persone tot die onder-wysberoep sal toetree. Om die keuring van toekomstige onderwysstudente reg te hanteer, moet die uiteindelike taak van die onderwyser die norm vorm wanneer daar gesêls word oor die keuring van onderwysstudente. Daar kan nog baie gedoen word om die diensvoorwaardes van onderwysers te verbeter, afgesien van die salarisse, soos verdere verslae nog sal aandui. Diensvoorwaardes alleenlik kan egter nie ’n groep mense na die onderwys trek sonder dat hulle in hul hart voel dat hulle vir daardie professie geroepe is nie. Ek is bevrees dat die huidige stelsel van keuring nie doeltreffend genoeg is om te verseker dat die mees geskikte persone tot die onderwys toetree nie. Akademiese en sportprestasies is wel van belang maar méér nog sulke dinge soos kulturele belangstelling, lewens-en wêreldbe-skouing, die klimaat waarin so ’n persoon opgroei, persoonlikheidseienskappe ens. Dit is almal eienskappe wat ’n rol moet speel by die keuring van ’n student wat tot die onderwys wil toetree.

Die opleiding van die onderwyser is natuurlik van ewe groot belang. As ek na die taak en verantwoordelikheid van die onderwyser kyk en na die plek van die onderwys-professie onder al die ander professies, het ek bedenkinge oor die tydsduur van die opleiding van onderwysers. Ek meen dat daar eenvoudig na hierdie aspek gekyk sal moet word want ek is nie so seker dat ’n opleiding van drie jaar vir primêre onderwys en ’n opleiding van vier jaar vir sekondêre onderwys genoegsaam is nie. Indien die onderwyser dieselfde gesag en status as ander professies wil handhaaf sal daar na die opleidingsvereistes van ander professies gekyk moet word om dié van die onderwys op dieselfde vlak te bring. Ek wil weer eens vra vir gesamentlike akademiese en professionele opleiding met veel meer tyd wat aan praktiese opleiding afgestaan word in die skool en in die klaskamer. Absolute skeiding van die akademiese en die professionele opleiding vir sekondêre onderwysstudente bevredig myns insiens net nie. Meer onder-wysgerigte leerplanne en grade sal die gespe-sialiseerde kennis van die onderwyser bo alle twyfel verseker.

Ek wil graag ten slotte ’n paar woorde oor die status van die onderwyser sê. Die onderwyser self gee groter status aan die beroep as wat enige wetgewing of diensvoorwaardes kan doen. Die status van die professie word gekenmerk deur die professionele gedrag van die onderwyser self en dit is juis daarom dat ek so harthk saamstem met prof. Van Loggerenberg, as voorsitter van die Suid-Afrikaanse Onderwysersraad, want hy het hierdie aspek by verskeie geleenthede na vore gebring. As die onderwyser daarin slaag is dit net so belangrik dat die onderwys—as gevolg van die belangrikheid daarvan—hoë aansien by die gemeenskap moet geniet. Ek is bevrees dat die onderwyser en die onderwys as sodanig nie meer die agting geniet wat dit ’n paar dekades gelede geniet het nie. Ek meen dat die gemeenskap na daardie vlak moet terugkom. [Tyd ver-streke.]

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Virginia het aan verskeie aspekte van die onderwys geraak naamlik die kwessie van diensvoorwaardes vir onderwysers, die onderwysstelsels en natuurlik ook sy sienswyse van die onderliggende filosofie van Christelik nasionale opvoeding. Ek gaan min of meer oor dieselfde faktore praat en moontlik inskakel by sekere aspekte waama die agb. lid vanmiddag verwys het. In die eerste instansie wil ek aan hom sê dat die NRP ook die basiese beginsel ondersteun dat die opvoeding van die kind op primêre en sekondêre vlak wel groepsge-bonde of kultuurgerig kan wees. Daar kom egter ’n sekere tyd in die opvoedingsproses wanneer die weerbaarheid van daardie kind ontwikkel het tot ’n punt waar hy sy eie gang kan gaan in die wye wêreld. ’n Mens vra jouself die vraag of dit in belang van die kind is—en dus ook van die gemeenskap waarin hy leef—om hom op ’n nou paadjie te hou tot op tersiêre vlak en hom eers dan die geleentheid te bied om die wye wêreld binne te tree. Ons glo natuurlik dat tot op die sekondêre vlak—miskien tot st. 8—dit nodig is om van ’n kultuurgebonde onderwysstelsel te praat, ’n Mens moet dan egter ondersoek instel om te sien of die behoud van ’n beginsel ’n goeie ding is en of ’n mens nie miskien die kind se opvoedingsproses inkort deur ook op tersiêre vlak daarop aan te dring dat die opvoedingsproses nog kultuurgebonde moet wees nie. Ons vra net die vraag want ons beleid is baie duidelik, dat na opvoeding op sekondêre vlak dit wel in belang van die kind is—en dus in belang van die hele bevolking—om ’n uitbreidingsproses aan die gang te sit.

Mr. Chairman, there are a number of items I would like to deal with today during this, the hon. the Minister’s very first Vote. We would also like to welcome him to this particular portfolio. He is one of those hon. Ministers whose reputation has gone ahead of him in many spheres. He has, of course, raised tremendous expectations, not only of hon. members of this Committee, but the population as a whole, that education will be seen in a different light from what some of his predecessors saw it and also that he will be a man who will ensure that the proper perspective and importance in priority is given to education in South Africa that is due to it. We find ourselves in a very interesting position in South Africa today. The hon. member for Pinelands referred to a crisis in education and we find that our whole educational system—and I am speaking of both Whites and other sectors—is really in a phase of “implosion” as opposed to the population explosion. There are many reasons why we find this disparity between the expectations of what the educational system can do and what it is actually capable of doing. Education, in the view of the majority of the population of Africa, is seen as the key which opens the door of opportunity. If ever there was a human right with legitimate claim that society owes an individual, I believe hon. members will agree with me when I say that human right is the right to education. It is probably the only human right which society owes the individual legitimately. In that respect I believe that this hon. Minister has a very important and responsible portfolio and that the expectations which have been raised with his appointment to this ministry should be fulfilled in the eyes of the whole population. We in the NRP believe that the reason why we have the probleem with teachers—particularly as far as White education is concerned—is to be found both in the historical as well as the comtemporary context. Hon. members will be aware that the Government decided after 1948 that education was to become one of the major instruments for the implementation of the philosophy of the party. As such it was inadvertently decided—although with a fair amount of insight into the probleem—that education would be the prerogative of those individuals, particularly those appointed to senior posts, who are the greatest supporters of the philosophy of the governing party. For that reason as well as others—that is in the historical context—we should not be surprised to find that many members of the White population of South Africa decided to find careers in other areas. I refer particularly to the one aspect namely male English-speaking teachers who if they found that their promotional opportunities were blocked in the field of education, they would go to another area such as commerce or industry where their talents could be used and rewarded without the consideration of whether they supported the governing party’s philosophy or not. I believe that that was one of the major reasons why we are today reaping the bitter fruits of that sort of approach. I believe that the winds of change have blown in the NP despite what the Sunday Express said last Sunday because that newspaper stated that the winds of change will not blow on education. We detect in the governing party that they are moving away from these antiquated approaches to education and as I said earlier, the hon. the Minister himself is a man whose reputation has gone ahead of him despite the fact that the quotation in the Sunday Express of 30 August states—and this is what they quote the hon. the Minister as having said in an interview with Die Beeld—

Presumably the hon. the Minister has been correctly quoted. However, in this respect I believe that it is a major break-through in the sense that at least at this day and age we are at least considering the opening of technikons and universities. I believe that it is impossible to take any other stance on education. After all, education is one of the most important portfolios in the political field and the field of the development of infrastructure in South Africa. We certainly hope that the results of the three commissions that are sitting on education at the moment will bear fruit, evidence and witness to the importance which we place on education today. The hon. the Minister is going to reply to us later on and he will tell us what his attitude is going to be should the De Lange Commission of the HSRC request the hon. the Minister to put legislative changes into operation which will allow tertiary education in particular to be available to all members of all population groups. I look forward to the hon. the Minister’s reply in this respect. If we look at some of the more recent statistics available we can see the importance of opening tertiary educational institutions to all population groups. I have a graph in front of me which was prepared by Sanso in a report called “Verslag” and this indicates the magnitude of the probleem which the hon. the Minister is going to be faced with. As at 1981—and I am using rounded-off figures—the number of Indian university entrants, that is school-leavers who have university entrance qualifications, number in the region of 2 000 per annum. In the case of the Coloureds it is 2 500, in the case of Blacks it is 9 000 and Whites 25 000. I am mentioning these figures because one must see White education in its total social context in relation to the other groups. If the hon. the Minister’s attitude is supportive of the concept that technikons and universities should be open to other population groups, these are the kind of problems that he is going to face. If we project those figures we will see that the number of Whites with university entrance qualifications in the year 1990 will be in the region of 30 000 and in that particular year the number of Black school-leavers with university entrance qualifications will also number 30 000 whereas the number of Coloureds and Indians would only have moved up marginally. If we want to see the futuristic situation of Africa and the amount of infrastructure development which is going to occur—and this is the reason why we believe it is going to be impossible to have separate universities and tertiary educational institutions for all population groups—is to be found in the projections for the year 2009. [Time expired.]

Mnr. die Voorsitter, ek staan net op om die agb. lid die kans te gee om sy toespraak te voltooi.

Ek bedank die agb. lid vir daardie geleentheid.

If we look at the year 2009 we shall see that the number of Blacks who will have university entrance qualifications is the staggering figure—based on current population projections—of 98 000. Collectively the Indians, Whites and Coloureds will only represent 48 000 and that figure includes 29 000 Whites—hon. members of the Committee will note the decrease in the number of White university entrants due to a decrease in the population—whilst there are 12 000 Coloureds and 7 000 Indians. If the year 2009 sounds a long way off the Committee should take note of the fact that it is only 29 years away. I am sure that most of us will still be around in that year although we may not be in the same position as we are at the moment. One thing is sure, our educational process will not have discontinued if we are still here. I would like to know from the hon. the Minister how he views the whole question of tertiary education. I would also like to ask the hon. the Minister whether he would be prepared to comment on his attitude in regard to the subsidies paid to private schools. We seem to have a discrepancy here which is inexplicable in terms of logic although it may be understandable in terms of certain other factors which the hon. the Minister may have some knowledge of. We in the NRP believe that private schools have a very definite and important role to play in primary and secondary education. We believe that it is the democratic right of every parent in South Africa to decide what type of institution he would like to send his child to. I believe that the standard and quality of our State schools are excellent but perhaps for other reasons such as tradition, feelings of kinship, old boy reasons and educational reasons a large number of parents would prefer at some stage or another to expose their children to the benefits of a private school education. This in no way implies that the standard of education in our State schools is inferior. It is interesting to note that the Province of Natal was first to recognize this need and to make fiscal provision for subsidies for private schools. It certainly paid handsome dividends because if one looks at the real savings to the State such savings are to be found in the fact that the cost of the infrastructure of establishing a private school is normally borne by private institutions, churches and other interested parties. Therefore, to a very large extent, it is also relieving the State of the burden of providing that education. The Province of Natal has taken the lead in this respect followed fairly closely by the Orange Free State and very recently we are happy to say that the Cape Province also saw its way clear to provide subsidies for private schools. Let me say that if it were not for the timeous action of the Cape Provincial Administration at least 40% of those private schools would have gone into liquidation and they would have suffered a close-down. I would like to know from the hon. the Minister why it is that the Transvaal is unable to see its way clear to also provide subsidies for private schools. The hon. the Minister has been petitioned … [Interjections.] I should like to hear about it. Is it to the same extent as the other provinces? Why has there been this protracted battle to get subsidies and why is it that we have this differential approach to the subsidies of private schools through out South Africa? They are not all the same. The hon. member for Standerton said they were; and to think he lives just outside the borders of Natal.

He is almost a Natalian.

He is almost in Natal and he is getting very close. However, he will recognize and understand that there is a differentiation in the quantitive aspects of subsidies to private schools. We would like to know from the hon. the Minister why this should be so and what his attitude is. However, I am sure the hon. the Minister agrees with all hon. members both on that side and this side that private schools do play a very important role.

I should like to turn very briefly to the question of teacher training, because this will be the major infrastructural impediment to the development of our educational system in South Africa. Again, one must take a holistic view of education. We cannot look at White education in isolation, because the expectations of other groups are formulated to a large extent by their perception of the benefits and infrastructural qualities of the other groups.

For the record, Sir, using the most recent figures available for a comparative analysis, in 1978 in round figures the total stock of White teachers was 47 000 and the pupil content was 955 000, giving one a pupilteacher ratio of 20,3 to 1. That is to say, there was one teacher to every 20,3 pupils. In 1979, a year later—I should like to draw the attention of hon. members to the fact that 1979 was the first year in which a decline in university enrolment was detected for certain universities, although not overall—we find a teacher stock of 48 000 and a pupil stock of 953 000, giving a ratio of one teacher for every 19,8 pupils. That was therefore a marginal improvement.

Let us, however, look at the position as regards the Black population. This is going to prove one of the major impediments, even if there is a change of attitude on the part of the Government as regards the improvement of educational facilities. The major impediment is not going to be fiscal or infrastructural, but the stock of teachers available to teach the pupils. In 1978 there was a teacher stock of 66 000 to a pupil population of 3,2 million, which gives a ratio of one teacher to 49 pupils. In 1979 the teacher stock was 72 000 and the pupil stock was 3,4 million, giving a ratio of 1 to 48,3, a marginal improvement. One must bear in mind that just to create parity in the infrastructure of Black education in kwaZulu alone, i.e. to provide the same number of schools and teachers in proportion to the number of pupils as for the Whites, it will cost Natal and kwaZulu R785 million. That probleem, just to provide parity, is bad enough. However, even if we could find the R785 million required to provide parity—and hon. members must remember that the hon. the Minister’s total budget for this year is R511 million while that of the hon. the Minister of Education and Training is lower, being approximately R360 million or R370 million—we would still be saddled with a probleem. One can therefore appreciate the magnitude of the fiscal probleem in kwaZulu.

My request to the hon. the Minister is whether we cannot bring White married women back into the educational system for Whites. Often they are put off because they are temporary teachers. They leave of their own free will because the benefits are not good enough. We seem to be deliberately reducing the stock of White teachers. Is it not possible to alleviate the teacher shortage in the other population groups by the better utilization of the White teachers who are available? I ask this because this is where the major impediment is going to be. I see that the hon. member for Standerton is raring to go. No doubt he has some answers to give us here. I believe that we shall have to pay very urgent attention to the question of the provision of an adequate stock of well-trained teachers. The hon. member for Pinelands indicated—possibly there are also historical reasons for the end result—what sort of a qualitative probleem we have as regards teachers, let alone a quantitative probleem. I believe that the only way in which in the short and medium terms we are going to be able to alleviate the probleem of the stock of teachers for the other population groups will be to encourage those Whites who form a surplus in White requirements to move over and assist the other population groups. I think that the hon. member for Standerton will probably say that this is already being done and that he will indicate that a large number of White teachers already go and assist in Soweto, but we want the alleviation of this shortage by using White teachers actively promoted. We do not simply want the use of White teachers in other institutions for other population groups tolerated. [Time expired.]

Mnr. die Voorsitter, ek waardeer die rustige klimaat waarin ons onder u leiding hier verkeer. Dit is in besonder te danke aan die agb. Minister dat ons in die huidige tydsgewrig nie weer die krete en Persberigte kry soos die „Red ons, red ons dr. Gerrit” wat in die verlede in ’n Persberig verskyn het nie. Daar het in ons onderwyskorps gesindheidsverandering ingetree. Ek dink dat hierdie klimaat ook ’n positiewe uitwerking sal hê op die werwing van matriku-lante vir die onderwysberoep.

Ek voel ook gelukkig oor die gesprekke wat plaasgevind het tussen die agb. Minister, as hoof van die departement, en die professionele liggaam van die onderwysers. Ek het waardering daarvoor dat daardie mense deur middel van die Onderwysersraad, spierkrag ontwikkel het. Ons het dit in die Volksraad bepleit dat daar ’n professionele spreekbuis vir onderwysers geskep moes word waardeur hulle kon praat. Die nut daarvan het in die optrede van hierdie liggaam na vore gekom. Dit is goed dat twee vennote wat albei spierkrag het, saamwerk. Albei moet onder-nemingskrag en onderhandelingskrag hê. Ons wil die agb. Minister daarvoor bedank.

Ek wil kortliks terugkom op sommige van die toesprake wat reeds gelewer is. Ek wil net ’n opmerking of twee maak oor aspekte wat die agb. lid vir Pinelands aangeraak het. Ek dink dat op die primêre vlak in besonder daar so ’n sterk aanvulling van gekwali-fiseerde mense was om die take in die juniorprimêre-en seniorprimêre-fases te verrig dat ons nie bekommerd daaroor hoef te wees nie. Selfs wat die opleiding van onderwyseresse vir preprimêre onderwys betref, kom daar ’n komponent, in hul kursusse by wat hulle genoeg lading gee sodat hulle met nut in die juniorprimêre-en seniorprimêre-fases gebruik kan word. Op dié gebied is daar by ons onderwyskolleges deeglike beplanning. Met die jaarlikse inname van studente word hulle gekeur, ongeag die studierigting wat die voornemende student in matriek gekies het. Die kolleges het projeksies vir die behoeftes oor vier jaar wanneer daardie studente afgestu-deer het. Dan kanaliseer hulle die studente, in same werking met die studente, na bepaalde studie-terreine na gelang van die behoeftes vir sover hulle vooruitbepaal kan word. Ek weet dat daar by ons onderwyskol-leges dwarsdeur die land deeglike en sinvolle beplanning is ten opsigte van hierdie aspekte.

Die agb. lid het egter reg dat daar ten opsigte van sekere vakke nog werklik behoeftes is. Kom ons verwys maar daarna as die „skaars vakke”. Daar is werklik ’n tekort aan onderwysers in sekere vakrigtings. Dit bestaan egter nie net by skole nie, maar ook by ons kolleges, technikons en universiteite.

That makes it worse.

Ek wil sê dat daardie mense moeilik bekombaar is. As ’n mens by groot bedryfsondememings soos Sasol kom, sal hulle vir jou sê hulle soek ook na skei-kundiges. Die agb. lid het ook verwys na die moontlike werwing van onderwysers in die buiteland. Die agb. Minister kan sy oordeel daaroor gee. Ek glo nie dit is ’n deur wat ons heeltemal hoef te sluit nie. Ons kan sekerlik van daardie mense werf.

Ek wil op die private sektor ’n beroep doen, ’n Mens wonder soms of professionele mense in die private sektor nie byvoorbeeld aan ons universiteite hul hulp moet aanbied nie. Dit vind byvoorbeeld op die mediese terrein plaas dat ’n medikus wat sy eie praktyk in die stad het, ook ’n aanstelling het om by die mediese skool van die universiteit lesings te gee. Sal dit nie moontlik wees om ’n ingenieur wat sy eie praktyk het, te kry om ’n deel van sy dag aan ’n universiteit af te staan nie? Hy hoef dit nie gratis te doen nie. Op hierdie wyse kan hierdie mense benut word deur hul kundigheid en vermoë aan die studente beskikbaar te stel. Die studente kan daardeur net baat. Hierdie mense staan in die praktiese veld en kan dus miskien ’n ryper praktiese ervaring oordra aan die studente wat hoofsaaklik met teorie in die lesingkamer te make kry.

Die agb. lid vir Pinelands het ook so lig-gies verwys na die kwessie van die subsidies aan die universiteite waar die studente besonder jolyt gevier het. Onlangs was daar ’n insident met betrekking tot ’n draf-broekie. Dit is net stoutigheid aan die kant van die studente en dit sal nie veroorsaak dat subsidies in die gedrang gebring word nie. In daardie geval sal ons dit nie eens oor-weeg nie, want daar gaan dit net oor die kleur en tint van studentwees, oor die … [Tussenwerpsels.] Ek sal dit nie verder voer nie, Meneer. ’n Student was nog nooit ’n engel nie! Wanneer die student egter aan sekere sake raak wat werklik tot die hart van die gemeenskap dring, dan moet ons waaksaam wees. Ek glo nie die agb. Minister sal baie drastiese stappe doen nie, maar hy moet sy stem dik maak.

Die agb. lid vir Durban-Noord wil hê dat die skolier reeds op die sekondêre vlak moet beweeg na terreine buite sy suiwer kultuur-verband. Hy het dit nou nie bepleit nie, maar hy het dit as ’n moontlikheid gestel. Hy het gesê ’n mens kan dit oorweeg. Skoliere op sekondêre vlak is maar baie jong mense. Ek dink die gemiddelde ouderdom in die land van die skolier in matriek is ongeveer 17. In dié verband kan ek op uitsprake van talie mense wys. Daar is byvoorbeeld prof. Mphahlele van die Universiteit van die Witwatersrand wat vir die kultuurgebonden-heid van sy mense pleit. Hy wil hulle nie geïntemasionaliseer hê nie. Hy bepleit hul kultuurgebondenheid tot op ’n baie ryp fase, insluitende die tersiêre vlak. Ek dink die Regering se standpunt daaroor is redelik duidelik en ek wil daardie standpunt onderskryf.

Dan het die agb. lid wat ’n bekwame lid is, iewers verkeerde inligting gekry toe hy gesê het dat die geskiedenis bewys het dat die Engelssprekendes nie so goed in die onderwys bevorder is nie. Dit is ’n wilde aantyging. Wie het daardie inligting aan hom verstrek? Sy eie vader staan dan in die onderwys, of hy is terug in die onderwys want hy sal nooit daar wegkom nie. Hy is ’n skitterende mens vir wie ek hoë waardering het. Ek wil agb. lede die versekering gee dat ons wat in die onderwyswêreld gestaan het, kan getuig dat van ons Engelssprekende kollegas tot op die hoogste vlak skitterend gepresteer het. Die agb. lid sal weet dat dit in Natal ook die geval is. Ek glo nie dit was ooit ’n probleem nie. Ek wil dit egter saam met die agb. lede bepleit dat die Engelssprekendes aangemoedig sal word om in groter getalle tot die onderwysberoep toe te tree.

Wat subsidies aan private skole betref, wil ek daarop wys dat Transvaal dit by uitnemendheid doen. Die private skole sou nie kan bestaan en hulle sou nie aan die onderwysers die salarisse kan betaal wat vandag betaal word as daar nie ’n subsidie aan hulle sou toekom nie.

Orde! Die agb. lid se tyd is verstreke.

Meneer, ek het dan nog nie eens uitgekom by …

Mr. Chairman, the hon. member does not have to worry. I rise to allow him to proceed.

Ek wil die agb. Hoofsweep oorkant hartlik bedank. Mnr die Voorsitter, ek kon die agb. lid vir Dur-ban-Noord nog ’n mooi waarheid vertel het, maar ek wil by ’n ander gedagte kom.

Mnr. die Voorsitter, ons sal moet kyk na sekere ontwikkelinge of tendense in Oos-Transvaal. As ons ’n driehoek trek van die Oos-Rand na Nelspruit, na Standerton en terug na die Oos-Rand en ons kyk na daardie gebied, dan vind ons dat daar in daardie driehoek meer kapitaal bestee word as in enige land in Afrika. Net aan kragstasies wat vir daardie gebied beplan word, word daar R1,5 miljard bestee, aan Sasol 2 en 3 R6 miljard, aan die ontwikkeling van die Steen-koolbedryf R30 miljard—agb. lede kan maar gaan kyk na die verslae wat oor die naweek in ons koerante verskyn het—en aan die in-frastruktuur ens., R2 miljard. Oor die volgende vyf jaar sal daar tussen R40 miljard en R50 miljard in Oos-Transvaal bestee word. As ons verwag dat hierdie ontwikkeling sal plaasvind sonder bykomende behoefte aan skole, technikons en miskien selfs ’n in-genieursfakulteit of ’n tegniese fakulteit op die tersiêre vlak, maak ons ’n fout. Die onderwys vra egter eers hoeveel mense met kinders daar is voordat in die behoeftes van die gebied voorsien word. Ander organisasies bring eers die nodige geriewe en infra-struktuur aan en gaan dan met die onderneming voort. Die onderwysersgeriewe kom egter ing voort. Die onderwysgeriewe kom egter eers agtema. Ons moet met beplanning betyds in hierdie geweldige behoefte voorsien wat oor vier tot vyf jaar voor die deur sal staan, ’n Mens kan nie ’n skool, ’n kollege of ’n technikon oomag oprig nie. Die Swart onderwys is ’n rukkie gelede by hierdie debat betrek en, waar die betrokke Minister nou ook teenwoordig is, wil ek vir hom sê dat ons ook reeds in hierdie stadium in hierdie behoefte ook moet voorsien. Dit vereis die Oos-Transvaal vandag van ons. Dit is toevallig die gebied waarvandaan ek kom. Dit is die son en die ooste se lig vir almal wat vandag in die Raad sit. [Tussenwerpsels.]

Mnr. die Voorsitter, ek wil net ’n laaste gedagte in u midde laat. Ek wil ’n saak bepleit met betrekking tot ’n baie sensitiewe terrein. Ek wil verwys na die Kinderwet-skole van ons land en die kinders wat deur die hof na bepaalde skole gestuur word. In ons land is daar verskeie skole wat hierby betrokke is. Daar is op die oomblik 1 305 seuns en 1 116 dogters in sulke skole. Ek wil kortliks statistiek in dié verband verstrek. By Die Vlakte-skool op Standerton is daar ’n skoolgebou teen ’n bedrag van R1,5 miljoen voorsien. Die Direkteur-generaal van die departement het vroeër vanjaar daardie skool geopen. Op George is daar ’n meisieskool in aanbou wat R2,7 miljoen gaan kos. By die Tempe-meisieskool in Bloemfontein word daar koste ten bedrae van R3 miljoen aangegaan en vir die seunskool op Queenstown R4,8 miljoen. Daar word dus in totaal R12 miljoen bestee ten behoewe van 2 000 kinders.

Dan kan ’n mens vra hoekom hierdie geweldige bedrae vir hierdie kinders bestee word. Wie is hierdie kinders? Die kinders in die Kinderwet-skole is kinders wat deur die gemeenskap of die ouerhuis ’n letsel aange-doen is. As ons wil praat van toegewyde onderwysers, dan is dit die onderwysers wat by daardie skole werk.

Op Standerton is daar drie sulke skole, ’n seunskool en twee meisieskole. Daar is van daardie kinders wat vandat hulle ingeskryf word totdat hulle die skool verlaat, nooit met vakansie huis toe gaan nie omdat daar vir hulle nie ’n huis bestaan nie. Hulle word uitgeplaas na mense wat hulle nooi. Hierdie kinders is ’n juweel in ons gemeenskap. Ek wil die mense in die gemeenskappe in ons land waar sodanige skole gevestig is, versoek om daardie kinders in hul harte te sluit en hulle in die gemeenskapsaktiwiteite tuis te laat voel. Laat my sê dat een van die top-generaals in ons Weermag in so ’n skool ’n skolier was. Ek het saam met die skool-hoofde ’n bietjie rekord gehou van die prestasies van leerlinge uit daardie skole. Ek kan agb. lede vertel van skitterende prestasies wat deur daardie kinders behaal is op die verpleegterrein, in die onderwys, in die Polisie, in die Weermag en op vakkundige terreine.

En as L.V.’s.

Die agb. lid vir Dur-ban-Noord sal hom verbaas. Ek wil dit bepleit dat ons hierdie kinders in ons midde moet opneem en daardie skole deel van die gemeenskap moet maak. Vanjaar het daardie drie klein nywerheidskole vir die eerste keer in hul bestaan op Standerton die inter-hoërskoolse atletiekbyeenkoms aangebied waarby 11 hoërskole betrokke was en hulle het dit met groot sukses gedoen. Nou wil ek in dieselfde asem dankie sê aan die kerke, die stadsraad, die Rotariêrklub, die Rapport-ryers en die Lions vir belangstelling in hierdie kinders. Dankie dat u hul ’n deel maak van ons gemeenskap.

Ek wil afsluit deur te sê dat ons waardering het vir die groot moeite wat die Direk-teur-generaal en sy personeel doen en die groot taak wat hulle verrig ten opsigte van hierdie skole, hierdie soort onderwys en hierdie kinders.

Mnr. die Voorsitter, waar ek nou vir die eerste keer die geleentheid bet om met betrekking tot ’n Begrotingspos verantwoording te doen, wil ek graag my baie hartlike dank betuig aan almal wat daarvan melding gemaak het. Ek wil graag ook my waardering betuig vir die ernstige en gebalanseerde wyse—al was daar hier en daar ’n effense ideologiese horrelpoot by—waarop die debat tot dusver gevoer is.

Die opmerkings van die agb. lid vir Standerton het my besonder geroer toe hy gepraat het oor die kinders in die Kinder-wet-skole. Dit is kinders wat eintlik die geleentheid van ’n normale gesinslewe ontsê word. Meer nog. Dit word hulle op so ’n wyse ontsê dat hulle eintlik gekondisioneer word deur die abnormale en afwykende indruk wat op hulle gemaak word. As ’n mens in ag neem dat daardie kinders eendag op hul beurt gesinne moet opbou sonder dat hulle uit hul eie ervaring ’n duidelike model het van hoe ’n normale gesin funksioneer omdat hulle bloot ’n inrigtingslewenservar-ing het, dan besef jy hoe hierdie probleem homself eintlik perpetueer as die gemeenskap en mense wat deernis vir hierdie kinders het, nie probeer om in te gryp om hulle die geleentheid te gee om darem blootgestel te word, al is dit dan maar net vir ’n naweek of ’n kort vakansie, aan wat dan hopelik as ’n meer normale gesinslewe beskou kan word nie. Ek wil graag die beroep wat die agb. lid vir Standerton in dié verband op mense gedoen het, van harte onderskryf. Ek dink die gemeenskap moet meer wegkom van die inrigtingsbenadering van kindersorg, en meer klem lê op die pleegsorgbenadering, waar die kind aan ’n bepaalde gesin gekop-pel word eerder as om altyd maar net aan ’n inrigting blootgestel te word. Dit verg egter dat mense en gesinne vir hierdie kinders hul huise sal oopstel en hul harte sal oopmaak.

Ek wil graag ter inleiding ook verwys na die spore wat ek in my departement en my Ministerie aangetref het wat deur my geagte voorgangers nagelaat is, spore van goeie werk. Ek wil hier in die besonder verwys na my onmiddellike voorganger, mnr. Punt Janson. Ek wil met waardering verwys na die goeie verhoudings wat ek van hom geërf het, goeie verhoudings met die verskillende in-stansies waarmee die departement en die Ministerie te doen het, en wat opgebou is danksy die opregtheid en die vriendelike takt en behulpsaamheid waarmee hy hulle benader het. Ek wil ook graag met waardering verwys na dit wat ek van hom geërf het in die vorm van diepgaande studies en navorsing met betrekking tot verskillende probleemgebiede. Daar is reeds verwys na die projekverslag van die sogenaamde Venter-ondersoek, altans die eerste deel daarvan. Daar is ook verwys na die RGN se ondersoek in verband met onderwysvoorsiening in die land. Ek kan net terloops sê dat daar verwag word dat hierdie verslag, bestaande uit ’n hoofverslag en 17 ondersteunende ver-slae, so spoedig doenlik vrygestel sal word en dat die Regering waarskynlik ten minste ’n voorlopige standpuntstelling in die vorm van ’n Witskrif saam met die verslag beskikbaar sal stel ten einde belanghebbende in-stansies die geleentheid te gee om die verslag behoorlik te bestudeer en hul reaksies aan die Regering voor te lê voordat die Regering in meer besonderhede daarop ingaan. Ek het begrip daarvoor dat ’n mens eintlik graag by geleentheid van hierdie debat die verslag reeds beskikbaar sou hê. As ’n mens egter in aanmerking neem dat die ondersoek binne ’n kort jaar voltooi is, wat na my mening ’n „all time record” vir so ’n ondersoek is, dink ek dat dit die Regering nie ten kwade gedui kan word as daar ’n paar weke vertraging is om die Regering die kans te gee om hierdie uiters omvattende verslag behoorlik te bestudeer nie. Daar is ook ’n derde belangrike ondersoek wat ek van my voorganger geërf het, naamlik die RGN se sportondersoek wat die hele kwessie van sportvoorsiening in die land onder die loep neem.

Waar ek na my onmiddellike voorganger verwys, wil ek graag ook met waardering in herinnering bring hoe ek in my vorige hoedanighede die voorreg gehad het om in mindere of meerdere mate met ’n hele reeks van bekleërs van hierdie Ministerie saam te werk en dus, al is dit vanuit ’n ander hoek, ’n blik op die probleme van ’n bekleër van hierdie soort Ministerie te kry. Ek verwys hier na wyle oom Jan de Klerk, mnr. Johan van der Spuy, ons huidige kollega dr. Koomhof, en mnr. Willem Cruywagen wat nou Administrateur van Transvaal is.

Ek wil ook graag met ’n aansienlike mate van weemoed verwys na die uittrede aan die einde van Januarie aanstaande jaar van die huidige Direkteur-generaal, dr. J. T. van Wyk. Ek wil graag baie hoë waardering betuig vir die dienstermyn van meer as 11 jaar wat hy as hoof van die Departement van Nasionale Opvoeding agter die rug het sedert 1970 toe hy as Sekretaris van die departement aangestel is. Ek wil graag met waardering verwys na sy uiters noukeurige en nougesette werkswyse, sy lojaliteit nie net teenoor die Minister nie maar ook by uitstek teenoor die saak van die onderwys, en die feit dat hy ’n prinsipieeldenkende amptenaar is. Soos dit in die onderwys as ’n normatiewe professie verwag kan word, laat hy hom lei deur bepaalde waardes en lewensbeskoulike uitgangspunte in sy benadering tot die onderwys. Dit is interessant om ook daarop te wys dat hy eintlik as ingenieur opgelei is. Ek dink hy het ’n jaar of twee in die goud-myne verdwaal geraak voordat hy aan die roeping van die onderwys gehoor gegee het. Hierdie opleiding het hom besonder toe-gerus vir die leierskap wat hy in hierdie departement aan die dag moes lê ten opsigte van die uitbou juis van tegniese onderwys.

Ek het kennis geneem van ’n hele paar mylpale wat onder sy leiding bereik is en ek wil hulle kortliks aanstip. Hy was in die stoel en het ’n leidende rol gespeel by die formulering van die beginsels en die aanvanklike stappe tot uitvoering van die beginsels van die nasionale onderwysbeleid ingevolge die Wet op die Nasionale Onderwysbeleid van 1967. Hy het ook na afloop van die Van Wyk de Vries-kommissie se ondersoek die leiding geneem met die instelling van die nuwe Adviserende Raad op Universiteite en van ’n volwaardige tak Universiteitsaange-leenthede in die departement. Hy het ’n be-sondere rol gespeel om aan die gewese kolleges vir gevorderde tegniese onderwys nuwe status en ínhoud onder die naam „technikons” te gee en veral om na aanleiding van die Goode-komitee se ondersoek na gevorderde opleiding op die vlak van die sogenaamde Dip. Tech. (die Diploma in Tegnologie) en die Laureatus ingevoer te kry. Ek verwys ook graag na die feit dat die nuwe technikons van die Vaaldriehoek, Port Elizabeth en van die Vrystaat—ek het die voorreg om die technikon van die Vrystaat op Vrydag te open—onder sy leiding tot stand gekom het. Die S.A. Onderwysersraad vir Blankes en die hele begrip van onderwy-serregistrasie en die professionele status wat daarmee gepaard gaan, is ook iets wat op sy rekening as departementshoof geplaas moet word. Dan is daar die bestuur van die Woor-deboek van die Afrikaanse Taal wat, soos agb. lede sal weet, ’n baie lang geskiedenis het en wat danksy ons huidige Direkteurgeneraal op ’n vaster grondslag geplaas is ingevolge ’n spesiale Wet wat in 1973 deur die Parlement aanvaar is. Hy het ook die leiding geneem met die Wet op Opleiding van Geestelik Vertraagde Kinders van 1974 en ingevolge daardie Wet is daar vandag 42 sentrums in die land vir hierdie minder bevoorregte kinders. Ek wil dus sonder om op verdere besonderhede in te gaan, met baie groot waardering verwys na die voorreg wat die Staat en die gemeenskap in Suid-Afrika gehad het om dr. J. T. van Wyk meer as 11 jaar lank as hoof van hierdie departement te hê.

Hoor, hoor!

Dan is dit vir my aangenaam om aan te kondig dat dr. P. S. Meyer, die huidige Adjunk-direkteur-generaal, met ingang van 1 Februarie aanstaande jaar as die nuwe Direkteur-generaal aan gestel is. Hy is veral in Kaapland bekend waar hy meer as ses jaar lank Direkteur van Onderwys was, waar hy tevore in die topbestuur van die onder-wysdepartement was en waar hy ’n skof van 10 jaar as skoolhoof deurgemaak het. Hy het ook wye ervaring opgedoen toe hy gedien het in onderwysbestuursliggame en kulturele liggame soos die Nasionale Kultuurraad en die Kaaplandse Raad vir die Uitvoerende Kunste, KRUIK. Ek het ook destyds met waardering daarvan kennis geneem dat hy ten spyte van sy bestuursverantwoordelik-hede nogtans in 1979 tyd ingeruim het om ’n proefskrif te voltooi vir die verwerf van ’n doktorsgraad oor die uiters aktuele onderwerp van gedifferensieerde onderwys in Suid-Afrika. Ek wil by voorbaat vir dr. P. S. Meyer, wat op die oomblik in die buiteland is, juis om ’n wetenskaplike konferensie oor die onderwerp van sy navorsing toe te spreek, hier in sy nuwe hoedanigheid verwelkom, en waardering uitspreek vir die professionele leiding wat hy aan die departement sal gee.

Nou, mnr. die Voorsitter, wil ek graag in die eerste plek iets sê oor die hele salaris-kwessie, wat die agb. lid vir Pinelands en ver-skeie ander agb. lede aangeraak het. Ek wil hê dat ons hier geen illusies moet hê nie. Ons het eenvoudig in Suid-Afrika, vir sover as wat ’n mens in die toekoms kan sien, ’n ernstige tekort aan hoëvlakmannekrag, en waar jy mense as’t ware uit die hoëvlakman-nekragpoel na een beroep trek, beteken dit eenvoudig dat jy ander beroepe meer kaal gaan laat. Daar is nie in die voorsienbare toekoms ’n moontlikheid om hier ’n drama-tiese verbetering of verandering te bewerkstellig nie. Nogtans is dit my oortuiging—en dit was ook die Regering se bedoeling—om met die nuwe salarisbedeling vir die onderwys ingevolge die Roux Venter-verslag juis te verseker dat die onderwys, waarvan ons in die verlede belangrike terme soos „moederprofessie” en „sleutelberoep” gebruik het, inderdaad sy regmatige deel van hierdie skaars mannekrag sal trek.

Ek wil graag daarop wys dat die nuwe salarisbedeling en die nuwe salarisstruktuur vir die onderwys nie net gesien moet word in terme van ’n blote salarisverhoging nie. U sal u herinner dat ingevolge die verslag daar ’n gemiddelde salarisverhoging vir die onderwys van 26% gekom het. ’n Bedrag geld is beskikbaar gestel wat globaal 26% meer was as dié van die vorige jaar. Dit is op sigself aansienlike vordering, en dit is ongelukkig al wat baie mense raaksien. Ek wil graag daarop wys dat die werklike goedgekeurde salarisskale uiteindelik gemiddeld 2,7% hoër was as dié wat deur die Roux Venter-verslag voorgestel is, want die Roux Venter-verslag se berekening was gebaseer op ’n verwagte styging van salarisse in die publieke sektor van 15,2%, terwyl dit eintlik net 12,5% was. Die salarisse is aangepas op die verwagte verhoging, wat 2,7% hoër was as die werklike verhoging. In hierdie opsig is die onderwys dus nie net gelyk gebring met, en sy agterstand uitgeskakel by vergelykbare poste in die res van die openbare sektor nie, maar is hy in werklikheid reeds ’n bietjie daarbo uitgelig.

Ek wil in die tweede plek beklemtoon dat hierdie nuwe bedeling naas ’n verhoging in salarisse ook ’n nuwe struktuur gebring het. Ek wil hier veral waardering betuig vir die inisiatief wat deur die Kommissie vir Ad-ministrasie aan die dag gelê is, nadat die Regering besluit het om die groot, globale addisionele bedrag beskikbaar te stel, om daarvoor te pleit dat ons nog ’n bietjie meer tyd daaraan moet bestee ten einde verskillende struktuurverbeterings, wat die professie reeds in vorige jare bepleit het, maar wat weens onvoldoende fondse net nie deurge-voer kon word nie, nou wel deur te voer. Ek verwys hier byvoorbeeld na die feit dat die groot aantal posvlakke verminder is van 10 na 6, dat die toetreerang, waar die onderwy-ser in die klaskamer staan—wat eintlik die sleutelpersoon in die professie is—verleng is sodat daar vir hom meer vorderingsgeleent-hede geskep kon word, dat die kategorieë op grond van kwalifikasies vanaf die derde posvlak boontoe aansienlik vereenvoudig is deurdat die top kerwe gelykgeskakel is en daar slegs gedifferensieer word op die toe-treekerf, en, les bes, dat die hele plafon van die onderwysstruktuur gelig is, as gevolg van die Regering se goedkeuring dat die provinsiale Direkteurs van Onderwys moet kom op die vlak van Adjunk-direkteur-generaal, wat beteken dat hulle nou gelykgeskakel word aan die voormalige sekretaris van ’n departement—iets waarvoor daar baie lank gepleit is en wat die hele beweegruimte waarbinne die onderwysstruktuur bepaal kan word, aansienlik vergroot het.

In die derde plek is ’n belangrike voordeel dat daar nou, danksy die Roux Venter-verslag, ’n geykte, uitgetoetste vergelykings-instrument, ’n weegskaal, gekom het om ook vir die toekoms die relatiewe posisie van die onderwysberoep, vergeleke met ander beroepe in die openbare sektor en in die private sektor, te bepaal. Dit was juis een van die probleme in die verlede dat die vergelykings tussen die onderwys en die res van die openbare sektor op ’n soort van intuïtiewe, subjektiewe beoordelingsgrond gemaak is. Nou is daar, deur poste-evaluasie en die teg-nieke van poste-evaluasie wat in hierdie verslag ontwikkel is, ’n geykte vergelykingsinstrument geskep wat in die toekoms vir ons en vir die professie beter in staat sal stel om die relatiewe posisie tussen die onderwys en ander poste in die openbare sektor te bly monitor.

Dan wil ek verwys na die feit dat die Regering ook ’n vaste hersieningsprosedure ten opsigte van die salarisbedeling vir die toekoms goedgekeur het, ’n hersieningsprosedure wat uiteindelik uitmond in die Komi-tee vir Onderwysstrukture—afgekort „KOS”—wat ’n verteenwoordigende komitee is wat alle dele van die onderwys betrek, sowel die skolesektor as dwarsdeur tot by die tersiêre sektor. Dit is ’n permanente komitee wat deurlopend sit en wat dus by wyse van antisipasie elke jaar as ’n normale opdrag aandag moet skenk aan die monitor van die salarisposisie, sodat hy, volgens Tesourie-voorskrifte, eintlik ’n jaar voor die tyd reeds die nodige insette kan lewer met die oog op die volgende jaar se begroting ten einde te verseker dat die onderwys behoorlik onder die aandag bly wanneer daar aan salarisse aandag geskenk word.

Dan wil ek, ter aansluiting by wat die agb. lid vir Pinelands gesê het, dat ons nie hier met voldaanheid kan gaan sit nie, maar dat dit eintlik net die begin van ’n regstelling moet wees, daarop wys dat, soos ek in die Persverklaring ná die gedeeltelike begroting aan die begin van die jaar gesê het, die Regering ook te kenne gegee het dat die behandeling van die onderwys ten opsigte van salarisse ook in die toekoms volgens die beginsel van beroepsdifferensiasie sal plaasvind. Met ander woorde, die Regering het erken dat die noodsaak om die onderwys anders te behandel, eiesoortig te behandel, inderdaad hier ’n inherente element ook van toekomstige hantering moet wees.

’n Aspek wat nie afgehandel is nie, is die voorstel in die Roux Venter-verslag—en dit sluit aan by verskillende agb. lede se opmerkings oor die tekort aan onderwysers in die skaars vakke—dat dit volgens hulle nodig sal wees om gedifferensieerde salarisse ten opsigte van die sogenaamde skaars vakke in te voer. Hulle het veral verwys na die natuurwetenskappe, die toegepaste natuurwetenskappe en die sogenaamde bedryfskundige vakke, handwerkvakke. Hierdie beginsel van gedifferensieerde salarisse was tot dusver vir sowel die georganiseerde professie as vir die onderwysdeparte-mente onaanvaarbaar, maar die Roux Venter-verslag het die hele saak op so ’n indringende wyse beredeneer en sulke oortuigende, nuwe bewysmateriaal na vore ge-bring, dat die Regering besluit het om wel nie in hierdie stadium ’n besluit oor die saak te neem nie, maar om tog die professie en die onderwysbestuursliggame te vra om weer ’n keer te kyk na hulle bestaande standpunt teen beroepsdifferensiasie, hetsy by wyse van salaris of by wyse van toelae vir hierdie sogenaamde skaars vakke. Ek wil graag net terloops hier verwys na die agb. lid vir Pinelands se aanvanklike opmerking oor die hoë persentasie persone, blykens die Roux Venter-verslag, wat nie aan die minimum ter-siêre voorgeskrewe onderwyskwalifikasies vir die betrekke vakke waarin hulle onderwys gee, voldoen nie. Ek wil darem daarop wys dat op bladsy 3.3 en 3.4 van die verslag daardie tekorte in groter detail ontleed word. U sal merk dat ’n groot deel, veral op die primêreskoolvlak, van die ondergekwalifiseerdheid in sulke vakke lê soos musiek, kuns en kunsopvoeding, lig-gaamlike opvoeding en ander vakke wat nie, sou ek sê, sentrale “three-R”-vakke is nie—met ander woorde, lees, skryf en reken-vakke is nie. Daar is wel ook knelpunte in die basiese vakke, maar die komponent wat tot hierdie ontstellende persentasie van ondergekwalifiseerdheid bygedra is vanuit die, sal ek sê, nie onmiddellik essensiële vakke nie, is iets wat ’n mens darem in die prentjie moet hou. Maar, Meneer, daarmee wil ek nie wegredeneer dat daar inderdaad ’n sorgwekkende situasie is waarop vorentoe steeds ernstig gelet moet word nie, alhoewel die agb. lid vir Standerton daarop gewys het dat, in die beplanning van die opleiding, onderwysers dikwels verwante opleiding ontvang in vakke anders as hulle eintlike vak, waardeur hulle geskuif kan word in die skool om ook in ander vakke onderrig te gee. Maar die probleem, mnr. die Voorsitter, is dat dit in wiskunde en wetenskap baie moeilik vir iemand is wat nie daarin opgelei is nie om met ’n bietjie aanpassing oor te skakel van, byvoorbeeld, geskiedenis of taal na wiskunde of wetenskap. Dit is in daardie vakke waar die fundamentele opleiding juis van groot belang is en waarom, dus, die Roux Venter-verslag se aanbeveling van die gedifferensieerde salarisse iets is wat vorentoe weer ernstige aandag moet geniet.

Les bes wil ek daarop wys dat daar ook regstellings ten opsigte van anomalieë wat uit die Roux Venter-verslag voortgevloei het, deur die verskillende onderwysower-hede aanbeveel is by die Koördinerende Komitee vir Onderwysstrukture (KOS), en dat dit in die loop van sake—sommige reeds aanstaande jaar, sommige in die jaar daarna—deur die owerhede oorweeg sal word. Daar is geen illusie dat hierdie verslag nou met ’n towerstaf skielik ’n nuwe bedeling gebring het waaraan daar in die toekoms nooit weer aandag geskenk sal moet word nie. Daar is, veral ook van die kant van die universiteite op die vlak van senior lektore, bepaalde argumente na vore gebring waardeur daar betoog is dat die evaluering van daardie pos nie tot sy reg gekom het in die uiteindelik goedgekeurde salarisstrukture nie. Maar ek moet tog daarop wys dat, selfs wat die universiteite betref, die werklike persentasieverhoging wat hulle ontvang het, heelwat hoër is as die gemiddeld van 15,9%—teenoor die 26% vir die skole—wat in die verslag aanbeveel is. Die persentasies wissel van 18% in die geval van ’n professor, tot meer as 30% in die geval van ’n junior lektor. Ek wil weer daarop wys dat daar waardering is vir bepaalde probleme wat in die toekoms weer aandag sal moet geniet—nie net op universiteitsvlak nie, maar ook op die vlak van die skole.

Ek wil graag ook by agb. lede aansluit met betrekking tot die waardering wat hulle betuig het vir die gesindheid van samewer-king, ten spyte van vasberade en dikwels taai onderhandelinge, wat ook ek ervaar het met die verteenwoordigers van die georganiseerde professie, en veral die top manne van die Federale Raad van Onderwysersverenig-ings. Hulle is mense wat sterk en beslis op hulle standpunt staan, maar ek is vol waardering vir die positiewe gesindheid waardeur ons, selfs wanneer ons nog bly verskil het, met mekaar saam kon vorentoe loop om, al is dit dan op ’n effens verskillende wyse, die beste belang van die onderwysprofessie te probeer bevorder. Ek het reeds daarna verwys, maar ek wil ook weer sêdat ek baie groot waardering het vir die begrip, die in-isiatief en die reuse-arbeidsinset wat van die kant van die Kommissie vir Administrasie gekom het toe hierdie nuwe salarisbedeling onder baie groot tvdsdruk aan die begin van die jaar bewerkstellig is. En daarmee saam wil ek verwys na die verskillende onderwys-departemente wat met die oog op spoedige implementering van die onderwyssalarisse reeds in Apnlmaand, werklik reusewerk gelewer het.

Mnr. die Voorsitter, ek het probeer vas-stel wat die vergelykende posisie ten opsigte van bedankings, vakatures en werwing vanjaar is vergeleke met verlede jaar. Die agb. lid vir Pinelands het die vraag aan my gestel, maar ek kon ongelukkig nog nie enige werklik betroubare syfers kry nie. Die enigste terugvoering wat ek gekry het van die onder-wysdepartemente en ook van die georganiseerde professie, is dat hulle in hierdie stadium geen ernstige probleme ervaar nie, dat daar geen verdere verslegting is nie en dat daar volop tekens is van terugkeer na die onderwysprofessie van mense wat die professie verlaat het. Ek kon egter geen betroubare, gekwantifiseerde beeld hiervan vind nie. Ek is jammer dat ek nie hier meer behulpsaam kan wees nie. My indruk is egter dat daar ’n positiewe gesindheid in die professie is, dat die professie rustig voortgaan, dat dit gemotiveerd is, maar—en dit wil ek baie sterk beklemtoon—dit wag ook vir die tweede deel van die Roux/ Venter-verslag, die deel oor die kwaliteit van die werklewe van die onderwyser, wat veral sal toespits op die organisatoriese en administratiewe klimaat waarbinne hy werk en die mate van professionele outonomie wat hy geniet. Hierdie aangeleentheid, het ek gehoop, sou voor die einde van die jaar voltooi wees, maar die indringende menings-opname wat die loodskomitee nodig ag om ’n werklik betroubare opname te kry, gaan, so lyk dit vir my, die ondersoek moontlik tot langer as die einde van die jaar laat duur. Maar, mnr. die Voorsitter, wat ek graag wil hê, is nie ’n blote voorlopige opname nie. Ek wil graag indien moontlik ’n moeilik weerlegbare bewyslewering kry sodat, net soos in die geval van die onderwysers se salarisse, ons ook wat betref probleme op die administratiewe gebied—die sogenaamde „rompslomp”-gebied, soos die onderwys dit so graag noem—en die kwessie van professionele outonomie, ’n duidelike diagnose kan kry met onweerlegbare aanduidings van presies hoe die saak staan, sodat dit nie maklik van die tafel gevee kan word met teen-argumente nie. Daarom dink ek is daar ’n bietjie ekstra tyd nodig.

Intussen wil ek dit graag aan die Komitee noem dat ek ook ’n geleentheid gehad het om sekere probleme wat in daardie opname oor die kwaliteit van die werklewe reeds geïdentifiseer is, onder die aandag van die Administrateurs en die Direkteurs van Onderwys te bring om regstellings te maak waar ek meen dat daar onbevredigende sit-uasies heers. In die eerste plek is daar ’n ernstige knelling met die administratiewe beslommemis verbonde aan die oordra van ’n persoon se diensverpligting wat hy teenoor een departement het op grond van beurse wat hy vir opleiding gekry het of salaris wat hy tydens militêre diensplig ontvang het, indien hy dan oorgaan na ’n ander onderwysdepartement, veral as hy in ’n tydelike hoedanigheid na die ander onderwysdepartement oorgaan. Ek kan vir u sê dat dit ’n ontsettend ingewikkelde administratiewe prosedure was waaraan mense onderhewig was, en dit het nie voorsiening gemaak vir persone wat in ’n tydelike hoedanigheid oor-gegaan het nie. Neem die voorbeeld van ’n vrou uit Johannesburg wat die fout sou maak om met ’n Kapenaar te trou en dan hierheen te verhuis en hier ’n tydelike pos te kry—as sy so gelukkig kan wees, want sulke poste is so skaars soos hoendertande hier in die Wes-Kaap. As sy ’n tydelike pos kry, is sy onmiddellik onder ’n verpligting om haar beurs terug te betaal by die vorige departement, terwyl sy in feite hier voortgaan met onderwys. Ons het gelukkig nou daarin geslaag om, in samewerking met die Tesourie en die Kommissie vir Administrasie, hierdie probleem ten minste vir die toekoms vanaf 1 Oktober uitgestryk te kry.

’n Tweede probleem is die feit dat die onderwyser nie alleen tyd nie, maar dikwels ook ’n klomp geld bestee aan buite-kurrikulêre aktiwiteite, op die sportveld, op kultuurgebied, ens. Dit is nou goedgekeur dat, uit die skoolfonds of uit ’n spesiale trustfonds wat die ouers by ’n bepaalde skool vir dié doel kan daarstel, die onderwysers behoorlike kompensasie kan ontvang vir hierdie lopende uitgawes. Hulle kan natuurlik formeel eis vir reis-en verblyftoelaes, maar in die geval van kleiner uitgawes, soos wanneer jy ’n klompie kinders tee gee terwyl jy hulle neem om te gaan voetbal speel, of as jy hulle gou in jou bakkie oplaai as daar nie vir hulle plek in die skoolbus is nie, ens., hoop ons nou dat hierdie probleem vlotter en op ’n plaaslike grondslag opgelos sal kan word, sonder dat daar na die departement se hoofkwartier gegaan moet word. Ek dink dat dit ook ’n klomp irritasies uit die weg sal ruim, vir ’n baie hoog waardeerde diens wat die onderwyser buitekant die klaskamer lewer.

I think we have been taking the teacher for granted on the playing field and in activities such as operetta training, and we are not entitled to take any teacher for granted. I sincerely hope that this possibility which now exists for compensating teachers for out of pocket expenses will be made use of by the parent community, in order to show their appreciation of what the teachers are actually doing.

In respect of the recruiting of teachers abroad, we have discussed with the Administrators and the Directors of Education the possibility of facilitating the assessment of qualifications gained abroad in order to equate them with South African qualifications. I should make it very clear that there is no question of treating foreign applicants more favourably, in terms of appointment in South Africa, than our own people. The normal requirements for recruitment and for selection of applicants from abroad will be as strict as those for recruitment internally. I think, however, that we have succeeded in facilitating the evaluation of the qualifications of teachers from abroad.

Finally, the position of the married woman is one for which I have very great sympathy. Our whole educational structure would collapse if we did not have not only the dedication but in many cases also the very superior qualifications and ability of the married women, especially in the classroom. Generally it seems that they are not so much interested in the more managerial positions in the department, but particularly in the actual classroom situation.

The probleem here is that especially two of the provinces have been rather generous in appointing married women even on a permanent basis. I refer here particularly to Natal and the Transvaal. But the moment you appoint married women on a permanent basis, you rather tie down the mobility of the teaching force, because the married woman is tied to the place where her husband is working, and she cannot always readily respond in a positive way to appeals from the province for transfers on a secondment basis to other schools where there may be a shortage or a vacancy due to study leave, etc. I have in fact discussed this matter in some depth with the Director of Education for Natal, and he spelt out to my satisfaction a number of problems that they have encountered because they have perhaps gone too far, according to him, in the percentage of posts assigned to married women for permanent appointment. It is, however, a fact that the proposals for co-ordinated policy in respect of reserving a certain percentage of posts on the primary or the secondary level for appointment of unmarried women or of men have not been properly co-ordinated by the Committee of Heads of Education in the past, and therefore the implementation of these recommendations happened on a basis which led to apparent discrimination or anomalies amongst the different provinces. 1 have now asked the Committee of Heads of Education to finalize this matter and to properly co-ordinate the proposals that have been made, about two years ago, and I hope that in this way we will iron out the difficulties of different standards being applied in respect of the appointment of married women.

I should also like to remind the Committee, Mr. Chairman, of the fact that though the Roux Venter report pointed out very clearly that in terms of the cold logic by which they worked, women should not receive the same salary in education as men, the discrepancy between the salary received by professional female teachers compared with comparable positions in the rest of the public sector is not so serious as that in the case of the positions of male teachers. The Government decided not to accept the recommendation of the Roux Venter report to continue the discrimination in salary between men and women, but it decided to move further towards parity in salaries for men and women. In fact, it included a further post level, which had previously not been on a parity basis, so as to indicate its move towards achieving parity. This, of course, will cost quite a large amount when it is fully implemented—which I hope it will be in the near future.

I should very briefly like to refer to the question of salaries at the teachers’ colleges. I have tried to avoid a public debate on this matter, but I would like to say that I am quite willing to give the information to the hon. member. I have discussed this matter in depth with the Federal Council. We agreed to differ on this matter, but I think it would be in the interests of the teaching profession if we were not to discuss this matter across the floor. I shall, however, give the hon. member for Pinelands full details of this matter. I can say that I have informed my colleagues on this side of the House of the position. They are well informed, and I am also quite willing to give the hon. member for Durban North the necessary information. In fact, I could say that the members of teachers’ training colleges whose so-called entrenched position was abandoned, still receive a very, very handsome basic increase in salary. It is only that they lost, I think, a bit of the cherry on the top of the cake.

Finally, Sir, I should like to clarify one matter. This is that the De Lange report, the Human Sciences Research Council report, will not concern itself with salaries or conditions of service. This was expressly excluded at the time of its assignment, in view of the fact that the Roux Venter Committee, although dealing only with the White teachers, had already been given a full assignment on the question of salaries and conditions of service.

Mnr. die Voorsitter, dit is wat ek graag wou sê in verband met salarisse. Laat my toe om nou oor die Begrotingspos self enkele opmerkings te maak. Ek wil graag verwvs daarna dat die vermeerdering in die Pos in totaal op 25,7% neerkom. As ’n mens in aanmerking neem dat die groei in die Begroting in die geheel 16,8% is—of, soos die agb. Minister van Finansies gesê het, as jy Verdediging uitsluit, 14,5%—dan is daar ook by hierdie departement se onderwysak-tiwiteite, wat met die Blanke bevolkingsgroep te doen het, ’n baie aansienlike bewys van die ems van die Regering met die hoë prioriteit van onderwys sigbaar. Ek wil graag ’n paar van die programme uitsonder waar die verhoging nog hoër is as die gemiddeld van die Pos van die departement as geheel. Ek verwys hier na Program 3—Beroepsonderwys, wat veral te doen het met die technikons en die tegniese kolleges, waar die vermeerdering 40,6% is. Dan is daar Program 6—Kultuurbevordering, waar die verhoging 29% is. Verder kan ek met besondere vreugde daarop wys dat die vermeerdering ten opsigte van die rade vir uitvoerende kunste 44,1% is, terwyl die Buro vir Wetenskaplike Publikasies, wat ’n landswye poging aanwend om wetenskaplike navorsingsresultate van Suid-Afrika in eie wetenskaplike tydskrifte te publiseer, ’n vermeerdering van 40,7% toon. In die program: Ondersteunende en Verwante Dienste, wat ’n baie wye spektrum dek, soos agb. lede in die begrotingsdokument sal sien, is die verhoging byna 32%. Dit sluit in die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, as ’n outonome liggaam, waar die vermeerdering 41,8% is. Dit is die gevolg van die aanbeveling van die Wetenskaplike Adviesraad van die Eerste Minister, wat die belangrikheid van geesteswetenskaplike navorsing in hierdie opsig sterk beklemtoon het. Dan is daar Program No. 8—Sportbevordering, waar ons ’n vermeerdering van 27,2% gewaar.

Mnr. die Voorsitter, ek wil graag beklemtoon dat die relatief gunstiger toename, vergeleke met die gemiddeld van die departement, by sportbevordering en kultuurbevordering ook gesien moet word in die lig van die feit dat die Regering sport en kuituur as ’n baie belangrike deel van ons totale strategie teen die totale aanslag teen die land beskou. Ek dink nie dit is nodig om dit in besonderhede uit te spel nie. Ek wil terloops net daarop wys dat as ons, wat sportbevordering betref, ’n bietjie in die begrotingsdokument rondsnuffel, ons merk dat die Weermag alleen in Begrotingspos 19 R2,1 miljoen aan sport bestee, terwyl ook die Departement van Samewerking en Ontwikkeling en die afdeling Gevangenisse aansienlike bedrae aan sport bestee. Om ’n volle beeld te kry van wat die Regering werklik ten opsigte van die instellings en die aktiwiteite aan hierdie departement verbonde, bestee, moet ons ook let op die bedrae wat onder Pos 23—Gemeenskapsontwikkeling vir hierdie doel aangewend word.

Dan wil ek graag, na aanleiding hiervan, iets sê in verband met die bedrag vir beroepsonderwys wat, soos ek gesê het, ’n toename van 40,6% behels. Hierdie uitbreiding geld veral, soos ek gesê het, vir tegniese onderwys, die agt technikons, insluitende die nuwe Vrystaatse Technikon wat Vrydag formeel geopen word, en die 28 tegniese kolleges en 41 tegniese institute. In die geval van die technikons is die vermeerdering in besteding feitlik 45% wat, so meen ek, ’n baie duidelike aanduiding is van hoe belang-rik die Regering hierdie sektor van onderwys ag. Daardie groei is veral op die gebied van kapitaalvoorsiening, wat op sig-self geneem ’n groei van byna 74% op ver-lede jaar aandui. Dit is kapitaal wat voorsien is met die oog op die nuwe kampusse vir die technikons hier in Kaapstad, in Durban, in Johannesburg en in Pretoria, wie se kampusse vir baie jare vertraag is as gevolg van ekonomiese omstandighede, en ek dink ook as gevolg van die prioriteit wat die universiteite in daardie stadium geniet het. Daarby wil ek wys op ’n belangrike maar beskeie R100 000 vir praktykgerigte navorsing as ’n nuwe komponent in die finansiering van die technikons, wat onder andere dien ter onderskraging van die nuwe gevorderde kursusse wat aan die technikons ingestel is, die Dip. Tech en die Laureatus. Na my mening is die technikons besig om ’n baie belangrike volwaardige posisie langs die universiteite op die tersiêre vlak in te neem. Tot dusver is hulle taamlik regstreeks onder beheer van die departement bestuur. Alhoewel hulle hulle eie rade het, is hulle nogtans, wat betref nasionale beleid, betreklik regstreeks onder departementele beheer geplaas. Na my mening verg hulle posisie ’n meer geë-mansipeerde beheerstruktuur. Tydens samesprekings met die voorsitters van die rade van die technikons en verteenwoordigers van hulle direkteure verlede week, het ek met hulle daaroor gesels dat die technikons met voorstelle moet kom sodat hulle, soos die universiteite deur die Komitee van Universiteitshoofde en die Adviserende Raad op Universiteite, ook ’n meer geëmansipeerde beheerstruktuur sal kry wat hulle in ’n meer volwaardige posisie op tersiêre vlak sal plaas.

Ek wil graag ook verwys na die algemene aandrang op meer tegniesgeskoolde man-nekrag, soos dit, onder andere, onlangs in die verslag van die Nasionale Mannekrag-kommissie oor hoëvlak-mannekrag na vore gekom het. Dit is noodsaaklik dat formele onderwys, d.w.s. onderwys op ons skole en op ons kolleges, ’n sterker beroepsgerigte inslag moet kry. Dit is ’n punt wat agb. lede reeds gemaak het. Ons moet erken dat ons formele onderwys sterk akademies geӧrienteerd is, miskien omdat ons dink dat alge-meenvormende onderwys alleen goeie alge-meenvormende onderwys kan wees as dit akademies geörienteerd is. Die opvoedkundiges het egter in die jongste tyd vir ons uitgewys dat algemeenvormende onderwys ook goeie vormende onderwys kan wees as dit meer beroepsgeörienteerd is. Daarom is ek daarvan oortuig dat ons ook op die skoolvlak ’n groter toespitsing op beroepsgeörien-teerde onderwys en op voorligting, soos van die agb. lede reeds genoem het, met die oog op beroepsgeörienteerde onderrig, moet kry. Ek is seker dat as dit gebeur, die onder-bou vir onderwys op tersiêre vlak ook stewiger sal wees. Dit is egter ook belangrik dat ons die noodsaak van die uitbou van nie-formele onderwys wat in noue samewerking met die beroepsituasie plaasvind, sal beklemtoon. Ek verwys hier na die verslag waarvan die agb. lid vir Pinelands gepraat het, naamlik die verslag oor “Post-school Education”. Dit is ’n departementele verslag wat binne die departement populêr bekend is as die Naudé-verslag. Dit is ’n verslag van ’n komitee onder voorsitterskap van mnr. Steve Naudé wat toespits op tegniese onderwys op naskoolse vlak, met beperkte aandag aan die technikons en met uitsluiting van universiteite. Met ander woorde, dit is veral toegespits op die tegniese kolleges en tegniese institute. Die nuwe wetsontwerp i.v.m. die tegniese kolleges waarvan nou in die Raad kennis gegee is, is ’n voortvloeisel uit die aanbevelings vervat in daardie verslag.

Is the report available?

It is a departmental report and I shall consider the possibility of making it available.

I should also like to emphasize in this connection the importance of contributions by the private sector, especially in the area of non-formal career-orientated and technical education. The effort required in this area will be far beyond the financial means of the Treasury alone. I am sure that the direct advantages accruing from it to the private sector are such that it justifies a very considerable involvement on the part of the private sector in building up career-orientated education in the technical colleges and also in assisting in making it practical in the school situation. It is very important that career orientation should take place in close interaction between the normal teaching situation and the experience that the students could gain through some exposure to the job situation. A kind of sandwich combination should be introduced as far as feasible and as widely as possible.

Mnr. die Voorsitter, ek wil graag aansluit by ’n punt wat die agb. lid vir Pinelands asook die agb. lid vir Durban-Noord geopper het, naamlik die kwessie van oop universiteite of oop technikons. Ek wil dit hier baie duidelik stel dat die Regering sy beleid handhaaf dat daar ook eie tersiêre inrigtings vir elke bevolkingsgroep voorsien moet word en dat hy hom nie stel op die standpunt van ongekwalifiseerde oopstelling van hierdie inrigtings nie. Die Regering het dit in sy Witskrif met kommentaar op die aanbevelings van die Nasionale Mannekragkommis-sie oor hoêvlak-mannekrag, reeds gestel. Terselfdertyd erken die Regering dat op tersiêre vlak, soos die agb. lid vir Durban-Noord eintlik ook te kenne gegee het, ook ander faktore as net kultuurgebondenheid, wat ten opsigte van die sekondêre en pri-mêre vlak van oorheersende belang is, na vore kom. Daarom het die Regering reeds baie jare in die lig van hierdie ander faktore ingestem tot ’n gekwalifiseerde toelating van lede van alle bevolkingsgroepe tot technikons of universiteite. Ek verwys hier veral na die behoefte nie net om wetenskaplike redes nie, maar ook om rede van tussen-kulturele stimulusse wat op die nagraadse vlak van gevorderde kursusse ervaar word, in welke geval daar geredelik toegang is tussen universiteite en technikons van die verskillende bevolkingsgroepe, en in die tweede plek die geval van kursusse wat nie aan die eie inrigting van die betrokke bevolkingsgroep waartoe die student behoort, voorsien word nie. Soos in die Witskrif oor die verslag oor hoëvlak-mannekrag verklaar is, is die Regering bereid om veral met die oog op behoeftes van hoëvlak-mannekrag aandag te skenk aan die hersiening en verbetering van prosedures van toelating. Dit word tans ook deur die verskillende departemente gedoen. Die ervaring het in sommige opsigte uitgewys dat daar stremminge en hindemisse is wat sonder om die saak te verongeluk, hersien kan word. Die oorweldigende getuienis van sowel Swart as Bruin opvoedkundige leiers is egter ten gunste van die noodsaak van gemeenskapsgerigte universiteite en gemeenskapsgerigte technikons. Met ander woorde, selfs dié van hulle wat pleit vir die oopstelling van inrigtings op tersiêre vlak en die vrye keuse van toegang, beklemtoon die noodsaak van universiteite en technikons wat gerig is op die besondere behoeftes van ’n spesifieke bevolkingsgroep. Toe ek aanvanklik voorsitter was van wat uiteindelik bekend geword het as die Retiefkomitee i.v.m. die voorsiening van tersiêre onderwysgeriewe vir Swartes buite die nasionale State, het dit my byvoorbeeld opgeval hoe selfs van die mees militante leiers uit Soweto sterk standpunt ingeneem het teenoor verteenwoordigers van die Universiteit van die Witwatersrand dat hulle nie tevrede sal wees met ’n universiteit wat bloot as satelliet van die Universiteit van die Witwatersrand daar gestig word nie, maar dat hulle ’n eie universiteit vir Soweto wil hê. Ek voeg weer by dat van hulle wel oopstelling wil hê, maar die primêre punt is die gemeenskapsgerigte fokus waarop hierdie leiers aanspraak maak. Ek wil die agb. Komitee ook wys op die natuurlike strewe, amper tot die punt van oorgretigheid, van onafhanklike state wanneer hulle onafhanklik word om amper as eerste saak wat hulle nastreef ’n eie universiteit as ’n kragsentrale vir hulle gemeenskap, vir hulle kultuurlewe daar te stel. Ek wil graag sê daar is sekere fundamentele behoeftes wat deur ’n eie gemeenskapsgerigte universiteit of technikon bevredig word. In die eerste plek, soos ek gesê het, vorm dit ’n kragsentrale, meer as net ’n intellektuele kragsentrale, ’n kulturele en maatskaplik ontwikkelende kragbron vir die eie gemeenskap. Dit is ook, in die tweede plek, in staat om beter toe te spits op eiesoortige studie probleme en aanpassings- probleme wat student in ’n ontwikkelende gemeenskap ervaar. Hierdie saak is baie sterk beklemtoon in die getuienis voor die Retief-komitee. Daar is gesê dat dit vir ’n student embarrasserend is om in ’n oorwegend Blanke universiteit remediërende kursusse te volg terwyl dit vir hom heel normal en gewoon en ook aanvaarbaar is in ’n universiteit waarin sy eie bevolkingsgroep die oorwegende studentegetal uitmaak. Ek verwys ook na ’n opmerking wat ’n gewaardeerde oudkollega van my, dr. Van der Ross, onlangs voor die Afrikaanse Sakeka-mer in Kaapstad gemaak het. Ek verwys na ’n berig in Die Burger van verlede Vrydag waarvolgens dr. Van der Ross daarop gewys het dat die, wat hy genoem het, apartheid-suniversiteit van dr. Verwoerd se tyd wat die Kleurling betref, hoëronderwys binne die bereik van duisende mense gebring het wat dit nie anders in dié kort tyd sou kon bekom het nie. Hy het gewys hoe daar in besonder wat betref probleme van voertaal, maatskap-like aanpassing en kostestruktuur deur hierdie universiteite ’n unieke en noodsaaklike diens gelewer is en inderdaad moes word wat nie deur die oorwegend Blanke universiteite gelewer kon word nie. Ek wil dit ook beklemtoon dat in my eie ervaring as lid van die Universiteitsraad van Fort Hare dit my telkens weer getref het hoe traumaties die maatskaplike aanpassings probleme van die Swart student is wanneer hy op universiteit kom, selfs op Fort Hare, waar hy tussen sy eie mense tuis is. Dit is vir hom ’n baie groot sprong. Dit geld nie net die landelike student nie, maar ook die stedelike student. Hierdie maatskaplike aanpassings wat uiteraard uiteindelik ook ’n groter invloed op die wat in ’n universiteit wat op ’n eie bevolkingsgroep toegespits is, baie beter tot sy reg kan kom.

Ek wil ook verwys na ’n argument wat ek al voorheen gehoor het, naamlik dat daar dan leë fasiliteite by die Blanke universiteite sou wees en dat met die groot ontploffing van getalle van nie-Blankes dit meer verantwoordelik sou wees om daardie leë fasiliteite te gebruik as om nuwes te skep. Ek dink die agb. Minister van Onderwys en Opleiding het dié argument ook moes aanhoor toe hy die Wetsontwerp op die Universiteit Vista verdedig het. Ek wil net graag die Komitee daarop wys dat die aanvrae deur Blanke universiteite vir kapitaalmagtiging vir uitbreiding van fasiliteite vanjaar baie meer was as in die afgelope twee of drie jaar. Dit wys ’n mens dat al is die groeipotensiaal van die Blanke universiteite ongetwyfeld besig om af te plat, daar nie stagnasie aan die ontwikkel is met gevolglik ’n klomp leë fasiliteite nie. Ek wil dit as my oortuiging stel dat die groei van Swart getalle wat op tersiêre vlak gaan plaasvind—ek dink die agb. lid vir DurbanNoord het dit baie duidelik uitgespel—gaan meer Swart fasiliteite vereis selfs indien die ander universiteite oop sou wees en dit is dus uiters noodsaaklik dat ons ons daarop moet toespits. Wat hierdie saak betref, wil ek afsluit deur te sê dat dit uiters onverantwoordelik sou wees as ’n ongekwalifiseerde oopstelling van universiteite en technikons sou plaasvind wat hierdie noodsaaklike voordele van eie inrigtings vir die betrokke gemeenskappe sou ondermyn of verswak. Daarom staan die Regering by sy beleid soos wat ek dit aan die Komitee gestel het.

Laat my net nog ’n opmerking maak na aanleiding van wat oor die technikons gesê is. Agb. lede sal opmerk dat daar ’n aansien-like vermeerdering van besteding ten opsigte van die technikons is. Ek wil graag na aanleiding daarvan sê dat dit nie beteken dat daar nou ’n geringskatting kom van die rol van die universiteite in die tersiêre sektor nie. Die universiteit bly, soos die Van Wyk de Vries-kommissie dit destyds gestel het, in die oë van die Regering en volgens die oortuiging van die Regering, die leier van die hele onderwysstruktuur. Hy is die senior in daardie verband. Daarom is dit dan ook dat teenoor die beskeie R100 000 wat vanjaar vir navorsing in die technikons beskikbaar gestel word, die bedrag wat aan die universiteite vir navorsing beskikbaar gestel word, in die orde van R10 miljoen is. Die kapitaal wat vanjaar vir die technikons beskikbaar gestel word, is ten spyte van die feit dat dit ’n groot vermeerdering op die verlede is, nog maar die helfte van die kapitaal wat in totaal vir die universiteite beskikbaar gestel word. Alhoewel die technikons dus meer tot hul reg kom, beteken dit nie dat die universiteite daardeur verwaarloos word nie. Ek wil dit hier as my oortuiging beklemtoon dat die universiteit ’n unieke funksie het wat deur geen ander inrigting in die samelewing vervul kan word nie omdat hy drie uiters moeilike kennisfunksies kombineer. Daar is geen ander inrigting wat dit in dié mate kombineer nie. In die eerste plek is daar die oordrag van kennis of onderwys, en in die tweede plek, maar saam daarmee, is daar die vind van nuwe kennis of navorsing. Daar moet interaksie tussen die twee wees. Dit is nie ’n kwessie dat die een op voorgraadse vlak gedoen word en die ander op nagraadse vlak nie. In die derde plek is daar die toepassing van kennis om probleme van die samelewing op te los. Hierdie drie funksies, die oordrag van kennis, die vind van nuwe kennis en die toepassing van daardie kennis, in gedurige interaksie met mekaar uitgeoefen, maak na my mening die wesenskenmerk van die universiteit in terme van ’n kennisdefinisie uit. Dit stel egter dan ook baie hoë eise van veelsydige vermoëns en van besondere intellektuele begaafdheid aan die mense wat deur ’n universiteit gewerf moet word. Hiermee sal steeds rekening gehou moet word, onder andere by die evaluering van universiteitsposte met die oog op die vasstel van salarisstrukture wat reg laat geskied aan universiteite se status.

Ek wil nog ’n punt oor universiteite opper. Ek meen dié punt is ook deur die agb. lid vir Pinelands sowel as die agb. lid vir Virginia genoem. Die punt is miskien net in die verbygaan genoem, maar ek dink dit ls baie belangrik. Ek verwys na die kwessie van die subsidieformule en die twyfel wat daar by baie mense is oor die doeltreffendheid van die seleksieproses van universiteite ten opsigte van die toelating van studente. Ek kan die Komitee meedeel dat blykens same-sprekings wat ek ’n paar weke gelede met lede van die Komitee van Universiteitshoofde gehad het, daar kommer by die Komitee van Universiteitshoofde bestaan oor die doeltreffendheid van die seleksieproses van universiteitstoelating. Daar is twee redes hiervoor. Die eerste is dat die persentasie van die Blanke ouderdomsgroep wat universiteitstoelating, d.w.s. matnkulasie in die letterlike sin van die woord, verwerf, in die afgelope 15 jaar toegeneem het van 14% na 28%. Op die oomblik is dit waarskynlik effens meer as 30%. Dit is ver meer as die persentasie in enige ontwikkelde land. Daar is dus bloot in die hoë persentasie wat uit die skoolmateriaal vir universiteitstoelating geselekteer word, alreeds, wil ek sê, ’n gevaarliggie wat flits. In die tweede plek het die Komitee van Universiteit-shoofde by wyse van loodsondersoeke vas-gestel dat ’n baie klein persentasie van dié mense wat universiteitstoelating met ’n gemiddelde punt van 50% of laer verwerf—agb. lede weet natuurlik dat universiteitstoelating met ’n gemiddelde punt van 45% verwerf kan word—ooit daarin slaag om ’n graad selfs in die minimum tyd plus 2 jaar ekstra tyd te verwerf. Die vraag is of om aan sulke studente deur die seleksieproses die indruk te gee dat hulle op universiteit kan slaag, ’n verantwoorde belegging van privaatfondse meebring en, in die tweede plek, of dit ’n billike verwagting by daardie kandidate skep dat hulle ’n redelike kans het om op universiteit te slaag. Die Komitee van Universiteitshoofde is besig om indringend te kyk na rasionalisering van hulle seleksieproses met die oog daarop ook om onnodige klem op universiteitstudie te probeer verminder en op hierdie wyse studente wat eintlik nie vir universiteitstudie geskik is nie, aan te moedig om betyds altematiewe tersiêre opleidingsmoontlikhede te soek. Maar om dit te doen, moet die universiteite die vrymoedigheid hê om werklik krities na hulle eie toelatingsvereistes te kyk. Die universi-teir se subsidieformule sal dan minder getalle-groei-gekoppel moet wees. Op die oomblik, soos agb. lede weet, is die subsidieformule gebaseer op die aantal studente wat ’n universiteit werf. As jou studentegetal in ’n bepaalde jaar nie groei nie, groei jou inkomste ook nie noemenswaardig nie. Daarom het ek die Tak: Universiteitsaangeleenthede van die departement en aan die Adviserende Raad op Universiteite gevra om by die komende hersiening van die struktuur van die subsidieformule aandag daaraan te skenk om die subsidieformule minder getallegroeigekoppel te maak sodat universiteite nie om hierdie rede daarvoor hoef te skrik om hulle eie seleksieprosesse te krities te be kyk nie. Ek dink nie daar kan van enige inrigting verwag word om sy studentetal tot sy eie nadeel te besnoei nie. Die suksesvolle hersiening van die toelatingsvereistes van universiteite, glo ek, kan ook daartoe bydra dat meer studente na ander, vir hulle meer gepaste, opleidingsmoontlikhede aan ander tersiêre inrigtings gekanaliseer word.

Hiermee wil ek volstaan en ek wil graag aan agb. lede wat ander vrae aan my gestel het, sê dat ek nota daarvan hou en wanneer ek weer praat, sal ek op daardie vrae antwoord.

Mr. Chairman, I should like to associate myself with the congratulations extended by other hon. members of this House to the new Minister in his post. The hon. the Minister has shown us the type of approach he intends to have and has already announced a number of welcome reforms. I will not go through all these, because my time is limited. We look forward to substantial improvements in the education system under the new Minister, although listening to his remarks on universities, I can see that there will be points of difference.

Three remarks were made today with which I should like to associate myself. The first remark was made by the hon. member for Standerton who said that he felt that use should be made of people in the various professions in the actual training and teaching of people. I think such a system can make a very important contribution to training and education.

The hon. member for Virginia also emphasized the importance of teaching. However, I really do not think that he put enough emphasis on it. I believe there is no profession that is more important than our teaching profession. The teaching profession is the very foundation of our society. I believe it is even more important than the medical profession. We could perhaps get by without medical men and, with all due respect to the lawyers in this Committee, I think we would be better off without them.

The hon. member for Durban North spoke of the new investment which we are going to need in education. He referred to die formidable probleem which faces us. One probleem with investment in education is that it is not visible. One does not see immediate effects as is the case with investments in Sasol or industries like that. However, numerous studies throughout the world have shown that a country can make no better investment than an investment in the education of its people. Studies show returns in the order of 400% and 500% on investment in education. We must bear in mind, however, that it is a long-term type of investment.

I should now like to go on to a subject which the hon. the Minister did in fact address himself to in the final stages of his speech today. I refer to the probleem of first-year dropouts in universities. The statistics mentioned by his department in its annual report clearly show this. It is a probleem which many universities are giving serious attention to. They have different courses, bridging courses, etc., to try and assist the student during this transition stage in his life.

I should like to refer to another matter which the hon. the Minister also mentioned, namely that one particular group of students who in my experience are in a particularly disadvantageous position when they come to universities, is the Black group. The reasons for this are many. One reason is the language probleem. Another reason is that the standard of their matriculation education is not up to that of the White students. This is a fact and I do not think we need argue about it in this Committee at all. Another reason is that they lack that informal part of the curriculum that the White students have in their actual education. That is why I should like to emphasize today that I think it is vitally important that education comes under one umbrella. If that is not acceptable, at least education should be the same for everybody. I believe the potential for conflict in the education field is incredible. People must be treated the same. Another reason for the dropout probleem which the hon. the Minister did in fact anticipate is that universities are often not as selective as they might be when new students enrol. This is due to the financing formula which he spoke about. I am very pleased that he will give attention to this matter. Another reason, I believe, is that some universities have in the past not been running at full capacity. It has been to their advantage to perhaps accept the odd student, or in some cases more than the odd student, whom they should not in fact have accepted. The hon. the Minister indicated that he was also aware of this probleem and I am glad that he will be giving his attention to it.

One way of solving this dropout probleem—here I should like to support my colleague, the hon. member for Pinelands and also the hon. member for Durban North—is that at tertiary level educational institutions should be open to all. When I say that, I mean it should be at the discretion of the actual university. Let those in charge of a university decide how they are going to run their university. If they make any mistakes and create any problems for themselves, let them remedy their mistakes and solve their problems. If they choose at their university to provide a particular type of education, whatever it may be, it should within reason be permitted.

The local option.

No, not the local option.

From the figures quoted to us it is obvious that we will have to expand our university facilities. However, I think that if we allow our universities to be open one favourable side-effect will be that there will be increased competition for positions in universities. We do not have the same dropout rate overseas that we have here because these universities have much more stringent entry requirements. They have a much bigger pool of prospective students who are looking for entry into the universities. Therefore, if Blacks were allowed access to all universities, it would probably not make much difference in the short run, but certainly over the longer run, I believe, it would.

There is another advantage that mixed universities will bring—I think this is perhaps the most important one. Most of the leaders of our country in industry, in commerce and in politics come through the university system. I am pretty sure that most members of this Committee have at some stage been through the university system. It is precisely here that we should be getting to know other people, we should be getting to understand them, we should be getting rid of our prejudices and we should also be getting rid of preconceived ideas which we may have about other people. We do have these prejudices, we do have these preconceived ideas. It is impossible not to have them because we never mix with these people, we never see them, we never talk to them. At tertiary level we have already formed our own ideas and while these may not be changed, it will at least give us an ideal opportunity to get to know our fellow South Africans.

The other point which we must remember and which the hon. member for Virginia also mentioned, is that we are all going into the same economy. We are working next to each other in the same offices, in the same shops and in the same factories. It is very important that when we go into that economy we should have an understanding of the man whom we are going to work shoulder to shoulder with. Surely, the time is past when we can have discrimination in our tertiary educational institutions. The hon. the Minister of Manpower has already recognized this in the workplace. He has done away with it to a large extent in the workplace, in trade unions and in training facilities. Why must we have these remnants still hanging over us in the tertiary educational system. I believe we should get rid of this as soon as possible.

Mr. Chairman, the hon. the Minister also referred to the question of own ethnic universities for the various groups. I think he quoted radical leaders in Soweto opting for their own ethnic university and rejecting the extension of the Witwatersrand University, or any other university. I believe this is something we do not want. It is especially here in these ethnic universities where people are separated, where people get polarized. That is why they do not want the open universities. They want to be radicalized, they want to be polarized.

Ag nee, nou praat jy mos onsin.

I think we must get together so that we can get to know one another. That is the best thing we can do. I do not think that at this stage of the development of our country we can afford separation. We must ensure that our future leaders who come out of these institutions are people who understand one another, who respect one another. These are the type of leaders that we need and we will only get these leaders if …

Do you understand your wife?

Very well. We will only get these leaders if we come through the same tertiary educational institutions together.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid wat nou net gaan sit het, was bekommerd oor die groot getalle druipelinge by ons universiteite. Ek dink ons bekommer ons almal oor sy kommer. Oor hierdie verskynsel is ons almal vol kommer. Om hierdie probleem die hoof te bied, bepleit hy blykbaar die daarstelling van oop universiteite. Nou wil ek vir die agb. lid vra, namens wie hy praat. Wil hy nou ons nie-Blanke studente uit hul milieu, uit hul omgewing, uit hul kultuurgroep bring en hulle dan in Blanke universiteite inforseer? Namens wie praat die agb. lid; wie se belange bevorder hy?

Mnr. die Voorsitter, ek staan by hierdie geleentheid op omdat ek oor die begrip jeugweerbaarheid by ons skole wil praat. Om die belangrikheid hiervan te onderstreep, moet ons daarop let dat die jeug van ons tyd ’n geweldige uitdaging moet ontmoet. Ek dink nie ’n mens kan dit beter stel nie as deur te sê dat die volk van die Republiek van Suid-Afrika, net soos ander vrye volke in die wêreld, vandag met ’n titaniese oorlewingstryd te doen het. Omdat dit so is, is dit seker vanselfsprekend dat die drang na oorlewing ook in hul lewe ’n belangrike plek sal inneem. Omdat hierdie stryd nie net deur die volwassenes gestry sal word nie, is dit seker ook vanselfsprekend dat die jeug van ons tyd geleer sal word dat dit belangrik is om brandwag te staan oor die volkseiendom. Hierdie volkseiendomme sluit in die vryheid, die voorspoed, die geluk, die waardesisteme wat ons eer en waardeer en behou; kortom dié dinge wat ons onder beskawing bedoel. Omdat dit so is, is dit vir ons tragies dat dié taak so bemoeilik word deur die feit dat die aanslag op die jeug van ons tyd eintlik ’n subtiele, amper ’n onsigbare, aanslag is. Dit is gemik teen die siel en die liggaam van ons jeug.

Dit is vir my by hierdie geleentheid aangenaam om aan ons onderwys hulde te bring. Dit is onteenseglik waar dat die Staat deur die onderwys sy verantwoordelikheid erken het om jeugweerbaarheid aan te help. Daarom is ons dankbaar dat ons onderwys nie alleen die belangrikheid van hierdie instelling besef het nie, maar eintlik die hand aan die ploeg geslaan het. So vind ons dat ons Kaapse Onderwysdepartement, en ook ons ander onderwysdepartemente, reeds in 1972 jeugweerbaarheid by ons skole ingestel het. In 1980 is die inligtingstukke in verband met hierdie poging gesistematiseer, en kry ons dan vandag jeugweerbaarheid in ons laer skole sowel as ons hoër skole. As ons die werklike begrip van jeugweerbaarheid moet omskrywe, dan is dit duidelik dat ons vir mekaar moet sê dat bo en behalwe die gewone onderwys, wat onteenseglik geweldig belangrik is, daar ook by ons skole spesiale programme ingestel word om jeugweerbaarheid te bevorder; spesiale programme om ons jeug paraat te maak vir die stryd wat voorlê. Want hoe belangrik die onderrig van reken, lees en skrywe en al die nuttige en goeie vakke op skool ook al mag wees, is dit mos ewe-eens belangrik dat ons jeug geleer moet word dat hierdie dinge wat werklik vir die volk saak maak, belangrik is; met ander woorde, dat sy persoonlikheid so ingestel moet word dat hy die begrippe van liefde vir dit wat sy eie is …

Die SAUK doen dit goed genoeg.

Ek het dit nie gehoor nie. Begrippe soos liefde vir wat jou eie is, verdraagsaamheid, waarheid, Christelike waardes; dat hierdie begrippe vertroetel en opgebou moet word in belang van die jong dogter en die jong seun self, om hulle weerbaar te maak vir die stryd wat voorlê. As ons dit dan as agtergrond neem, dan dink ek ons kan jeugweerbaarheid omskrywe as ’n positie we bydrae om stelselmatig die jeug vir die eise van die lewe voor te berei. Met ander woorde om hulle in staat te stel om die aftakeling deur vreemde ideologieë die hoof te bied. Meer nog, om hulle in staat te stel om as waardige en gebalanseerde burgers en burgeresse hulle plek in die volksbestaan te kan volstaan. Daarom is dit so dat ons skole ingevolge hierdie poging jeugweerbaarheid ingestel het, eerstens by wyse van ’n program vir ons laerskole. Dit is vanself-sprekend dat dié program onderskeid sal tref tussen fisiese weerbaarheid en geestelike weerbaarheid. In die geval van fisiese weerbaarheid is dit seker duidelik dat ons hier te doen sal hê met sport, liggaamlike opvoeding, veiligheidsonderrig, brandbeheermaat-reëls en so meer. By geestelike weerbaarheid kry ons dan weer te doen met die bywoning van volksfeeste, die leerlingrade, die jeugverenigings en eie geldbesteding.

Wanneer ons praat van geldbesteding, dan is dit in die tydvak waarin ons lewe geweldig belangrik dat ook ons kinders hieraan aan-dag moet gee. Een van die groot ekonome het nou die dag gesê dat in ’n wêreld waar inflasie op sy ergste hoogty vier, daar dis-integrasie van die gemeenskap plaasvind. Maatskaplike onrus ontstaan. Staatsinstellings en strukture word afgetakel. As ons dus poog om korrekte geldbesteding by ons jeug in te skerp, dan kan ons, soos die ekonoom verder beweer het, waar individuele onoordeelkundige geldbesteding ’n belangrike faktor is by die daarstelling van inflasie in sy ergste graad, voorbrand maak om hierdie wêreld tendens, hierdie wêreldge-vaar, die hoof te bied. So het ons dan ook ons fisiese en geestelike weerbaarheidspro-gramme soos dit in ons laerskole ingestel is, en ook in ons hoërskole, waar die ideaal van jeugweerbaarheid voortgesit word. Ek dink dit is goed dat ons by hierdie geleentheid sê dat ten spyte van die pogings wat ons onderwys aanwend om ons jeug weerbaar te maak, ons nie daarin sal slaag as die kerk en die ouerhuis nie hul taak in hierdie verband verrig nie. Dit is ’n voorvereiste vir die sukses en die vooruitgang van hierdie poging, dat ons kerk en ons ouerhuis hulle kant moet bring. By my bestaan geen twyfel nie dat ons kerk en ons ouerhuis as goeie vennote in hierdie grootse taak sal saamwerk met die staat om ons jeug weerbaar te maak. Dan sal ons die goeie vrugte van hierdie jeugweerbaarheid pluk en sal ons kan sê dat, soos die jare verbygaan en hierdie jong mense die volle lewe moet ingaan, hulle bereid sal wees en in staat sal wees om hulle plekke in hulle nuwe werkkring in te neem, om volwaardige en gebalanseerde mense by die kolleges en universiteite te wees en ook om ’n waardige plek in ons diensplig-en militêre instellings, waarvoor hulle geroep mag word, in te neem.

Ten slotte wíl ek van hierdie geleentheid gebruik maak om vir die agb. Minister te sê dat ons oneindig dankbaar is vir die wyse waarop hy die probleem van ons onderwysersalarisse besleg het. Soos die agb. lid vir Virginia gesê het, daar is nog knelpunte en ons is bewus daarvan; ons weet die agb. Minister sal daaraan aandag gee.

Een van die ernstige probleme staan in verband met ons universiteitsdosente. Ons voel dat hierdie knelpunt eerlank deur ons agb. Minister ook die hoof gebied sal word. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voor-sitter, ek wil aansluit by die agb. lid vir Newton Park, dat dit vir ons baie belangrik is dat ons kinders vandag nie alleen boekekennis sal hê nie, maar dat hulle baie beslis ook die fisiese en geestelike weerbaarheid sal hê wat hierdie tyd waarin ons lewe van elkeen van ons verg.

Ek wil net so ’n bietjie teruggaan in die verlede, om vir u te wys dat dit maar al die jare die owerheid en die mense van hierdie land se roeping was om die beste vir elke kind te wil. Teen, 1910 met Uniewording, het ons twee hoofstede gehad, naamlik Pretoria en Kaapstad. En sedert 1910 ry sessie-amptenare jaarliks van Pretoria na Kaapstad en van Kaapstad na Pretoria. Die duur van Parlementsittings het met verloop van tyd verleng en dit het meegebring dat daar groter onderwys-en gesins probleme ontstaan het. Partykeer moes die moeders met die kinders in Pretoria agterbly terwyl die vaders dan hier na Kaapstad toe kom, en partykeer moes hulle die landers saambring om hier in baie moeilike omstandighede onderwys te ontvang. Hulle was merendeels hier in skole gevestig waar daar partykeer nie genoegsame plek vir hulle was nie. By tye was daar ook nie vir genoeg boeke en banke voorsien-ing gemaak om reg aan hulle te laat geskied nie. Die Spoorwegadministrasie het in 1927 Sassar by Wingfieldlughawe as ’n tydelike verblyfplek begin. Selfs die huisvesting van hierdie mense was nie so gerieflik soos wat dit vandag vir ons is nie. Hulle het gesukkel om hier huisvesting te kry en as gevolg daarvan het die kinders daaronder gely. Selfs toe het die kinders nog na aparte skole gegaan en dit het baie ongemak en ongerief veroorsaak. In 1949 het die ouers ’n vergadering gehou om hierdie aangeleenthede te be spreek, en vertoë is tot die betrokke departement, naamlik die Transvaalse Onderwys-departement, gerig. Dit is die departement wat, soos u netnou gehoor het, ook private skole subsidieer. Volgens wet was die Transvaalse Onderwysdepartement nie gemagtig om hier in die Kaap ’n skool vir sy kinders op te rig nie en daarom moes daar in 1950 ’n wet ingedien word. Die Konsolidasie-en Wysigingswet op Finansiële Verhoudings, 1945, is in 1950 so verander dat daar ’n artikel ingevoeg is wat aan die uitvoerende komitee van ’n provinsie die reg gee om skole buite sy provinsie te stig en in stand te hou. Wet 31 van 1950 het só begin—

Dit was voor ons nog ’n Republiek geword het. Sassar—Suid-Afrikaanse Spoorweë en “South African Railways”—die Goewer-mentskool, het in Januarie 1951 begin nadat die ou militêre slaghuis op Wingfield ingerig en in ’n skool omskep was. Die voertale sou Afrikaans en Engels wees, want daar was eweveel Engelssprekende en Afrikaans-sprekende kinders in daardie tyd. Mnr. J. D. Krige was die eerste hoof en mnr. G. A. C. Kuschke, die Sekretaris van Volkswelsyn, het die skool op 22 Januarie 1951 geopen. Die skool het onder die Stadskoolraad van Pretoria geressorteer. Daardie aand van 22 Januarie, om kwart oor agt die aand, is ’n vergadering van ouers in die sitkamer te Sassar gehou. 85% van die ouers was teenwoordig. Dit het bewys hoe baie hulle werklik belanggestel het in die welvaart van hulle kinders. Daar is die stigting van komitees waargeneem. Op dié byeenkoms is melding gemaak van die hulp wat die Sassariete, soos hulle hulself genoem het, van genl. Smuts en dr. Malan gekry het. In 1960 verander die naam van Sassar, van die skool en van die dorp, na Akasiapark as gevolg van die baie Port Jacksonbome wat daar is, en wat onder die Akasiasoort val. ’n Grapmaker het op ’n stadium na die skool verwys as die groenteskool, want daar het toe skool gehou ’n mej. Kool, ’n mej. Pease en ’n mnr. Boonzaaier. In die joemaal staan, by die datum die 25ste van die 5de maand, dat die Eerste Minister, destyds natuurlik adv. Vorster, rugbytruie aan die skool beloof het, en die skool het dit toe ook gekry. In 1972 het die skool sy 21ste ver jaarsdag gevier en op daardie datum het die skool sy huidige wapen gekry. Die wapen het, soos u wat daar kinders het miskien sal weet, bo-aan die Uniegeboue, onder Tafelberg, en tussenin is ’n oop boek wat kennis voorstel, met twee swaeltjies wat die een óp en die een áf vlieg. Dit stel natuurlik hierdie trekkers voor wat van die suide na die noorde trek nes dit hulle pas. Ons is maar trekvoëls. Trekarbeid, né?

Die agb. lid vir Pinelands is ’n boemelaar, nie ’n trekvoël nie.

In dieselfde jaar is die Voortrekkerbeweging in Akasiapark gestig. Ek wil ook graag sê—die agb. lid is nie nou hier nie—die lid vir Durban-Punt se kinders, wat ook in daardie skool was, het in later jare by die Voortrekkerbeweging aangesluit, en toe iemand in ’n stadium vir die seuntjie vra: Jong, jy is seker die eerste Engelsman wat by die Voortrekkers aansluit—het hy gesê: Nee, my sussie was die eerste.

Reeds in 1977 is bewys dat die Parlement nie sonder ’n vrou kon klaarkom nie, toe Suzanne de Villiers, saam met mnr. Pietie du Plessis, nou die Minister van Landbou, mnr. Louis Botha, nou die Administrateur van die Vrystaat, en mnr. Koos Lloyd, met dr. Mulder as spanbestuurder, die aflos vir die LV’s gewen het teen die Staatsamp-tenare.

Waar is Connie nou?

Nou sien u dat selfs in daardie dae daar baie mense was wat besorg was oor die wel en wee van kinders, wat baie ontwrig is deur die verskuiwing van hul ouers byna elke ses maande, van die een uiterste na die ander, van die suide na die noorde; van die noorde na die suide. Daar was altyd by ons owerheid die gevoel vir die kind wat die meeste van die tyd met so ’n verskuiwery die onderspit moes delf, wat die meeste van die tyd daaronder moes ly. Ek wil hulde bring aan al die hoofde en al die onderwyseresse en al die onderwysers wat in hierdie 30 jaar, want Akasiapark-laerskool is vanjaar 30 jaar oud, die beste van hul kragte gegee het vir die kinders van die mense wat hierheen gekom het en wat baie op offeringe moes maak. Nou is ek bly om te kan sê dat waar ons vanjaar die dertigjarige bestaan van Akasiapark vier, vier ons ook die twintigjarige bestaan van die Republiek van Suid-Afrika, en die vyftigste bestaansjaar van die Voortrekkers, waaroor iemand anders netnou sal praat.

Mnr. die Voorsitter, ek wil graag die agb. lid vir Germiston-Distrik gelukwens met die pragtige uiteensetting van die unieke en beroemde dorpie Akasiapark se skool en ek wil vir haar die versekering gee dat ek met elke woord wat sy gesê het, saamstem.

Dit het my nog altyd geïnteresseer waarom die agb. lede aan die oorkant se argumente, stellings en uitgangspunte so radikaal van ons s’n verskil, ook in hierdie debat, oor hierdie belangrike pos. Hierdie pos is inderdaad belangrik omdat dit oor ons kinders en oor ons jeug gaan. Die kinders van ’n volk is sy kosbaarste diamant, sy grootste talent. Ons moet hulle bewaar, hulle nie toedraai of wegsteek nie, maar laat ontwikkel en skitter, ’n Volk sonder kinders het geen toekoms nie, daarom kan ’n mens jou nie ’n volk, ’n land, ’n wêreld sonder kinders voorstel nie. Om hierdie rede is die kind die belangrikste talent van die Staat, die volk, die ouer en die kerk. Die kind moet versorg en opgevoed word. Indien die kind verwaarloos word, het ons geen toekoms nie.

Oor die wyse van opvoeding heers daar groot verskille tussen ons en die Opposisie omdat ons uitgangspunte fundamenteel van mekaar verskil. Ons moet hierdie verskil beklemtoon. Ons wil ’n paar lyne trek, sodat daar geen misverstand is nie. ’n Mens kan nooit genoeg klem lê op die fundamentele uitgangspuntverskille nie. Ons en die Opposisie het verskillende uitgangspunte en daarom is daar ’n onoorbrugbare kloof tussen ons en hulle oor verskeie opvattinge en aktuele onderwerpe. Ek dink dit is noodsaaklik om in hierdie belangrike debat re-kenskap te gee van die basiese uitgangspunte, en ek wil dit graag illustreer aan die hand van drie voorbedde.

Die agb. lid vir Greytown het op 13 Augustus 1981 in hierdie agb. Raad die volgende merkwaardige bekentenis gemaak. Ek lees in kolom 864—

Die agb. lid vir Pinelands het op 10 Maart 1978 in die agb. Raad die volgende opmerking gemaak. Ek lees kolom 2720—

Ek wil u ook ’n voorbeeld gee van die Russiese en Amerikaanse ruimtevaarders-ingenieurs. Met dieselfde wiskundige, swaar-tekrag-, fisiese en tegnologiese formules het dié twee ruimtereisigers volgens die werking van die natuurwette ’n grootse prestasie behaal. Toe die Russiese ruimtevaarder na die aarde terugkeer, het hy verklaar dat hy die hemelruim met sy ruimtetuig deurklief het, dat hy die hemel nie teengekom het nie en God ook nie. Volgens hom bestaan God nie. Hierteenoor het die Amerikaanse ruimtevaarder, toe hy met sy ruimtetuig in die hemelruimte gery het, die skeppingsverhaal uit Genesis voorgelees en gesê dat hy nou meer as ooit tevore glo dat daar ’n God is, omdat hy die wonderlike werking van die skepping sien, die natuurwette en die orde in die skepping. Op die oog af, dieselfde mense. Twee ruimte-ingenieurs van dieselfde wêrelddorp, maar, op die keper beskou, ’n geweldige verskil. Die een ’n Rus, lid van die Russiese volk en gedril in die goddelose, kommunistiese religie, die ander een ’n Amerikaner, ’n lid van die Amerikaanse volk, waarop die Christelike religie, die Christelike lewens-en wêreldbeskoulike uitgangspunt beslag lê. Hierdie Amerikaanse ingenieur het ’n ander siening van die oorsprong en sin van die lewe en die wêreld volgens sy lewens-en wêreldbeskouing, as die Russiese ingenieur.

Dus alle mense, ook ingenieurs en volke, is nie gelyk nie. ’n Mens behoort tot ’n bepaalde volk en elke mens en volk word deur ’n bepaalde religie beheers al bly hulle in dieselfde wêreld en al is albei ingenieurs.

Terloops, ons Westerse beskawing is gedurende die afgelope 26 eeue in hoofsaak deur vier lewens-en wêreldbeskoulike uitgangspunte beheers; te wete die antiek-heidense, die Christelike, die Rooms-Katoliehe en die humanistiese, soos byvoorbeeld die liberalisme, die nasionaalsosialisme en die kommunisme. Prakties beteken dit dat wanneer ’n bepaalde religie op mense of gemeenskappe beslag lê, al sy lewensuitgange al sy lewensvorme en al sy kultuurgoedere deur dié bepaalde religie beheers word.

Nou wat is ons party se grondslag? In artikel 1 van ons party se beginsels staan geskry-we—dit was ook in ons verkiesingsmanifes—

Laat ons ’n paar praktiese voorbeelde gee van die uitwerking van die Christelike grondslag in ons politieke lewe.

Eerstens, ons grondwet se aanhef konstateer onder andere—

Die Kommunis se grondwet sal nie so ’n aanhef hénie.

Tweedens, ons party en ons leiers glo dat die Argitek van nasies ons hier aan die suid-punt geplaas het met ’n doel, namens om die Christelike beskawing hier te vestig, te handhaaf en uit te bou, onder andere deur die opvoeding van ons kinders. Die Kommunis en die humanis sal dié roepingsbewustheid met minagting verwerp. Hulle kinders word as kommuniste opgevoed.

Teen hierdie agtergrond kan ons nou meer sinvol debatteer oor ons party se fundamentele uitgangspunte soos vervat in sy program van beginsels en die jongste manifes; die Christefik-Nasionale grondslag, die uitgangspunt van volkere-verskeidenheid, en die gevolglike beginselstandpunt van eie skole en afsonderlike onderwysgeriewe.

Ons wil graag ons groot dank en ondersteuning teenoor ons agb. Minister uitspreek dat hy in die afgelope maande nie geskroom het, veral ten tyde van die verkiesing, om by herhaling die versekering te gee dat die uitgangspunte van Christelik-Nasionale en afsonderlike skole vir Blankes, soos ook in ons verkiesingsmanifes geformuleer is, nie aangetas sal word nie.

En nou kry ons weer agterdog teen die beslag van die De Lange-kommissie. Wat ook al die aanbevelings van hierdie weten-skaplike verslag mag wees, of enige ander verslag of kommissie of uitspraak of geleerde betoog deur ’n kokkedoor of wie ook al, is dit ondenkbaar om te dink dat ons party en ons Regering sal toelaat dat daar van die basiese uitgangspunte van ons party, nl. Christelik-Nasionale onderwys en afsonderlike skole vir Blankes, afgewyk sal word. Dit is vir my onbegryplik dat daar sulke gerugte is en ek vertrou dat die twyfel en agterdog sal verdwyn. Ek herhaal, hierdie sake is nie onderhandelbaar nie.

Dieselfde het gebeur met die voorstel oor buitelandse applikante, waarna die agb. Minister vanmiddag verwys het, om onder-wysbetrekkings in Suid-Afrikaanse skole. Toe moes ons agb. Minister, veral tydens die verkiesing, herhaaldelik die versekering gee dat sodanige applikante ook gekeur sal word vir karakter en gesindheid met die oog op die toepassing van onder meer die Christelike en die Nasionale beginsels soos neergelê in die Wet op die Nasionale Onderwysbeleid.

Om af te sluit, volgens ons grondslag moet ons onderwysers, ons dosen te, ons leerlinge, ons studente, ons skole en ons universiteite van die Christelike en Nasionale grondslag deurdrenk wees. Dit is ons taak. Ons wil dit egter baie duidelik stel: Die Afrikaner of die Nasionale Party het nie ’n alleenreg op die begrip Christelik-Nasionaal nie. Ons moet dit juis uitdra na ander volkere en partye. Dit is ons roeping.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid wat so pas gaan sit het, het in baie opsigte dinge gesê waarmee ek natuurlik vrede het of waarmee ek volkome saamstem. Maar wanneer hy die frase Christelik-Nasionaal gebruik, dan wil ek graag ten opsigte van “nasionaal” weet, is dit met ’n hoofletter geskryf of met ’n klein letter?

Dit maak nie saak nie.

Met ’n hoofletter. Met ander woorde, dit is die Nasionale Party se beleid.

Is daar vir die agb. lid ’n verskil tussen nasie en nasionaal?

Verskil tussen die Nasionale Party en ’n nasie? Met ander woorde die Nasionale Party omvat die hele nasie in Suid-Afrika, en as hy Christelik-Nasionaal met ’n hoofletter skryf … Ons is nou besig met onderwys so ons kan maar net sowel die kwessie van die hoofletter ook behandel—dan is nasionaal met ’n hoofletter net die Nasionale Party. As hy met ’n klein letter geskryf is, dan weet ek presies wat dit bedoel. Dit is die volk, die nasie wat daarby betrokke is op die grondslag van sekere gondsdienstige beginsels wat die meeste van ons onderskryf. Daarmee het ek geen beswaar nie.

Kan ek die agb. lid nog ’n vraag stel?

Nee, ek kan nie nog ’n vraag beantwoord nie, my tyd is verskriklik min. Dit is vir my aangenaam om in ’n vergadering te praat waar die agb. Minister van Nasionale Opvoeding teen-woordig is. Ons het nou, soos ek reeds tevore buitekant hierdie Raad te kenne gegee het, ’n tydperk betree, en ons hoop dit duur langer as die nege of tien maande wat vorige Ministers by ons aanwesig was, ’n nuwe tydperk in die onderwys en in die kultuurwêreld en in die aanverwante sektore onder ’n Minister wat presies weet waaroor dit gaan. Dit is dan ’n welkome verskynsel in ’n departement wat deurgaande amptenare gehad het maar nie deurgaande Ministers nie. Die gevolge van gedurige verskuiwings en gedurige vervanging is natuurlik baie dui-delik sigbaar. Ek sou sê dat baie van die dinge waaroor my vriend, die agb. lid vir Pinelands, gepraat het, en natuurlik ook die ander agb. lede, toe hulle melding gemaak het van die dinge wat verkeerd was—die knelpunte, die tekorte en die moontlike kri-sisse in die opvoedingstelsel—in ’n groot mate te wyte is aan die vinnige verwisseling van politieke hoofde van die bepaalde departement. [Tussenwerpsels.] In dieselfde asem, as’t ware, wil ek graag namens my party my bedanking aan dr. Van Wyk uit-spreek vir wat hy vir opvoeding in die ver-lede gedoen het. Ek wil hom ook ’n baie geseënde rustydperk na 31 Januarie volgende jaar toewens, maar wat ek horn eintlik toewens is ’n rus sonder rus, want daar is ’n opskrif op Stellenbosch se hekplaatjie: „Om te rus is om te roes.” Ek wil ook dr. Meyer, wat hom gaan opvolg, by voorbaat alles van die beste toewens as Direkteur-generaal van hierdie ontsaglik belangrike departement.

Die agb. Minister het verlede jaar diens aanvaar as politieke hoof, en in Desember-maand het hy reeds ’n baie belangrike aankondiging gemaak in verband met ’n gebied waarin ek persoonlik besonder belang stel en wat ook aan my opgedra is om te hanteer. Ek verwys na die bevordering van Blanke kuituur in Suid-Afrika deur die Regering. Reeds in Desember het die agb. Minister te kenne gegee dat hy ’n kommissie gaan aanstel wat op grond van drie beginsels sy opdrag sal uitvoer. Die eerste was dat daar gekyk sal word na die skeppende beeldende kunste, na die skeppende woordkuns en die skeppende toonkuns. Vir die eerste keer het ons nou ’n kommissie wat tot by die kern van ons kultuurlewe kan dring. Daar word baie gepraat van kuituur, en volgens verskeie sprekers het dit verskillende inhoudende of fasette. Die faset van ons kultuurlewe wat egter oorlewing inhou—d.w.s. oorlewing vir die geslagte wat nog moet kom—is die skeppende kuns. Dit is die enigste faset wat hierdie oorlewingsfaktor inhou. Ons kan mil-joene aan sport en aan ons uitvoerende kunste bestee, maar hoe bloeiend hulle ook al kan wees, oor ’n jaar of twee, of oor vyf jaar of 50 jaar, is daar in die volksgedagte geen herinnering meer oor van wat gebeur het nie. Daar was miskien ’n wonderlike opvoering van een of ander opera in Kaapstad, of ’n wonderlike rugby-oorwinning in Nieu-Seeland, maar dit is dinge wat verdwyn. Die standhoudende, die oorlewende, die universele, is die skeppende kunste. Nou het die agb. Minister die eer om nie net ’n kommissie aan te gestel het om op hierdie aspek in te gaan nie, maar ook die eer dat hy dit saamgestel het uit mense in wie die lede van die algemene publiek, die mense met kennis, baie groot vertroue het. Ek is seker ons stem almal saam dat ’n kommissie onder die voor-sitterskap van ’n man soos dr. Jan Schutte, die gewese direkteur van die SAUK, ’n kommissie sal wees wat sy pligte vinnig, goed, deeglik en indringend sal nakom. Dit geld ook die lede wat in die kommissie sal dien. Ons hoop dat die verslag, wanneer dit uiteindelik gereed is, net so goed sal wees soos die De Lange-verslag wat, soos ons vanmiddag gehoor het—en dit is wonderlike nuus—openbaar gemaak gaan word sodra dit tegnies moontlik is. Ek verwelkom dit, wat ook al later die amptelike standpunt in die Witskrif oor die aanbeveling mag wees. Ons hoop dieselfde sal gebeur met die Schutte-kommissie se ondersoek na die skeppende kunste. Wanneer die verslag beskikbaar is, hoop ek dit sal ook deur die agb. Minister openbaar gemaak word sodat almal wat regstreeks of onregstreeks belang stel—ons is klaarblyklik nie almal kunskenners nie—kennis kan neem van wat ek voorsien as ’n nuwe tydperk in die skepping van bly-wende, oorspronklike kuns in die Republiek van Suid-Afrika. Dit is mos wat oor jare heen deur later geslagte uitgewys sal word as die rede waarom ons, ten spy te van al ons ander probleme, in byvoorbeeld 1980, 1981 of 1982, menswaardig en kuituurwaardig was.

Ek lê die nadruk op die beeldende kunste omdat daar in verband met hierdie bepaalde faset van ons kultuurlewe oor ’n tydperk van jare ’n drastiese tekortdoening was. Ons hoef net te dink aan wat beskikbaar gestel word, by wyse van Staatsgeld of belastingbe-talersgeld, vir die bevordering van die skeppende kunste, en hier praat ek nie van die behoud of bewaring van kuns nie, en ook nie van ander dinge soos kunsvlyt, ens., nie. In die huidige begroting is daar ’n bedrag van R115 000. Daarteenoor stel ek graag die bedrag in verband met die bevordering van die uitvoerende kunste. Weet agb. lede wat kry die streeksrade byvoorbeeld altesame?

Orde! Ek is bevrees die agb. lid se tyd is verstreke.

Mnr. die Voorsitter, kan ons asseblief net die syfer kry?

Ja.

R11,9 miljoen. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, ek het geen twis met die agb. lid vir Johannesburg-Noord nie. Ek stem met hom saam dat ons dankbaar kan wees vir die intensiewe belangstelling van die agb. Minister in die taak van kultuurbevordering.

In die tydsgewrig waarin ons le we, onder heersende lands-en wêreldomstandighede, is ek daarvan oortuig dat ons opnuut baie indringend moet kyk na die onderrig van geskiedenis in ons skole. Ek is gesterk in my oortuiging deur die uitsprake van gesaghebbendes oor die betekenis en waarde van geskiedenis en geskiedenisonderrig. Die Franse historikus, Marc Bloch, sien dit soos volg—

Hoor, hoor!

Die Russiese geskiedskrywer, Nicolas Berdyaev, sê in sy werk “The Meaning of History” eerstens die volgende—

Hy sê ook verder—

Ons eie prof. F. A. van Jaarsveld sê die volgende—

Kowie, luister daar!

Toemaar, ek ken my geskiedenis.

Hy sê dan verder—

Die digter W. E. G. Louw, het by geleent-heid gesê—

Hoe kan daar uitvoering gegee word aan die wyse raad van ’n Paul Kruger, d.w.s. om te neem uit die verlede dit wat mooi en edel is en daarop die toekoms te bou, as ons die verlede nie ken nie?

In die lig van genoemde uitsprake is dit met ’n gevoel van beklemming om die hart dat ons kyk na die huidige posisie van ge-skiedenisonderrig in ons skole. In alle skole is die onderrig van geskiedenis tot aan die einde van st. 7 verpligtend. Die tyd laat my nie toe om in diepte ’n kritiese ontleding van die inhoud van hierdie leerplanne te maak nie. Vir st. 8, 9 en 10 is geskiedenis in ons skole ’n keusevak. Wat bring hierdie feit mee? Ek gee agb. lede die syfers—as persen-tasies—wat aandui hoeveel leerlinge geskiedenis in st. 10 as vak neem in die onderskeie provinsies. In Natal in 1970 het 44% van die kandidate vir die senior sertifikaat of st. 10-leerlinge geskiedenis as vak geneem. In 1980 was die syfer slegs 30%. In die Kaapprovin-sie was die syfer vir 1970 51%, terwyl dit in 1980 slegs 34% was. Vir die Transvaal was die syfer vir 1970 45%, terwyl dit in 1980 slegs 31% was. Vir die OVS was die syfer in 1970 37%, maar in 1980 slegs 35%. Met ander woorde, ’n gemiddeld van minder as een-derde van ons leerlinge neem geskiedenis tot en met st. 10. In die Hg van wat W. E. G. Louw gesê het, is dit onrusbarend dat wanneer twee-derdes van ons st. 10-leerlinge die skoolbanke verlaat, hulle soos mense is wat aan geheueverlies ly. Daar is egter iets wat nog meer onrusbarend is, as bogenoemde feit saamgelees word met wat prof. Garson, professor in geskiedenis aan die Universiteit van die Witwatersrand, reeds in 1968 gesê het, en ek haal aan—

Dit klink mos na die taal van mense wat die waarde van die onderrig van geskiedenis sover moontlik in diskrediet probeer bring, omdat dit dan rassehaat sou bevorder. Terselfdertyd kan die hou van ’n Sharpevilledag en die Steve Biko-kultus nie sterk genoeg gepropageer word nie. Ek kan lank uitwei oor die waarde van geskiedenis en die kennis van daardie vak vir die individu, maar ek wil volstaan met ’n enkele opmerking. Die kennis van geskiedenis verleen pers-pektief aan die belangrikheid van gebeure of optrede. Bowenal bring dit ’n balans in ons oordele.

Ek wil graag ’n paar voorbeelde noem. Die dra van passe word as ’n negatiewe stap beskou, en die skuld daarvoor word uiten-uit op die skouers van die NP gelê. Weet agb. lede egter wie die man was wat die dra van passe in Suid-Afrika ingestel het? Dit was graaf Caledon, die Engelse goewerneur, wat in 1809 die paswette vir die Kleurlinge ingestel het. Kan agb. lede insien hoe dit ’n toestand van balans teweegbring? Daar is egter ook die gedagte aan territoriale segregasie of gebiedskeiding. Dit is egter nie die gedagtekind of ’n daad van die NP nie. Weet agb. lede wie die eerste persoon was wat hierdie gedagte in die Suid-Afrikaanse geskiedenis ingedra het? Dit was John Cradock, ’n Engelse goewerneur, en Theophilus Shepstone, die goewerneur in Natal.

Hulle het lankal met hul nonsens begin.

Die sogenaamde haat van die anderskleuriges teenoor die Blankes—en ons hoor elke dag dat dit in daardie verband reeds die elfde uur is—is mos nie ’n nuwe verskynsel nie. Die geskiedenis leer my dat ’n Swart volk byna selfmoord gepleeg het—en met watter doel? Hy het dit gedoen in die waan dat hy op ’n dag sou opstaan en in staat sou wees om die Wit man die see in te jaag. Daar was nie destyds Nasionaliste met ’n apartheidsbeleid nie.

1857.

Met die Hendrik Witbooi-opstande in Suidwes-Afrika in die begin van die twintigste eeu, was daar nie ’n Nasionale Party met ’n apartheidsbeleid nie. Tog het Hendrik Witbooi gesê hy is deur God geroep om die Wit mense die see in te jaag. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, dit is met groot dankbaarheid en met ’n gevoel van piëteit dat ek vanjaar aan die besprekings van hierdie Pos kan deelneem, en dit met die wete dat daar groter rustigheid in die geledere van die onderwyserskorps ingetree het. ’n Herhaling van wat die afgelope paar jaar in die onderwys gebeur het, veral met die onderwyser, kan Suid-Afrika nie weer bekostig nie. Alle betrokkenes, insluitende die Regering, het uit die ongelukkige gebeurtenisse van die afgelope jare geleer, en ’n herhaling daarvan sal sekerlik nie hoef plaas te vind nie. Daarom is dit sekerlik van pas om in hierdie stadium, met die bespreking van hierdie Pos, dank te betuig en hulde te bring aan diegene wat betrokke was by die oplossing van hierdie knelpunte. Eerstens noem ek graag die agb. Minister wat as opvoedkundige dadelik die knelpunte en probleme geïdentifiseer het en raakgevat het. Ek noem ook graag sy voorganger, die vorige Minister van Nasionale Opvoeding, die departement, die Kommissie vir Administrasie, die Eerste Minister en sommer die hele Kabinet. Almal het in ’n meerdere of mindere mate bygedra tot die oplossing van hierdie probleem. Daar is egter een instansie wat ek nog nie genoem het nie en waarna ek vandag wil verwys. Ek verwys na die Federale Raad van Onderwysersverenigings in Suid-Afrika. Hierdie raad het ’n lang geskiedenis wat ek graag net eers kortliks wil skets.

So vroeg al soos 1907 is daar deur die lede van die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie ’n beskrywingspunt ingedien wat as volg gelui het, en ek haal aan uit die proefskrif van dr. G. J. van Lull, getiteld „Suid-Afrikaanse Onderwysersunie—1905” van 1970—

In 1909 is daar ’n daadwerklike poging aangewend om samewerking te bewerkstellig toe vyf onderwysersverenigings in Bloemfontein vergader om ooreenkoms tot samewerking te probeer bereik. Hulle was die South African Teachers’ Association, die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie, die Vereniging van de Onderwijzers en Onderwijzeressen in Zuid-Afrika, die Transvaal Teachers’ Association en die Oranje River Colony Teachers’ Association. Dit was die vyf wat by hierdie vergadering betrokke was. Dit was eers op 22 Desember 1922 dat ’n konferensie verteenwoordigend van al die onderwysersverenigings in Kaapstad belê is, waar die Federale Raad van Onderwysersverenigings in Suid-Afrika in die lewe geroep is. Uit die aangehaalde geskrif is dit baie duidelik dat die Federale Raad aanvanklik groeipyne ondervind het, veral in verband met die taalkwessie, en dat die agt Afrikaanse onderwysersverenigings sterk standpunt ten gunste van moedertaalonderwys in-geneem het.

Die ontbinding van die Federale Raad het verskeie kere sterk ter sprake gekom. Dit is veral van belang om daarop te let dat dit veral die TO, die Transvaalse Onderwysers-vereniging was wat skerp gereageer het op die onvermoë van die Federale Raad om die aangeleentheid aan die owerhede voor te lê. Die Transvaalse Onderwysersvereniging het derhalwe ’n voorstel aan die kongres van die Federale Raad voorgelê wat gelui het dat die Federale Raad in die eerste plek nie aan sy oorspronklike doel beantwoord nie en, tweedens, dat die Federale Raad besluit om sy ontbinding by sy geaffilieerde verenigings aan te beveel.

In 1950 herbeklemtoon die Transvaalse Onderwysersvereniging die feit dat die Federale Raad nie sy bestaan regverdig nie. Die Transvaalse Onderwysersvereniging wys daarop dat die Federale Raad in die voorafgaande tien jaar slegs twee afvaardigings na die Minister gelei het—daardie tyd het die agb. Minister nog ruskans gekry—en nie juis veel sukses gehad het nie. ’n Verdere twis-punt was ook die verhouding van verteenwoordiging teenoor getalle wat verteenwoorv dig word.

In 1954 is ’n gewysigde konsepgrondwet opgestel waarvolgens verteenwoordiging in verhouding gebring is met die ledetal van die verenigings. In die vervolg sou die Federale Raad hom ook bepaal by sake van ’n nie-ideologiese, opvoedkundige en professionele aard.

In Oktober 1955 is die nuwe Federale Raad, soos hy tans funksioneer, behoorlik gekonstitueer en op die been gebring met die doelstelling om die beste belange van die opvoeding, die onderwys en die onderwyser te dien deur gesamentlike optrede van die lede van die Federasie.

Dit was juis in uitvoering van bogenoemde doelstellings dat die Federale Raad die afge-lope aantal jare opgetree het en dat sy han-delinge en optrede ooreenkomstig hierdie doelstellings beoordeel moet word. Die Federale Raad het sekerlik ’n groot rol gespeel in die bedinging vir beter voordele vir sy lede en het ongetwyfeld ’n deurslagge-wende rol in die verbetering van salarisse gespeel. Daarvoor, glo ek, sê die onderwy-sers dwarsoor die land baie dankie. Die bedinging was by tye kwaai en hard, maar het deurentyd in ’n gees van welwillendheid plaasgevind.

Verskeie voorsitters was by hierdie proses betrokke, en elkeen het op sy kenmerkende wyse sy deel bygedra. Ek wil egter die Sekretaris van die Federale Raad, mnr. J. F. Steyn, uitsonder. Hy is ook sekretaris van die Transvaalse Onderwysersvereniging. In die hele proses was hy seker dié persoon wat die meeste en die langste by hierdie onder-handelinge betrokke was. Hy was gedurig by die brandpunt, in die voorste linie. Heel dik-wels was hy selfs ’n omstrede figuur. Die geskiedenis sal nog in die toekoms aandui watter rol mnr. Steyn in die Transvaalse Onderwysersvereniging en in die Federale Raad gespeel het, insluitende die onlangse bedingingsproses. Ek is seker ek praat namens al die lede van die Transvaalse Onderwysersvereniging, waarvan ek ook nog steeds ’n lid is, en ook namens al die onder-wysers, as ek mnr. Steyn bedank vir die onvermoeide ywer wat hy aan die dag gelê het om die onderwyssaak te dien.

Die Federale Raad moet egter nie net gesien word as ’n bedingingsmeganisme vir beter salarisse en diensvoorwaardes vir die onderwyser nie. Dit is maar ’n klein deel van die totale bedrywighede wat volgens sy grondwet aan hom toevertrou word. Dit gaan in die eerste plek oor die bevordering van die opvoeding en die onderwys in en deur die skool. Dit is die eerste taak van die Federale Raad. Vir hierdie doel is dit dan ook nodig dat daar goed opgeleide, maar veral ook gemotiveerde, onderwysers in die klaskamer beskikbaar moet wees. Bo en behalwe die feit dat die onderwysersvereni-gings as personeelverenigings funksioneer, tree hulle dan ook op as opvoedkundige verenigings en kultuurverenigings. ’n Verdere funksie van hierdie verenigings is ook om die self-ontwikkeling van die onderwysers te bevorder. Daar word dus verskeie kursusse en saamtrekke gereël, met die uitsluitlike doel om die onderwyser tot groter hoogtes te inspireer en te aktiveer. So het die Transvaalse Onderwysersvereniging ver-lede jaar bykans 6 000 onderwysers by sodanige saamtrekke betrek.

Verder speel die georganiseerde onder-wysberoep ’n sterk rol in die verteenwoordiging in amptelike liggame, op departementele en interdepartementele vlak. Ook het die erkende onderwysersverenigings gedien in talie departementele komitees wat as werkkomitees optree of wat in ’n adviserende hoedanigheid optree. So byvoorbeeld is daar sitting verkry in die sillabuskomitees van die verskillende onderwysdepartemente en word byna geen departementele komitee deesdae saamgestel sonder dat die georganiseerde beroep ook daarby betrek word nie.

Dit het meegebring dat daar ’n besondere vertrouensband tussen die georganiseerde beroep en die departement en sy Minister geskep is. Gebrek aan tyd laat my nie toe om meer aspekte op te noem nie, maar dit is baie duidelik, vir almal wat die georganiseerde onderwysberoep bestudeer, dat daar hier ’n baie belangrike skakel in die onder-wysketting is wat ’n onontbeerlike rol in die opvoeding en die onderwys speel. [Tyd ver-streke.]

Mnr. die Voorsitter, in die loop van my toespraak sal ek kom by die agb. lid vir Gesina. Ek wil graag die aan-dag vestig op ’n item in die jaarverslag onder die hoof „Kommissie vir Jeugaangeleent-hede” van die Nasionale Kultuurraad waar daar melding gemaak word dat daar onder meer vir die Voortrekkerbeweging ’n bedrag van R2 500 opsygesit is. Ek wil dus heel aan die begin aan die agb. Minister vra of ’n mens vir so ’n beweging, wat so ’n belangrike rol in die nasionale verdedigingstrate-gie van ons jeug speel, nie ’n groter deel moet laat toekom nie. Hierdie jeugbeweging van die Afrikanervolk, wat op 30 September vanjaar presies 50 jaar oud sal wees, verdien myns insiens hierdie Raad se aandag omdat ons erkenning moet gee aan die dure opvoeding en kultuurbevorderingstaak wat hierdie jeugbeweging verrig het, en vandag nog verrig, tot voordeel van ’n baie belangrike deel van ons bevolking in hierdie land.

Ons moet die totstandkoming van hierdie beweging beoordeel teen die agtergrond van die omstandighede waarin ons volk verkeer het in 1931 en die daaropvolgende jare. Dit was die depressietyd en daar was armoede. Daar was ellende met gepaardgaande ver-guising vir hierdie mense, en daar was ook die bedreiging wat dit inderdaad ingehou het vir die selfbewussynsproses van hierdie jong volk van ons land. Dit was ’n volk wat slegs drie dekades se vordering gemaak het vanaf daardie oomblik in 1901 toe hierdie volk sy vryheid ontneem is en uitwissing en ondergang hom inderdaad in die gesig gestaar het.

Hierdie gebeurtenis, en die daaropvolgende jare van storm en drang rondom die rebellie van 1914, het wonde en littekens agtergelaat wat nog baie duidelik sigbaar was in daardie tyd, drie dekades later. Dit was toe dat manne soos dr. C. F. Visser, eerste hoofleier van die Voortrekkerbeweging, besef het dat die opheffingstaak by ons jeug, by ons kinders, die volk van more en die leiers van more, moet begin. Daarna het iemand soos oom Japie Heese gekom en na hom ook oom Badie Badenhorst, wat onlangs oorlede is en in wie se plek prof. Carel Boshoff, die huidige hoofleier van die Voortrekkerbeweging, gekies is. Rondom hierdie leiers was egter ’n menigte manne en vroue geskaar wat hierdie volksbeweging gelei en gedra het en aan wie ons vanmiddag by hierdie geleentheid graag hulde wil bring. Een so ’n leier was juis ons huidige Minister van Nasionale Opvoeding, wat in die laat veertigerjare by my persoonlik as verkenner van die Christiaan De Wet-kommando bekend gestaan het as veldkomet Gerrit Viljoen. Dit is ’n feit dat hy ons destyds goed opgekeil het, maar in hom het ons ’n leier gehad wat dissipline, ordelikheid, vaderlandsliefde, patriotisme en volksheide by ons ingedril en ingemoker het. Dit is aan sulke leiers wat rigting aan ons lewens gegee het, wat gebou en gevorm het aan ’n eie lewens-beskouing, soos die agb. lid vir Bloemfontein-Oos dit so mooi gestel het, wat by ons die standpunt van behoudendheid tuisgebring het, aan wie ek vandag graag hulde wil bring. Hulle vorm vir my die suiwerste klatergoud van ons volk, die glans en die sprankel wat elke volk in ’n mindere of meerdere mate het. Die mate van glans en die mate van sprankel van enige volk hang van die gehalte van sulke leiers af. Baie agb. lede van hierdie Raad was lede van hierdie beweging. Die agb. lid vir Ermelo hier langs my was Hd van dieselfde Christiaan De Wetkommando. Inderdaad, diegene wat lid was van daardie beweging kan nooit ’n einde maak aan die ideale van daardie beweging nie. Dit is dan ook waarom hulle vandag hier is. Dit is juis die Christelik-Nasionale en maatskaplike deugde wat deur medevolksen landsgenote erken word, wat hulle na vore gestoot en in hierdie verantwoordelike leiersposisies geplaas het. Dit is wat hulle gebring het by wat hulle vandag is. Hulle word vertrou met die ideale en strewes van ’n volk wat ’n hoë premie plaas op sy eie vryheid en eie selfbeskikkingsreg.

Gelukkig gaan hierdie taak van die Voortrekkerbeweging vandag nog onverpoos voort. Die belangstelling van volwassene en kind word tans steeds gemobiliseer tot diensbaarheid aan land en volk en taal, soos beliggaam in die Voortrekkerbelofte waaruit ek enkele aanhalings wil maak: Om getrou my plig teenoor my God, my volk en my land te doen; om ten alle tye my medemens te dien; en om die Voortrekkerwet na te leef. Hierdie Voortrekkerwet word o.m. soos volg omskryf: ’n Voortrekker se woord is sy eer; ’n Voortrekker is gehoorsaam en eerbiedig sy meerdere; ’n Voortrekker is sober en spaarsaam; ’n Voortrekker hou sy taal in ere. Hierdie taal is sy moedertaal, Afrikaans. Dit is ’n taal wat gebore is en gegroei het, gelouter en geskaaf is hier in ons eie vaderland, Suid-Afrika, en sigbaar herkenbaar is sedert 1875. Dit is die taal waarmee ons leiers saamgevoeg het wat uit innerlike oortuiging saam behoort. Dit is die taal waarin ons digters en skrywers ons grootste roem en ons grootste vreugde en ons grootste smart en sielswroeging uitgebeeld het. Dit is die taal waarin ons ons Godsdiens beoefen. Dit is die taal waarin ons die skitterwoorde van die psalmdigter en die Skrifberymer aanhoor. Dit is die taal waarin ons ons eerste klanke aan moeders-knie aangeleer het, waarin ons ons eerste lewensbehoeftes geuiter het. Dit is die taal waarin ons ook eendag ons afskeidsboods-kap sal oordra aan diegene wat na ons kom.

Mnr. die Voorsitter, dit is die sielser-varinge wat jy as Voortrekker kon meemaak; dit is die ervaring wat ons kinders vandag nog ervaar onder die leiding van manne soos bv. die agb. lid vir Gezina, of soos hy bekend staan by die Voortrekker-kommando van Akasiapark, kommandant Karel Swanepoel. ’n Mens kan nooit jou belewenisse vergeet nie. Die ervaring van ’n Voortrekkerkamp in die vrye en verruklike natuurskoon van ons vaderland is een van die dinge wat ’n mens nooit kan vergeet nie. ’n Mens kan daar, as jy in die nag moet wag-staan, alleen onder die Suiderhemel peins en besin oor hierdie land en sy mense, of jy kan na die naggeluide luister en jou verwonder aan die sterrehemel bo jou. Dit is daar waar jy onherroeplik met piëteit en deernis ge-knoop word aan die bodem van hierdie vaderland, en dit is daar waar jy die kameraad-skap en liefde vir volksgenoot sien groei en ontwaak. Dit is wat daar in die veld en om die kampvuur gebeur. Hierdie ervaring tel onder die heel mooiste, die heel beste, die heel vrugbaarste, die heel rykste en die mees blywende wat enige mens in sy lewe kan ondervind. Dit gun ek vir elke jongeling in hierdie land. Mag dit die Voortrekkerbeweging beskore wees om steeds van krag tot krag te gaan en die kultuurerfenis van hierdie volk te bewaar en uit te bou. Mag die Voortrekkerbeweging steeds voldoen aan die pragtige beskrywing van een van ons digters, nl.—

Mr. Chairman, the hon. speakers who have preceeded me will forgive me if I do not react to their speeches, given the short time available under this Vote.

I am sure the importance of education to South Africa and to the children of this country will be common cause amongst all of us here. I think the Venter Report puts it well when it says that “education may rightly be described as the corner-stone on which the future rests. It is the key to the future prosperity of the country and all its people, to employment, to industrial development and to the stability of the State”.

I am sure it is also common cause among hon. members here today that we have a shortage of skilled manpower in South Africa and that the situation will continue into the future. Because of that shortage there is an important need for the optimum utilization of whatever skilled manpower we have. Today I would like to talk about the role of the school principal in our educational system, because I believe that the school principal has a critically important role in this system.

There was an investigation by school inspectors in the United Kingdom some years ago. In their report they said the following—

I can only heartily endorse and welcome the decision arising out of the Venter Report to upgrade school principals and to increase their remuneration considerably. I think it is welcome and overdue.

It is interesting to look at the scope of the school principal and the range of his responsibilities. Clearly, as a leader and educationalist, he plays a vital role in the healthy development of our children. But even in statistical terms the scope of his job is impressive.

Let us look at the principal of a large secondary school. He presides over an investment of some R5 million, if you take into account the value of the buildings and the site as well as the investment in the education of the staff. He manages an organization employing some 40 university graduates to teach up to a thousand scholars and he is responsible for ensuring that society gets good value for the R1 million it spends on the school each year. If one bears in mind the wide scope of the school principal’s responsibilities, the need to use his scarce skills to the best advantage and the importance of recognizing his professional status, it is startling how little administrative and secretarial assistance he is given.

Let us look at the position as it is at present as far as clerical assistant for a school principal is concerned. In provincial schools with fewer than 250 pupils they have one part-time clerical assistant. For 250 to 600 pupils they have one full-time clerical assistant. For 600 to 900 pupils they have one part-time and one full-time clerical assistant. It is interesting to contrast the position of a provincial school with a vocational school which previously fell under the Department of National Education. A provincial school of 550 pupils is provided with one full-time clerical assistant, a vocational school with four full-time clerical assistants. Surely it is obvious that school principals and teachers cannot operate productively as educators with so little administrative assistance, particularly when one considers all the red tape and the enormous number of forms that they continually have to cope with.

It is not surprising therefore that the Venter Report found a low level of satisfaction among teachers with what is described as the ‘organizational climate’ of their working life. It is also not surprizing that most of the bigger schools employ extra secretarial assistants if the parents can afford to pay for them. It is surely most unsatisfactory that the efficient functioning of a school should depend on the ability of the parents to employ extra staff.

Let us look at the position of the clerical assistant who is colloquially known as the school secretary. In the words of a school secretary she is, and I quote, “expected to run an efficient office, maintain a pleasant manner with the public, staff and pupils, keep an accurate record of the school’s finances, including a knowledge of PAYE and UIF and certain Government moneys, handle his or her own correspondence, in certain circumstances, man a busy switchboard and have the integrity to type examination papers and act as confidential secretary to the principal.”

Yet these people are classified as Grade 1 clerical assistants and are on the lowest rung of the ladder with no prospect of attaining higher grading. They are paid a pittance, less than a junior copy typist in most organizations. They start at R208,50 per month and after nine years reach R372,50 per month. In contrast a typist with a higher grading in the Civil Service starts at R280,50 per month and after eight years earns R432,50 per month. She is, therefore, R60 per month better off than the school secretary. This unhappy situation has long been a considerable source of dissatisfaction in our schools and I call on the hon. Minister to take urgent action to improve the position in our schools.

Firstly, the hon. Minister should increase the number of administrative and secretarial posts at the schools. Secondly, he should create an administrative post at our larger schools similar to that of a bursar or registrar at a training college or university not only to take work off the principal, but to supervise some of the administrative activities. Thirdly, he should establish a category which recognizes the role played by the school secretary and recognizes the fact that she is far more important and has far greater responsibility than a grade 1 clerical assistant. Fourthly, he should increase the salary of school secretaries.

These steps are essential if our school principals and teachers are to utilize to the full the special skills for which they are employed and paid. Furthermore, the job satisfaction of thousands of teachers would increase dramatically if they were released of most of the tedious, time-consuming and demoralizing form-filling that they are required to do. I urge the hon. the Minister to give these matters his serious consideration.

Mnr. die Voorsitter, van my kant af wil ek die debat vanaand voortsit deur te verwys na bladsy 175 van die departement se jaarverslag waar die aantal persone wat aan universiteite as personeellede verbonde is, in tabelvorm weergegee word. Mens is geneig om gewoonlik met betrekking tot ’n universiteit net aan die doserende personeel te dink. Ek wil egter vanaand hier die aandag daarop vestig dat bo en behalwe die doserende personeel daar ook die nie-doserende personeel is, d.w.s. die mense wat in die administra-tiewe afdeling werksaam is, wat as tegniese assistente werksaam is, die klerklike personeel, die instandhoudingspersoneel, die koshuispersoneel en ander personeel. Wanneer ek nou aan my eie universiteitsloopbaan terug dink en die jare wat ek as student deurgebring het, wil ek ’n woord van dank bring aan hierdie mense wat min of meer agter die skerms by die universiteit werksaam is. Ek dink dat elkeen van ons wat aan ’n universiteit studeer het of daarby betrokke was, op die een of ander wyse te doen gekry het met die administratiewe of tegniese personeel of selfs met die huismoeders of ‘nonnies’, soos ons hulle daar in my wêreld genoem het. ’n Mens dink soms daaraan dat jou universiteitsdae nie volmaak sou gewees het sonder daardie persone nie.

In die jongste jaarverslag van die departement word ons aandag ook op die doserende personeel gevestig, van wie daar in 1980 6 212 manlike dosente en 1 830 vroulike dosente was. In ’n debat soos hierdie dink ek is dit altyd van belang dat ’n mens sal weet dat jou doserende personeel besig is—d.w.s. as hulle hul werk behoorlik doen en ek dink die meeste van hulle doen uitstekende werk—om aandag te gee, ondersoek te doen en ’n opvoedingstaak te verrig. Ek dink dat baie ouers wat hulle hele lewe lank gewerk het om hulle kinders na ’n universiteit te kan stuur, soms met ’n tikkie kommer hulself afvra wie die mense aan die universiteit is wat hulle kind moet oplei in die besondere vakdissipline waarvoor die kind ingeskryf het. Die agb. lid vir Pinelands het daarop gewys dat daar ’n ruk gelede ’n berig verskyn het oor die feit dat daar so baie nie-Suid-Afrikaanse burgers aan sommige van ons universiteite verbonde is. Waar hierdie besondere stelling nou die wêreld ingestuur is, dink ek dit is tog belangrik dat ons onsself weer moet afvra hoeveel persone wat aan ons universiteite doseer nie Suid-Afrikaanse burgers is nie. Die Suid-Afrikaanse universiteite het dikwels in hul begin jare wanneer ’n nuwe vakdissipline ingestel is, van dosente gebruik gemaak wat nie Suid-Afrikaanse burgers is nie. Ek dink ’n mens moet waardering hê vir mense wat hul eie vaderland verlaat het om Suid-Afrika in hierdie opsig behulpsaam te wees. Wanneer ’n mens kri-ties na hierdie persentasie van ons doserende personeel verwys, doen ’n mens dit nie in ’n gees van ondankbaarheid nie, maar in ’n gees van dankbaarheid vir die mense wat sulke goeie werk gedoen het. Nou is dit egter so dat die universiteitkampus, daardie klein wêreldjie binne ’n groot wêreld, vir enige volk van baie groot belang is. Wat op ’n universiteitsterrein aangaan, nie net wat die akademiese gebied aanbetref nie, maar ook op die vlak van studentepolitiek, raak tog ook die wêreld daarbuite. Dit is nie net die ou cliché dat die jong manne en vroue wat vandag aan ’n universiteit studeer môre se leiers is wat van toepassing is nie, maar die belastingbetaler en die ouers wat hul kinders na die universiteit stuur, verwag dat daardie instelling die land sal dien.

Ons ken die studentepolitiek in Suid-Afrika en dwars oor die wêreld. Die kommuniste is nog bedrywig met die arbeiders, maar hulle het hul belangstelling in die jongste tyd ook begin toespits op die studerende jeug aan ons universiteite en selfs op hoër-skoolvlak. Hierdie verskynsel het my oor die jare bekommer, maar veral in die afgelope tyd. Wat gaan werklik by ons universiteitskampusse aan? Self het ek baie jare lank aktief deelgeneem aan die studentepolitiek. As ’n lid van die Suid-Afrikaanse Studente-bond het ek my opponente, Nusos, baie vroeg in my lewe leer ken. Ek wil vir die agb. lid vir Pinelands sê dat enige verant-woordelike politieke party, soos ek glo al die partye hier is, aandag moet skenk aan studentepolitiek. Die agb. lid vir Pinelands het verwys na die sogenaamde dreigement dat die agb. Minister die subsidies van sekere universiteite gaan wegneem en het ’n pleidooi gelewer vir die „foreign academics”. Ek wil vir die agb. lid sê dat dit tyd geword het dat sy party net so krities moet kyk na wat in die studentepolitiek aan die gang is en na die doen en late van sekere lede van die akademiese personeel. My ondervinding is dat daar wel dosente is wat soms buite hulle opdrag van onderrig en ondersoek en opvoeding beweeg en probeer om jong seuns en jong dogters aan ons universiteite te verlei deur onverantwoordelike dade te pleeg. Niemand van ons wil studente hul gesonde studentelewe ontneem nie. Ons wil ook geen student daarvan weerhou om werklik aktief in die studentepolitiek, sover dit deel vorm van die breë politiek, belang te stel nie. Mens kry egter gevalle soos dié van Rooi Daan—hy is geen familie van my nie—en wat hy by die universiteit van Parys gedoen het. ’n Mens weet dat die kommuniste hierdie kampusse nie sal laat vryspring nie. Hier in Suid-Afrika het studente onlangs selfs die Suid-Afrikaanse vlag verbrand. Aan sommige van ons universiteite is daar klein groepies militante en onverantwoordelike studente. Ek sal graag vanjaar of volgende jaar van die agb. Minister wil weet hoeveel van hierdie studente van die buiteland af kom en nie Suid-Afrikaanse burgers is nie.

In die lig van al hierdie dinge dink ek dat die Parlement baie sterk standpunt moet inneem ten opsigte van onverantwoordelike en onpatriotiese optrede op ons kampusse. Ek dink ons is dit almal eens wat hierdie aangeleentheid betref. Ek dink dit is belangrik dat die agb. Minister aan hierdie standpunt wat ingeneem is, aandag sal skenk. Dit is waar dat die NP en die Amptelike Opposisie oor ons beskouing van die universiteitswese prin-sipieel verskil. Veral in die situasie waarin Suid-Afrika hom bevind, met sy veelvolkig-heid—waarop ek nie wil ingaan nie—en dies meer, wil ek aan die universiteite wat gegroei het uit my volksmilieu sê dat ons baie streng moet waak oor die handhawing van die soewereiniteit van ons universiteite. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, waar ek die agb. lid vir Rissik opvolg, is dit vir my aangenaam om sekere van die gedagtes wat hy uitgespreek het, te deel aan-gesien ekself in die studentepolitiek betrokke was. Ek steun graag die opmerk-ings wat hy in hierdie verband gemaak het.

Ek wil ook praat oor ’n onderwerp wat aansluit by die universiteitswese, en meer bepaald oor die salarisposisie van universiteitsdosente.. Ter aanvang wil ek graag sê dat ek nie dink ons kan toelaat dat ’n korps universiteitsdosente ’n bedingingsmasjinerie skep, soos deur sekere mense bepleit word, nie. Uit sommige oorde word daar ligtelik verwys na die behoefte aan ’n vakvereniging vir universiteitsdosente. Dit word miskien nie ernstig bedoel nie, maar die uitlating word tog soms gemaak. Ek dink nie ons kan dit toelaat nie, want indien dit wel toegelaat word, sal dit die land en die doserende personeel tot nadeel strek. As so iets gebeur, sal dit ’n ewige proses van agitasie op tou sit, wat die indruk sal laat dat dit die enigste metode is om beter salarisse te beding. Dit sal ook die beeld van die dosent skade berokken en meebring dat die status van die universiteitsdosent daaronder ly.

Ek glo egter ook, in alle billikheid en reg-verdigheid, dat daar ’n saak uit te maak is vir die universiteitsdosent, veral as ’n mens let op sy huidige salarisposisie. Ek dink dit het nodig geword dat ons ook van ons kant af ons saak sal stel met betrekking tot hierdie aangeleentheid. Dit sal vir die dosent hier in die Parlement ’n bedingingsgrondslag skep en voorkom dat daar na ander metodes van bedinging gesoek word.

Die oorsprong van die huidige klagtes wat daar in die universiteitsgeledere geopper word, is die oënskynlik oneweredige verhoging van salarisse van universiteitsdosente teenoor onderwysers. Onvleiende opmerk-ings word in hierdie verband gemaak oor sekere bevindings van die Venterkommissie. Ek wil nie op daardie bewerings ingaan nie, want ek dink nie dit is gepas om hulle te bespreek nie. Ek wil egter verwys na sommige van die bewerings wat gemaak word om die standpunt van die universiteitsdosent te staaf. Daar word gesê dat ’n hoof P 2 ’n maksimum salaris kry wat gelykstaande is aan dié van ’n lektor aan ’n uni-versiteit. Ons vind egter dat die maksimum salaris van ’n hoof P 1 of van ’n hoof S 2 gelyk is aan dié van ’n mede-professor. Die salaris van ’n professor is maar R1 800 meer as dié van ’n hoof P 1 en ’n hoof S 1. Nou sê die mense wat hierdie punte opper dat daar van ’n professor en ’n mede-professor verwag word om ten minste ’n D-graad agter sy naam te kan skryf, met verdere bewys van nagraadse navorsing, publikasies wat onder sy pen verskyn het en ander bydraes wat hy op die studie-en navorsingvlak gemaak het.

Hierdie faktore bring mee dat ons op die oomblik onmin het in die universiteitsdosen-tekorps. Ek dink egter nie dat dit nodig is dat ons hierdie punt verder ontleed nie. Die agb. Minister het reeds verwys na sekere bevindings van die Van Wyk-De Vries-kommissie oor die rol van die universiteit as sodanig. Hy het hom ook uitgelaat oor die bevinding van die kommissie oor die universiteit as die leier van die onderwys in die land. Ek wil egter graag ook die volgende bevinding van die kommissie in 1974, aanhaal—

Voorts word daar gesê—

Werksaamhede opgeskort om 18h30 en hervat om 20h00.

Aandsitting

Mnr. die Voorsitter, voor die verdaging het ek gesê dat die onmin wat rondom die salarisposisie van universiteitsdosente bestaan toegeskryf kan word aan die oneweredigheid in die aanpassing van hul salarisse gemeet aan dié van onderwysers. Die afleiding wat daarvan gemaak word is dat ’n professor wat oor ’n doktorsgraad beskik op dieselfde salarisvlak is as, byvoorbeeld, ’n skoolhoof wat oor ’n B-graad beskik en wat vir ’n verdere jaar vir ’n onderwysdiploma gestudeer het. Die vraag is dan net: Kan ons hierdie toestand laat voortduur aangesien die universiteit, volgens die bevinding van die Van Wyk-De Vrieskommissie, inderdaad die leier van die onderwys in die land is, nie net van tersiêre onderwys nie, maar ook van die totale onderwys van ’n land. Dit kan tot gevolg hê dat die gehalte van universiteitsdosente daaronder ly tensy ons ewewigtig kyk na die posisie van universiteitsdosente se salaris. Dit kan aangevoer word dat so ’n persoon vanweë sy liefde vir sy vakgebied, in elk geval die universiteit as sy loopbaan sou kies. Dit is waar, maar ons het ook vroeër gevind dat hierdie argument in die geval van die onderwyser nie steek gehou het nie en dit was uiteindelik op die onderwysers se aandrang dat ondersoek na hul posisie in-gestel is. Teen daardie agtergrond wil ek ’n pleidooi vir die posisie van die universiteitsdosent lewer.

Na ons dit alles gesê het, voer dit ’n mens terug na die taak van die universiteitsdosent veral ten opsigte van sy gemeenskapsdiens. Die agb. Minister het vroeër na daardie taak verwys as een van die drie wat onder meer op die weg lê van die universiteitsdosent. Ek wil daarby aansluit deur te sê dat die funksie van die universiteitsdosent ten opsigte van die gemeenskap sterker oorweging moet geniet. Ons verkeer in ’n situasie waar ons in elk geval te min opgeleide mense het om die werk in Suid-Afrika te doen. Ons kan nie bekostig om ’n situasie by universiteite te hê—en ek sê nie dit is so nie want daar is mense wat baie hard werk—dat mense ledig sit terwyl hulle ’n substansiële bydrae in die privaatsektor of in die owerheidsektor kon lewer om sodoende leemtes en gapings in ons mannekragbehoefte aan te vul. Die agb. lid vir Standerton het ook vroeër uitgewys hoe ons van die professionele man gebruik kan maak. Ek wil baie sterk daarby aansluit deur te sê dat dit ook omgekeerd moontlik waar kan wees, want ons kan voltydse dosente aan universiteite op ’n deeltydse grondslag in beide die privaatsektor en die owerheidsektor aanwend. Maar ons kan nie toelaat dat universiteitsdosente met bevooroordeelde standpunte daardie bydrae kom maak nie. Ons het voorbeelde daarvan en ek dink nie dit is nodig om daarop uit te wei nie, maar miskien moet ek ’n enkele voorbeeld aanhaal om die punt wat ek probeer maak, te staaf. Die kandidaat van die amp-telike Opposisie wat teen my gestaan het in die onlangse algemene verkiesing is ’n voltydse dosent aan die Universiteit van die Witwatersrand. Daardie universiteit het hom toegelaat om met sy werk by die universiteit voort te gaan die dag voor en na die verkiesing, terwyl hy slegs op die dag van die ver-kiesing ’n onderbreking gehad het. By die Randse Afrikaanse Universiteit het ons die situasie dat …

Other universities did the same.

Ek probeer ’n voorbeeld aanhaal want ek dink nie dat ’n universiteit wat primêr in diens van die gemeenskap is en wat per slot van rekening in ’n sekere sin as ’n staatsondersteunde lig-gaam beskou kan word, hom kan laat regeer of laat lei in sy rol wat hy in die gemeenskap moet speel deur standpunte wat by voorbaat ingeneem word deur persone wat vooropgestelde idees het oor die rol wat hulle moet kom vervul nie. Waar ons dus vra dat alle universiteite aan hierdie gemeenskapsdiens moet kom deelneem, kan ons nie toelaat dat bevooroordeelde standpunte ingeneem word in verband met bepaalde sake in die gemeenskap nie.

Een van die genomineerde kandidate was ’n professor.

Hy het bedank voordat hy genomineer is.

[Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, ek volg graag op die agb. lid vir Johan-nesburg-Wes en ek meen dat die agb. Minister hom sinvol sal kan antwoord op sy betoog.

Ek wil graag my gelukwensinge aan die agb. Minister oordra vir die pragtige wyse waarop hy baie sterk lyne getrek het tydens sy eerste debat in sy nuwe Pos en ek wil hom baie sterkte toewens vir die pragtige ideale wat die onderwysberoep vir hom sien en die sterk wyse waarop hulle na hom opsien om leiding te gee in hierdie Departement. Aansluitend by die toespraak van die agb. lid vir Johannesburg-Wes wil ek enkele gedagtes uitspreek oor die onderwyser as gemeenskapsmens. Ek laat my lei deur ’n baie mooi uitlating van prof. Nico van Loggerenberg, die voorsitter van die SAOR. Hy het die volgende van die onderwyser gesê—

Voordat ek na die dag van die onderwyser kyk wil ek eers kyk na wat hy as onderwys-man in 1979 self vir horn as credo vir sy beroep in die gemeenskap gestel het. Daarin omskryf hierdie onderwyser sy eie taak soos volg—

In hierdie pragtig omskrewe taak van die onderwyser—en hy het vir hom ’n baie moeilike taak omskryf—wil ek graag ’n kykie in die dag van so ’n onderwyser neem. Enige skoolhoof wat sy sout werd is sal self sy kantoordeur om 07h15 oopsluit, want teen daardie tyd het die eerste ouers alreeds op pad werk toe hul kinders by die skool afgelaai en loop daardie seuns en dogters op ’n onbewaakte terrein rond voordat die skoolklok om tien voor ag lui. Die eerste onderwysers, ongeag of hulle wetenskap, biologie of huishoudkunde doseer, daag teen daardie tyd by die skool op vir die voorbereiding en opstelling van hul wetenskapproewe en ook vir die uitsit van hul beno-digdhede vir die praktiese werk in huishoudkunde. Om ’n aanduiding van die gesindheid van hierdie mense te gee, kan ek aan u sê, mnr. die Voorsitter, dat so ’n onderwyseres met haar kinders sal reël om reeds halfag vrywillig met hul skoolwerk te begin omdat twee periodes praktiese werk vir so ’n kind nie voldoende is om les te gee, die praktiese werk te doen, te evalueer, op te ruim en gereed te wees vir die derde periode se Afrikaans en wiskunde nie. So ’n skoolhoof kan verwag dat die res van sy akademiese personeel in daardie stadium op die skoolterrein aangekom het. Ek sê dit omdat hierdie mense gewoonlik getipeer word as mense wat ses uur ’n dag werk vir vyf dae van die week en vir ses maande van die jaar terwyl hulle sewe maande vakansie het. Die onderwysers word gevolg deur die administratiewe personeel wat eintlik om agtuur op kantoor moet wees en net van agtuur af betaal word, maar in daardie stadium is hulle reeds daar omdat kinders navraag kom doen by die skoolkantoor. Ook die akademiese personeel is in daardie stadium op hul pos. Die ouergemeenskap begin in daardie stadium skakel. Moontlik was ’n vader daardie nag in ’n ernstige ongeluk of miskien was dit ’n ander vader wat nie huis toe gekom het nie. Dit kan ook ’n moeder wees wat ernstig siek geword het of ’n kind uit ’n gebroke gesin wat huis toe gegaan het en wat daardie nag sy tol geëis het. Moontlik kan dit ’n kind wees wat daardie dag sonder dat hy behoorlik geëet het, na die skool toe gekom het.

Ek verwys na hierdie dinge om ek later daarop wil terugkom. Dit is ook so dat hierdie skoolhoof, indien hy sy sout werd is, voorsitter is van die gemeenskapslewe waarin hy staan. Hy kan die voorsitter van verskillende organisasies wees, organisasies wat in daardie stadium vir hom skakel oor die werkstaat van die dag. Wanneer die skoolklok om 10 voor 8 lui en die onderwyser ontmoet sy eerste klasgroep wat uit tussen 25 en 40 kinders kan bestaan, het hy te doen met die totale omstandighede waaronder daardie kind na die klaskamer kom. Dit is nie ’n kwessie van boeke uithaal en begin les gee nie. Elke kind is ’n individu op sy eie met ’n verskeidenheid van prestasievermoëns, met sy eie wel en wee in sy hart, die hartseer waarvan ek netnou gepraat het, maar ook moontlik die geluk wat in hierdie nag op sy pad gekom het. So ’n kind kom met verskillende stemminge daar aan. Hy kom met al die verskeidenhede wat die Liewe Heer die mens gemaak het en hulle verwag dat elkeen as ’n individu deur daardie leerkrag gehanteer moet word. Hy kan nie in die bondel praat nie en hy moet sy les so aanbied dat hy die groep as groep hanteer. Hierdie onderwyser is nie net kennisbreker nie, maar ook opvoeder, hy is nie alleen die ontwikkelaar van ’n studiepatroon nie, maar ook karaktervormer. Hy is nie net rasionalis nie, maar ook sedebewaker. Sy program wissel vir 10 periodes, elke keer met tussen 25 en 40 verskillende kinders. As hy daarna sy werk sinvol wil verrig, sal hy na twee uur met ’n sekere groep landers na die buitemuurse aktiwi-teite van sy skool gaan waar hy, hetsy in ’n sportprogram, hetsy in ’n kulturele program of watter vorm van persoonlike aandag ook al, die aandag wat hy in formele vorm in die klas gehad het hier in die informele omstandighede behou en sy taak as opvoeder voort-sit om sekere ander patrone vas te lê in die lewe van hierdie kind wat op sy weg vir hierdie dag gekom het. Hierdie patroon volg hy tot vier uur vanmiddag en dan wend hy hom vir die eerste keer na sy huis. Sewe-uur vanaand is hy ὸf betrokke by sy diakenwerk van die kerk ὸf hy is betrokke by een of ander vorm van kulturele aktiwiteit want hy is ’n gemeenskapsmens en as ’n onderwyser ’n gesiene mens en die man wat op die komitees van sy dorp dien. Hierdie proses hou aan tot in die omgewing van nege-uur vanaand wanneer hy vir die eerste keer met sy gesin kan verenig omdat hy ook ’n gesinsman is. Hy het sy eie vrou en kinders en hulle wil ook alleen wees. Hulle wil ook deel hê aan hierdie vorm van intimiteit van ’n huisgesin wat elkeen vir homself gun. Hulle wil ook ’n rustige oomblik hê waarin hulle saam kan boekevat as gesin of net kan dink aan hul eie lotgevalle. Moontlik wil hulle net saam die humor van die dag beleef, saamlag, of net rustig ontspan. Daar is egter nie tyd daarvoor nie want vir die eerste keer kom hy nou by die evaluëring van die werk van die dag in sy klaskamer. Hy moet voorbereid wees vir die dag van môre. Hy moet toetse vir die dag van môre opstel en weer vir daardie dag begin gereed maak. Dit is vir hierdie mense wat ek pleit want indien een van hulle op hierdie paadjie hom dalk sou vergryp, speel die pers met hom asof hy ’n doodgewone nuusmiddel van die dag is. Ek sê dit met groot piëteit vir die werk wat die pers doen, maar ons sien hom nie in hierdie perspektief wanneer ons oor sy foute van gister skryf nie. Dit is hierdie man wat, in die stremmende omstandighede waaronder hy werk, moontlik ’n lat gevat het en ’n seuntjie daar in die klas deurgeloop het—waar hy verdien het om gestraf te word omdat dit die plek van sy oortreding was—deur beletsels en sekere verordeninge beperk word want dit bepaal dat hy nie daar mag straf nie. Indien ek in my dae in ’n klaskamer oortree het, het ek daar my pak slae gekry en ek is dikwels voor dogters geslaan. Dit het my baie goed gedoen en ek het geweet dat ek nie weer daardie oortreding moet begaan nie. Vandag is hierdie soort dinge van hom weggeneem en word sy hande vasgehou. Dit is vir hierdie mense wat ek pleit as ek vra: Word sy program nie nog verder oorlaai met die versameling van statistiek, met die invul van vorms en onnodige administratiewe werk nie? In die praktyk weet ek dat so min van hierdie dinge weggeneem kan word want die uitmaak van die rapport aan die ouer is sy persoonlike belewenis. Hy kan dit nie deur iemand anders laat doen nie. Die instel van die persoonlike lêrstel van die skool is iets wat hy nie aan ’n administratiewe persoon kan oordra nie. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Brentwood het aan ons so iets geskets omtrent die taak van die onder-wyser deur te vertel wat hy daagliks moet verrig. Ek moet sê dat dit aan ’n mens ’n bietjie nuwe perspektief gee oor die belang-rike werk wat ons onderwysers doen.

Die agb. lid vir Pinelands …

Wie is hy?

Hy is die groot baas.

Van wie?

Die agb. lid vir Pinelands het vanmiddag ’n paar woorde gespreek oor die beeld van die onderwyser. Hy het aan ons gesê dat die beeld van die onderwys oor die jare heen verswak het. Ek wil daardie agb. lid vra wat die bydrae van daardie party was om die beeld van die onderwys te verbeter?

Niks.

Ek dink daardie agb. lid is reg. Ons kan onsself herinner hoe die Opposisie oor die jare heen aftakelend en neerhalend van die onderwys gepraat het. Ek dink nie dat hy vir ons daarvan kan be-skuldig dat ons die beeld van die onderwyser aftakel nie. Ek dink dat ons almal ’n taak en ’n plig het om aan die beeld van die onderwys te bou. Die agb. lid vir Pinelands het ook beswaar gemaak teen die sogenaamde dreigement van die agb. Minister van Nasionale Opvoeding sover dit die subsidies aan universiteite betref. Hy het gesê dat die agb. Minister die universiteite sou gedreig het dat hulle nie meer subsidies sou kry nie. Indien die dissipline by ’n uni-versiteit egter sodanig is dat diegene wat daar is om te studeer, begin om vlae te verbrand, het dit tyd geword dat die agb. Minister, wat daar is om te waak oor die besteding van staatsgeld, system dik maak en hierdie mense waarsku. Die agb. lid het ook die moontlikheid genoem dat die agb. Minister die geld wat aan subsidies betaal word, sou terughou. Indien universiteite wat daargestel is met die geld van belastingbetalers weier om aan die Republiekfeeskomitee fasiliteite beskikbaar te stel wat met die geld van belastingbetalers gebou is, dink ek dat die agb. Minister geregverdig is om daaroor navraag te doen.

Die agb. lid vir Pietermaritzburg-Suid, wat nie nou in die Raad is nie—ek meen hy is in die Ander Plek waar hy besig is met ’n debat—het vanmiddag te kenne gegee, en die ander agb. lede van die Opposisie het daarmee saamgestem, dat die probleme wat by ons kampusse ontstaan net by die etniesgerigte kampusse sou ontstaan. Dit is soos ek hom verstaan het en ek hoop nie dat ek hom verkeerd verstaan het nie. Dit is mos nou snert want ons moet net kyk waar die moeilikhede in Suid-Afrika is. Is dit by die Universiteit van Pretoria? Is dit by die Universiteit van Potchefstroom? [Tussenwerpsels.] Nee, die moeilikhede is ook nie by die Universiteit van Stellenbosch nie, maar kom ons sê maar waar die moeilikhede is. Mnr. die Voorsit-ter, u weet mos waar hulle ons vlae verbrand. Dit is by die Universiteit van die Wit-watersrand. Ons sien mos nou watter universiteite se kampusse het deesdae broeiplekke van ondermynende elemente teen die Staat geword. Dit is nie by die Universiteit van Stellenbosch of by die Universiteit van Pretoria nie. Hierdie doktrine wat sê dat al die moeilikhede in die lug sal verdwyn …

Oppas vir die Maties, hoor!

Mnr. die Voorsitter, daardie agb. lid kan maar ’n slag luister.

Wat van Potchefstroom?

Ja, ons moet nie Potchefstroom uitlaat nie. Hierdie doktrine van die liberaliste wat sê dat alles „rosy dosy” sal wees as jy alles net oop gooi, is nie waar nie. Ons vind dat daardie doktrine dood is en hulle moet dit maar liewer daar laat. In die debat wat ons tot dusver in hierdie Komitee gevoer het, het twee aspekte baie duidelik na vore gekom, en dit is eerstens totale verbintenis van die agb. Eerste Minister, van hierdie agb. Minister en die Regering aan die beginsel van Christelik-Nasionale opvoeding. Dit is ’n onverhandelbare beginsel waarvan ons nie bereid is om af te wyk nie, en daarvoor is daar oorvloedige getuienis. Die allesgelykmakende en afgewaterde onderwysstelsel wat die PFP vir Suid-Afrika bepleit, sal slegs ingestel word wanneer hulle hierdie land regeer en dit sal nooit gebeur nie. [Tussenwerpsels.] Daarvoor is ons mense te verstandig en hulle stel te ’n hoë prys op die behoud van dít wat vir ons van belang is.

In die tweede plek het die agb. Eerste Minister en die Regering met die hantering van die probleme wat in die onderwys bestaan het, afdoende sigbare bewys gelewer van die baie hoë prioriteit wat tereg aan die onderwys in ons volkshuishouding gegee moet word. Hierdie is die hoekstene van ons onderwysstelsel en as daarmee ten spyte van groot druk, volhard word, voorspel dit slegs goed vir hierdie land van ons, want die deurslaggewende rol wat onderwysers in die vorming van ’n kind speel, is oorbekend en het geen verdere betoog nodig nie. Almal van ons wat vanaand hier sit, kan getuig dat daardie onderwyser wat ons geleer het hoe om by die lewe aan te pas en ook hoe om die eise van die lewe te hanteer, dié onderwyser is aan wie ons vandag nog met deemoed terugdink. Daardie onderwyser wat ons geleer het, al was dit nie sy vak nie, om volledig mens te wees in diensbaarheid en verantwoordelikheidsin, hom vergeet jy nooit. Waar Suid-Afrika vandag aan die vooraand van ’n nuwe tydvak in ons geskiedenis staan, is die taak van ons onderwysers om ons kinders positief vir die onafwendbare en opwindende veranderinge voor te berei van die allergrootste belang. Hulle moet ook voorberei word op veranderinge op tegnologiese gebied, maar ook op die terreine van menseverhoudings, en vreedsame naasbe-staan met behoud van alles wat eiendomlik aan jou volk is, maar met aanvaarding van die feit dat daar ook ander volke en volks-groepe in dieselfde land woonagtig is. Dit bring nuwe eise en groter verantwoordelik-heid vir ons. Ons jeug moet leer om hierdie eise en nuwe verantwoordelikhede as uitdagings te aanvaar en ons onderwysers het ’n sleutelrol om in hierdie verband te speel. Hulle, die onderwysers van Suid-Afrika, Blank, Swart en Bruin, kan van ons jong mense verantwoordelike, diensbare mense maak, verantwoordelik teenoor ons vaderland en diensbaar aan ons mense en aan ons vaderland. Laat ons onderwysers dit nou maar weet, want dit is waar: Dít wat hulle vandag in Suid-Afrika saai, sal hulle saam met ons pluk. As hulle distels en dorings saai, kan hulle nie verwag om koring te maai nie. As hulle haat en nyd in die harte van ons kinders plant, kan hulle ook nie verwag om liefde en toegeneentheid te oes nie. Ons en hulle is saam in hierdie bootjie en ons kan nie daaraan ontsnap nie. Ons sal almal, Swart, Wit en Bruin, òf hier in vrede voortleef òf ons gaan almal onder in verskriklike geweld en bloedvergieting. As dit ons eras is en ons opreg in ons optrede is, kan ons onderwyskorps in hierdie taak ’n deurslagge-wende rol speel in die bepaling van ons toekoms. Daarom is die wel en die wee van die onderwyser vir ons van die allergrootste belang. Sedert die gewysigde bedeling vir ons onderwysers in werking getree het, het ek ’n spesiale punt daarvan gemaak om met ons onderwyskorps in my kiesafdeling te beraadslaag. Hoewel daar nog sekere knelpunte is, is daar deur die bank opregte dankbaarheid en waardering vir die verbetering van hul vergoedingsbedeling, salarisse, sowel as die struktuurverbeteringe wat gekom het. My mense voel dat hierdie agb. Minister vertrou kan word met onder meer die belofte aan hulle dat daar voortdurend deurlopend aandag aan die posisie van die onderwyser gegee sal word. Dit is ’n geweldige stap vorentoe en dit kan meehelp om te verseker dat die positiewe klimaat wat daar tans bestaan, voortgesit word. Soos ek gesê het, is daar nog sekere knelpunte waaraan aandag geskenk kan word. As gevolg van ’n gebrek aan tyd, sal ek net na enkeles verwys. Ek wil graag vra of die behuisingsubsidie aan ongetroude mans sowel as aan broodwinner-dames nie ook oorweeg kan word nie. Baie dankie dat die Regering die onderskeid wat gemaak is tussen mans en dames met dieselfde kwalifikasies en wat in dieselfde poste dien, maar verskillende salarisse ontvang, gaan afskaf. ’n Derde puntjie waarna ek wil verwys is die staatgesubsidieerde motorskema wat op sekere beamptes in die Staats-diens wat bo ’n sekere salariskerf is, van toepassing is en ek wil vra dat hierdie skema ook vir onderwysers ingestel word. [Tyd ver-streke.]

Mnr. die Voorsitter, ek wil graag in meer besonderhede antwoord op opmerkings wat agb. lede gemaak het en ek wil ter aanvang weer eens my waardering betuig vir die konstruktiewe wyse waarop hierdie debat gevoer is en die baie waardevolle bydraes wat gelewer is. Net voor die verdaging het ek gedink dat dit darem ’n baie stemmige debat is, maar die „postprandial jocularity” het darem ’n inslag gehad en die stemmigheid het nie baie lank gehou nie. Dit lyk my daar moes nog ’n bottel of wat tussen-in bygekom het.

Ek sal begin by die agb. grootbaas van Pinelands en ek hoop om uiteindelik uit te kom by die agb. ouboet van JohannesburgNoord.

Hy is baie meer „ou” as „boet”.

Ek wil graag net kortliks verwys na die paar sake waarop ek nog nie geantwoord het nie sover dit die agb. lid vir Pinelands se toespraak betref. Eerstens was daar die vraag in verband met die Nasionale Studiebeurs en Leningsfonds.

This fund was instituted, in terms of the Act which provides for it, for the specific purpose of providing study loans and bursaries for students who are in need of financial assistance, rather than for students who have achieved merit in respect of academic excellence. Originally the donor was left the liberty to designate both the institution to which the donation should be made and also, if he so wished, a specific student to whom it should be applied. The liberty to designate the institution has remained unimpaired, but the designation of the student has been withdrawn for the simple reason that this freedom was abused in the sense that firms provided this kind of bursary specifically for employees who did not on the whole always qualify as people in need of financial assistance. Therefore the policy is that the institution may be designated, and in that case the donation is transferred immediately from the fund to the institution, but the institution should be left the freedom to decide which individual student should qualify for this. I can say from my personal experience at the RAU that this restriction is really quite essential, because we experienced cases where this freedom was put to improper use as far as designating specific beneficiaries is concerned.

How has this affected the Fund? Has it not reduced it?

I do not think it has affected the Fund. There has been an overall decrease in the contributions to the Fund mainly, I think, because the universities did not like contributions being made via the department. They preferred to do their own fund-raising more directly and canvass the support of the firm for the direct benefit of the university. However, the Treasury has been asked to supplement this Fund in order to strengthen it and in order to provide universities with a continuing form of support.

Is it not a fact that donations given directly to the university are not tax deductible, whereas these are. My main concern is that the Fund should not suffer.

Both donations to the university and to this Fund are tax deductible to the same extent. There is no difference whatsoever. I think the basic reason why the department did not continue as it did in the past to have a full-time official to raise donations for this Fund was because the universities indicated that they preferred to undertake their own fund-raising to gain funds directly for the university concerned.

Another point raised by the hon. member for Pinelands dealt with recruitment. He emphasized that this was a major probleem and I would like to agree with him here and assure the Committee that I had special discussions with the Administrators and the Directors of Education to ask them, especially now that we have a better salary deal, to make a concerted effort, possibly by the use of sophisticated methods, to induce students and pupils to take up the teaching profession.

I think that in the past people have often worked on the wrong assumption that the pupil knows the teaching profession because he is daily exposed to teachers. Unfortunately, on the one hand all teachers are not equally positive in encouraging their pupils to take up the profession and on the other hand pupils in fact do not always know the challenges and the attractiveness and even positive aspects of the conditions of service, e.g. the very generous pension scheme, which are attached to this profession. I therefore appeal to the provincial departments not to assume that students know the profession but to make a special effort to introduce the profession to pupils in a more positive and more planned way. I have been given the assurance that this matter will receive attention.

I should like to follow up what the hon. member for Rissik had to say in reply to the hon. member for Pineland’s remark about the alleged large percentage of foreigners on the teaching staff of some universities. First of all, the assurance has been given by the universities named by the members of the President’s Council that in fact the percentage of foreigners is much lower than was indicated. I think that the percentage mentioned by members of the President’s Council was between 60% and 70% while it is in fact not more than at the most 25% or 26%. As the hon. member for Rissik indicated, there is no objection in principle to having foreign scholars on our campuses. In fact, we encourage and welcome the exchange of knowledge, experience and expertise between our own campuses and campuses abroad. In the same way some of our scholars like to spend sabbatical years, or a period of time under contract or through some appointment, on campuses in other countries. I should, however, like to state very emphatically that, irrespective of whether the staff member is a foreigner or a South African citizen, if he indulges in subversive activities, he will be dealt with in the same efficient way which we are accustomed to expect from our Police and especially our Security Police. However, at this stage I have no reason to believe that there is a greater risk of political activism or improper activities on the part of foreign members of staff than on the part of staff members who are South African citizens. I can assure the Committee that in this regard we have a very frank and open relationship with the university authorities and that the matter will be kept under observation.

As regards the alleged threat of the withdrawal of subsidies, I should first of all like to draw the Committee’s attention to the Universities Act, No. 61 of 1955, which dates many years back. I think it was originally formulated way back in the early 1920s. In this Act specific provision is made in sections 25 and 26 that the Minister may lay down such conditions in respect of each university, i.e. individually in respect of universities, as he deems fit. He can then require universities to comply with such conditions. If the university then does not comply with those conditions, he can follow a certain procedure whereby he can withhold the whole subsidy or a part of the subsidy. I fully agree that it would be a sorry day if we had to withhold a part of the subsidy to a university. I say this in all seriousness. This does not mean, however, that this section in the Act is an empty and meaningless section. If it is necessary to apply it, it can and will be applied. This is not a threat, but merely a statement of fact.

I should also like to remind the Committee that it is not only the Government that has pointed out to the universities that they should put their house in order so as to ensure continued support from public funds. The private sector, too, was very frank and outspoken in this respect in that, as a result of certain events which took place on specific campuses, there was a very general withdrawal of financial support for those universities by the private sector which had traditionally supported them. It is therefore not only the evil and wicked Government which has pointed in this direction, but it was in fact also concretely applied by the supporters of the universities in the private sector.

I should also like to make it very clear that the actions which took place on the campuses and to which objection was registered by the Government through myself and my colleague the hon. Minister of Finance were actions which were completely unrelated to the question of academic freedom. It is therefore completely wrong to suggest that the action on the part of the Government is a threat to academic freedom. The actions concerned affected the political opinions and attitude of the members of those campuses and were, as I have said, completely unrelated to the question of academic freedom. No member of a university, be he a student or a staff member, is entitled to different treatment on the part of the security authorities or the political authorities in this State from that which any other citizen in this State is entitled to. I think both sides of the House will agree on this point and it is in this spirit that we shall continue to look into this matter.

I should like to mention that after discussions with the universities concerned—in fact, the matter was already taken in hand before the discussions were proposed—we were satisfied that the universities did in fact pay serious attention and apply disciplinary measures to people who transgressed in this respect. In the case of one university this resulted in specific convictions by the university’s court and fines were imposed upon the students. This was in respect of the burning of the Republic festival flag. In the case of the University of the Witwatersrand we were given indications of a very serious investigation into the matter, which did, however, not succeed in identifying guilty individuals who were in fact registered students of the university. The case involved persons who were not students and one who was a former student, and the university went to the trouble of asking for a writ of tresspass against this student from the courts in order to prevent him from further imposing his unwanted presence on the campus. We are therefore satisfied that the universities took the matter in hand. We also received from the universities an assurance of the kind the hon. member for Verwoerdburg referred to, namely that they would in future make the university facilities available for national events, provided of course those facilities are not at the time required for their own internal purposes—that is perfectly fair.

Dan wil ek baie graag met waardering verwys na die toespraak van die agb. lid vir Virginia. Ook hy het in sy toespraak waar hy dit oor die onderwyser gehad het, klem gelê op die belangrikheid van werwing en op die vraag van hoe die professie homself verkoop. Ek het reeds enkele opmerkings daaroor gemaak, maar ek wil hier saam met die agb. lid vir Virginia op ons kollegas in die onderwys, as ek hulle in historiese sin so kan noem, werklik ’n beroep doen om deur hul styl van optrede voor hul leerlinge en deur die manier waaroor hulle oor hul eie professie praat, ’n gunstige en positiewe beeld van die professie voor te hou en daartoe by te dra dat die leerlinge wel aangemoedig sal word om hulle vir hierdie professie te kwalifiseer. Ek wil graag ook met die agb. lid vir Virginia saamstem dat die wyse van opleiding van onderwysers aan die universiteit baie belangrik is. Ek stem met hom saam dat daar ’n hoë premie geplaas moet word op ’n kombinasie van akademiese en praktiese opleiding. Daarom dink ek persoonlik dat die universiteite wat in die plek van die ou metode van die verwerf van ’n graad gevolg deur die behaal van die hoër onderwysdiploma, ’n gekombineerde vierjarige kursus in-gestel het waarin die onderwysersopleiding van die eerste jaar af saam met die akademiese opleiding loop en hulle geïntegreerd met mekaar aangebied word, ’n belangrike en voordelige vemuwing in die onderwys ingevoer het. Ek wil dit egter ook as my oortuiging stel dat ’n onderwyser nooit klaar opgelei is nie en dat voortgesette opleiding, indiensopleiding, aanvullende opleiding en ook voortgesette studie vir die onderwyser van die grootste belang is. Dit is dan ook om daardie rede dat, terwyl die kategoriedifferensiasie volgens kwalifikasies vir die onderwys in die bevorderingsvlakke verwyder is, dit wel gehandhaaf word op die vlak waar die onderwyser in die klaskamer staan, die eerste en tweede posvlakke vir die onderwyser en die departementshoof onderskeidelik. Dit is omdat voortgesette studie en deurlopende bekwaammaking vir die onderwyser van baie, baie groot belang is.

The hon. member for Durban North made a variety of remarks to some of which I have already referred. I agree with his remarks about the importance of education as a human right which society owes to the individual. I would give him the assurance that it is in this spirit that the Government is doing its level best to improve the level of educational services for all population groups and to achieve, within the limits of what is possible, a parity of quality of educational services for all South Africans, as was set out in the hon. the Prime Minister’s request to the Human Sciences Research Council when he asked them to start with their investigations.

The whole question of subsidies to private schools is a matter on which provinces differ, as the hon. member for Durban North himself pointed out. I am sure that this is a matter that will come up again for discussion and consideration as a result of the HSRC or De Lange investigation. I should like to emphasize that in my opinion, as I have said before, the private sector has a very important contribution to make to the promotion of education in this country by way of, inter alia, its support of private schools, and that it is fair to expect of the State to supplement that support, as is done in most of the provinces. The position in Transvaal was that, while they also provided subsidies, at a certain stage they decided to freeze the position and to continue with subsidies only for schools which at that stage qualified. I should like to mention here my appreciation of the quality of work and innovative character of many private schools. I should also like to emphasize the degree of parent commitment which they manage to achieve. At the same time I think it should be emphasized that private schools, like all other schools, should meet the requirement of a high standard of loyalty to the country. I do not think it would be improper to refer to the remark made by a former archbishop of Cape Town, Bishop Clayton, that the private schools of his church should produce people who were unashamedly British. This was a remark made some years ago which stuck in the minds of many educationists and which had an unfortunate and adverse effect on the overall assessment of the work of private schools.

How long ago was that?

I would say about 15 years ago.

No, much more than that.

It is something that is remembered.

It was a stupid statement.

I agree that it was a stupid statement.

At the same time I should like to express my particular appreciation of the educational organization with which I happened to have discussions a few weeks ago, namely the S.A. Council for Jewish Education. This is an organization which does excellent work and it is really inspiring to see what the Jewish community is prepared to sacrifice materially to ensure a Jewish education for its children.

I have also referred to the question of married women, especially White married women, in education, which was emphasized by the hon. member for Durban North, and I would merely say that I trust that the reconsideration by the Committee of Heads of Education of the present policy in respect of the permanent appointment of White married women will lead to a better coordinated action in this respect. I do not think, however, that at this stage there is any surplus of White teachers, be they women or men, married or unmarried, to be made available in large numbers for the promotion of the education of other population groups. At the same time there can be no doubt that the moment some of them become available they should be put at the disposal of whatever group has a use for their services, as in fact already happens to a very large extent. I think it would not be improper to refer to the large number of farmers’ wives who are well qualified teachers who make their services available to Coloured schools in the rural areas of the Cape and who are doing a sterling job not only in terms of education, but I think also in terms of overall good group relations.

Dan wil ek graag verwys na die opmerkings van die agb. lid vir Standerton wat met sy gebruiklike entoesiasme as ’n ou veteraan in hierdie debat oor onderwysaangeleenthede gepraat het. Hy het die uiters belang-rike punt gestel dat professionele mense, sonder om hul professie prys te gee, tog in hul vrye tyd dienste kan lewer veral in beroepsgerigte onderwys. As dit nie die geval was dat groot getalle beroepsmense smiddae en saans deeltyds lesse gee nie, sou ons tegniese kolleges en technikons net nie kan bestaan nie. Daardie mense lewer ’n uitstekende diens en ’n voortreflike bydrae en ek kan alleen maar onderstreep wat die agb. lid vir Standerton gesê het, naamlik dat daar in hierdie opsig nog meer gedoen kan word om ons probleem te help verlig.

Ek het ook simpatie vir die agb. lid vir Standerton se probleme in die snelgroeiende Oos-Transvaal. Ek wil werklik waarsku dat ons met groot omsigtigheid, soos my agb. voorganger verlede jaar ook aangedui het, te werk moet gaan wanneer ons verdere instellings vir Blankes op die tersiêre vlak in die land voorsien. Ek dink dat die aanwas van die Blanke bevolking dit noodsaaklik maak dat ons in dié verband met groot omsigtigheid te werk moet gaan. Aan die ander kant gee bevolkingsverskuiwings soos dié wat in Oos-Transvaal plaasgevind het, aanleiding tot die behoefte aan die addisionele voorsiening van skole. Dit is my meegedeel dat die Transvaalse onderwysdepartement in die omgewing van Secunda in ongeveer 18 maande nie minder nie as 6 nuwe skole nie net fisiek moes bou nie, maar ook van personeel moes voorsien wat natuurlik ’n geweldige uitdaging vir die Departement stel wat reeds met ’n mannekrag-probleem te kampe het.

The hon. member for Pietermaritzburg South touched upon the question of first-year drop-outs and he claimed that the Black matriculation standards are not equal to what he called the White matriculation standards. This is simply not true because Black matriculants write exactly the same matriculation examination that White matriculants write. The Black and Coloured departments are free to choose whichever of the so-called White department’s examinations they wish to enter for. Where the difference lies, I think, is that, because of the lack of well-qualified teachers, which is relatively more serious in the Black schools than in the White schools, a large number of Black matriculants qualify with very little more than a pass mark. It is therefore not the matriculation standard that differs, but it is simply the level of achievement of the students that differs with that of, shall I say, the average students at a White school. I am quite sure that this is a matter which will improve in an evolutionary way as more well-qualified Black and Coloured teachers become available at the schools concerned. In the censure debate I made the point that this is a question of a natural evolution for any developing community and that it is a stage through which we of the Afrikaans-speaking community in this country also went three to four decades ago.

Ek wil graag aan die agb. lid vir Newton Park waardering betuig vir sy opmerkings in verband met die belangrikheid van jeugweerbaarheid en ek wil my daarby aansluit deur te beklemtoon hoe belangrik dit is dat skole die regte onderwyser vir die vak jeugweerbaarheid aanwys. Dit moet nie ’n onderwyser wees wat beskikbaar is omdat hy nou nie eintlik in ’n ander vak benodig word en derhalwe vir die vak jeugweerbaarheid afgestaan word nie. Dit moet werklik iemand wees wat voorberei, opgelei en bevoeg is om hierdie belangrike kursus op hom te neem. Ek wil byvoeg dat jeugweerbaarheid nie iets is wat net in ’n afsonderlike periode en in ’n afsonderlike vak aangebied word nie. Jeugweerbaarheid is soos taalonderwys: Dit behoort deel te wees van enige onderwyssituasie in enige vak. Net soos die rekenkundeonderwyser en geskiedenisonderwyser ook taalonderwysers is, behoort elke onderwyser in elke vak steeds die fundamentele waardes wat aan jeugweerbaarheid ten grondslag lê, in sy onderrig uit te dra.

Die agb. lid vir Germiston-Distrik het ons getrakteer op ’n baie interessante terugblik op die geskiedenis van die skool waar onderwysers jare lank gesinne moes onderskraag wat die land op ’n belangrike vlak hier in Kaapstad kom dien het. Sy het verwys na die skoolwapen met die swaeltjies tussen die Uniegebou en Tafelberg en dit was vir my interessant. Dit het my so half gelyk na ’n boodskap van die Blou Bulle aan die Streeptruie dat een swaeltjie nog geen somer maak nie. [Tussenwerpsels.]

Dan wil ek ook graag verwys na die gewaardeerde bydrae van die agb. lid vir Bloemfontein-Oos en die baie helder beeld wat hy aangebied het daarvan dat lewensbeskoulike uitgangspunte nie net met filosofiese vakke te doen het nie, maar dat dit selfs in die mees tegniese rigting van groot belang is.

Die agb. lid vir Johannesburg-Noord—en dit sal seker nie dikwels gebeur nie—het werklik so reg na my hart gepraat. Ek gaan volkome met hom akkoord dat vir ons oorlewing uiteindelik—afgesien van politieke, ekonomiese en militêre sake—die kwaliteit van ons kultuurlewe essensieel is en dat die skeppende kunste vir ons kultuurlewe van bepalende belang is. Waar hy ook ’n bietjie suur was oor die wisseling van Ministers, wil ek net graag daarop wys dat die blink gedagte van ’n kommissie van ondersoek na die skeppende kunste deur nie minder nie as twee van my voorgangers reeds geïnisieer is sodat ek op dié gebied eintlik maar net ’n goeie erfenis finaal kon help deurvoer. Wat die beeldende kunste betref, het die agb. lid daarop gewys dat dit lank te kort gedoen is. Daarom wil ek net graag hier verwys na die bydrae wat die Staat gelewer het om die beeldende erfenis van die groot kunstenaar Pierneef te bewaar en te voorkom dat dit die land verlaat. In die eerste plek het die Staat ’n aantal jare gelede ’n groot bedrag be-stee—ek dink dit was ongeveer R400 000—om ’n aantal van Pierneef se werke wat in besit van die familie was, vir die Staat aan te koop. In die tweede plek het die Piemeeffamilie al sy tekeninge, sketse en ander materiaal wat in die familie se besit was, aan die Staatsargiewe oorgemaak en daar is ’n groot en kosbare versameling daar aanwesig. Ten slotte het die Staat aan die einde van verlede jaar ’n aansienlike bedrag—dit was ongeveer R890 000—bestee om die oorblywende deel van die Piemeef-versameling wat in die besit van die Bailey-gesin was, aan te koop ten einde te voorkom dat dit die land verlaat. Ek dink dit is ’n baie duidelike aanduiding van die groot belang wat die Staat ook aan ons beeldende kunstenaars se werk heg.

Teenoor die agb. lid vir Kimberley-Noord wil ek ook ’n baie groot woord van waardering uitspreek vir sy voortreflike toespraak oor ’n aangeleentheid wat my persoonlik ook baie na aan die hart lê. Een van die probleme met geskiedenis-onderrig is na my mening die metodiek van geskiedenisonderrig wat dikwels ’n onderrig van antwoorde op vrae is. Geskiedenis word aangebied in die vorm van modelantwoorde op waarskynlike eksamenvrae in plaas daarvan dat dit ’n sistematiese, fundamentele bestudering is deur middel van handboeke, ens. van ’n periode van die geskiedenis met sy hele komplekse probleematiek as sodanig. Ek dink dus dat wat dit betref, ons ook maar so ’n bietjie die hand in eie boesem kan steek.

Wat die agb. lid vir Gezina betref, wil ek niks meer doen nie as om heelhartig met hom saam te stem oor sy waarderende woorde gerig aan die adres van die Federale Raad van Onderwysersverenigings. Soos ek aan die begin gesê het, het ek die grootste waardering vir hierdie mense wat soms harde onderhandelaars is, maar wat altyd lojaal en in ’n goeie gees van samewerking die hand gee met die oog op ’n gesamentlike poging in belang van die onderwys van ons jeug.

Die agb. lid vir Pietersburg het ons gesamentlike jeugherinneringe rondom die voortrekkerbeweging weer opgediep en sy toespraak was op sigself na my mening ’n stukkie skeppende Afrikaanse woordkuns. Ek wil hom die versekering gee dat ek baie simpatiek sal kyk na die moontlike verhoging van die finansiële steun vir die Voortrekkers en dergelike jeugbewegings. Die gehalte van ons karakter as ’n volk word in groot mate bepaal deur ons jeugbewegings.

I should also like to express my appreciation to the hon. member for Cape Town Gardens for his very positive contribution to which I am afraid I do not have specific answers available. I shall investigate the whole question of the administrative assistance in schools, and especially the position of the school secretary, and I shall reply to him in writing afterwards. I believe that the standards applicable to the provision of administrative assistance in schools are co-ordinated through the Committee of Heads of Education. It may be that some provinces do not have the funds available, or do not assign such a high priority to this matter to make the funds available, so that there may be differences of approach in this regard between the provinces. I agree with him, however, that good administrative assistance is of the utmost importance to relieve professional people of chores inhibiting them in the job they are really supposed to do. I think that the whole question of educational management, the efficient management of educational institutions, is of very great importance and it is in this context that I shall consider his suggestions.

Die agb. lid vir Rissik het na my mening in ’n rustige en gebalanseerde toespraak ons almal se oortuiging uitgespreek dat die universiteite só belangrik is dat ons nie daar onverantwoordelikhede kan duld nie. Ek het groot waardering vir die wyse waarop hy gepoog het om eensgesindheid in hierdie Komitee rondom hierdie kwessie te verkry. Ek wil hom graag die versekering gee dat ek in die gees waarin hy gepraat het, hierdie saak ook verder sal hanteer.

Die agb. lid vir Johannesburg-Wes, net soos die agb. lid vir Bloemfontein-Oos, het die kwessie geopper van universiteitspersoneel se onvergenoegdheid met hul bedeling in die jongste salarisstruktuurveranderings. Ek wil weer eens die versekering gee dat, waar die Komitee van Universiteitshoofde met betrekking tot die salarisinsette as die segsmanne van die universiteitsgemeenskap optree, hulle die volle geleentheid het om regstellings voor te stel waar hulle oordeel dat die jongste aanpassings aan sekere dele van die universiteitsgemeenskap nie ten volle reg laat geskied het nie. Ek wil agb. lede daaraan herinner dat die Roux Venter-verslag aangetoon het dat die skool-sektor ’n groter agterstand in vergelyking met vergelykbare poste in die openbare sektor getoon het as wat die universiteitsektor getoon het, nie in vergelyking met die openbare sektor nie, maar in vergelyking met ’n baie gunstiger gemiddelde tussen die openbare sektor en die private sektor. Dit was dus ’n gunstiger vergelyking wat in die geval van die universiteite getref is. Desnietemin is daar tog gevind dat die agterstand in die geval van die skole gemiddeld 26% was terwyl dit in die geval van die universiteite net onder 16% was. In der waarheid varieer die verbetering in die geval van die universiteite, soos ek reeds aangetoon het, van 18% tot iets meer as 30%. Ek wil egter herhaal dat die universiteite só belangrik is en dat die kundigheid en intellektuele vermoë wat van die universiteitsdosent vereis word, sodanig is—hulle moet per slot van sake intemasionaal kan meeding en in intemasionale wetenskaplike gesprekke kan saampraat—dat ons nie kan bekostig om in hierdie verband onvergenoegdheid, indien op redelike gronde gebaseer, te laat voortduur nie. Ons sal dus indringend daarna kyk.

I am very surprised that the hon. member for Johannesburg West pointed out that he had to fight the election against a full-time member of the staff of another university. I would like to give the assurance that on this side of the House the one member I know of who used to be a university professor, namely the hon. member for Helderkruin, had to resign the moment he accepted party nomination and that from that day until the day of the election he was without income. I think that this is the proper kind of risk that should be borne in such circumstances. I think it would be highly improper if universities were to allow staff members to retain their position in the university establishments up to the date of election. I sincerely hope that, if there are inconsistencies in this respect in the conditions of service of the different universities, the universities concerned will expeditiously iron out these inconsistencies.

Die agb. lid vir Brentwood het ’n welsprekende uiteensetting van die veeleisendheid van die onderwysberoep gegee. Hy was so welsprekend dat ek eintlik bly was dat hy nie as ’n werwer vir die onderwysberoep optree nie! Ek waardeer sy opmerkings en die wyse waarop hy van binne die beroep ons laat verstaan het onder watter spanning en verskeidenheid van druk die onderwyser in sy daaglikse le we optree.

Ten slotte wil ek aan die adres van die agb. lid vir Verwoerdburg my waardering uitspreek vir sy uiteensetting en ek hom die versekering gee dat die knelpunte wat hy aangestip het, ook vorentoe aandag sal geniet, alhoewel dit nie sonder probleme gepaard sal gaan om dit só uit te stryk soos hy dit graag wil sien nie omdat sowel behuisingsubsidies as motorskemas natuurlik deel is van die owerheidsdiensvoordele in die algemeen en baie moeilik net vir die onderwysberoep beding of toegeken kan word. Daarmee volstaan ek.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Bloemfontein-Oos het vanaand onder andere probeer verduidelik wat die verskil in benadering is tussen die PFP en die Nasionale Party met betrekking tot onderwysaangeleenthede. Toe het hy aangehaal om aan te dui dat ek gesê het dat die tegnologie nie etnies gebonde is nie. Ek het so daaroor gesit en dink, en gevoel dat ek dalk met hom moet saamstem, want Afrikaner-Nasionaliste-ingenieurs het blykbaar sekere formules wat hulle kan gebruik wat ander mense nie het nie. Hulle kan byvoorbeeld ’n komper voer met ’n klomp syfers oor Kaapstad, dan ’n streeksbeplanningsprogram invoer, ’n knoppie druk en dan die antwoord verkry dat al die Bruin mense in Kaapstad na Atlantis moet dekonsentreer! [Tussenwerpsels.] Wat ek eintlik wil illustreer, is dat tegnologie nie etnies gebonde is nie. Die strate en die huise in Atlantis weet glad nie of dit ’n Bruin mens is wat daar in daardie huise woon nie.

Jy verstaan nog minder as wat ek gedink het jy verstaan.

Ja-nee, dit is maar ’n moeilike verskil, né?

Mnr. die Voorsitter, ek wil graag ’n lansie breek vir ’n sekere minderheidsgroep, want dit is ook tradisie dat die PFP blykbaar die enigste spreekbuis is van groepe mense wat soms in die sisteem vasgevang word. Ek verwys nou na die groep onderwysers wat oor ’n M plus 2-kwalifikasie beskik, wat vroeër jare die minimum kwalifikasie vir toetrede tot die beroep was, en wat hulle nou in promosieposte bevind. Onderwysers met hierdie tweejarige kollege-opleiding, asook ’n klomp immigrante-onderwysers, wie se kwalifikasies as M plus 2 aangeslaan is, kon in primêre skole onderwys gee, en ook vir promosieposte in aanmerking kom. In 1970 is toe aangekondig dat die minimum kwalifikasie vir hierdie promosieposte vanaf 1975 verhoog sou word tot ’n M plus 3-kwalifikasie. Tot en met 1975, egter, is daar natuurlik ’n klomp persone met M plus 2-kwalifikasies wel in hierdie promosieposte aangestel. Dié persone is aangestel, neem ek aan, op meriete, en in kompetisie met persone met M plus 3-en hoër kwalifikasies. Dit wil sê, die aanstellings is volgens meriete gedoen en nie soseer volgens kwalifikasies nie. Tot en met 1978 was die pos wat beklee is die bepalende faktor in die vasstelling van die salarisskaal, maar sedert Januarie 1978 is daar toe gedifferensieer met betrekking tot akademiese kwalifikasies, behalwe in promosieposte waar die M plus 2-kwalifikasie gelykwaardig aan die M plus 3-kwalifikasie gestel is. Die probleem het toe in April 1981 na vore gekom, toe daar ’n verskil in die promosieposte, met betrekking tot die M plus 2-en die M plus 3-kwalifikasies, aangekondig is. Selfs as ’n mens aanvaar dat, na jare van ondervinding, die gewone onderwyser met ’n M plus 2-of M plus 3-kwalifikasie aan differensiasie onderhewig is op grond van die klassituasie, wil ek tog sê dat bevoegdheid in die klaskamer nie soseer saak maak by ’n promosiepos as ’n hoof of onderhoof nie, maar eerder die vaardighede van bestuur.

Die teenstrydigheid in die salarisskale beteken nie net dat daar ’n verskil in die salarisse van persone met M plus 2-en M plus 3-kwalifikasies bestaan nie, maar in der waarheid ook dat ’n gewone onderwyser met ’n M plus 3-kwalifikasie nou meer kan verdien as ’n skoolhoof met ’n M plus 2-kwalifikasie.

Die persone wat so geraak word, is uit die aard van die saak persone wat reeds ses of meer jare in hul poste staan, en wat ek aanneem hul poste goed beklee, want anders sou hulle seker onthef gewees het, of ten minste in ’n laer pos aangestel geword het. Ek wil dit dus duidelik stel dat my pleidooi net gaan om daardie persone wat in promosieposte staan, en soms ook in groot skole hoofde en onderhoofde is. Ek sal dus graag wil weet of die agb. Minister nie die situasie van sodanige persone spesiaal kan oorweeg nie. Moontlik kan hy dit as beginsel oorweeg dat persone wat voor 1975 aangestel is, of persone wat, sê, binne tien jaar van aftreeouderdom is, teen ’n hoër skaal aangestel kan word.

Mnr. die Voorsitter, in die paar minute wat ek nog tot my beskikking het, wil ek graag verwys na ’n paar ander aangeleenthede, want ons in Suid-Afrika verkeer in ongewone omstandighede in dié sin dat ons ’n agterstand in onderwys moet inhaal. Ek wil graag weet of daar aandag gegee word aan buitengewone onderwysmetodes om hierdie buitengewone omstandighede tegemoet te kom. So dink ek byvoorbeeld aan moontlike oplossings soos die invoer van onderwysers om tydelike tekorte aan te vul; die gebruik van die TV en die radio om onderwys aan te vul, al is dit dan nie formele onderwys nie; die voorsiening van deurlopende onderwys vir volwassenes, of heronderwys om persone te heronderrig om beter by veranderende omstandighede aan te pas; die beter gebruik van bestaande fasiliteite, want ons weet dat skole vir baie ure ledig staan; die intrek van gekwalifiseerde persone uit ander beroepe, soos vorige sprekers ook al voorgestel het, om die tekort aan voltydse onderwysers aan te vul; en laastens, die beter gebruik van onderwysers as professionele mense in hulle vakgebiede, sodat sulke dinge soos naelinspeksies, ryeloop, sport en vorms invul oorgelaat kan word aan mense soos verpleërs, sersante en, sê nou maar, oud-Springbokke en klerke.

Mnr. die Voorsitter, voortspruitend uit wat die agb. lid nou gesê het, sal hy tevrede wees dat ons byvoorbeeld die tekort aan geskiedenisonderwysers aanvul deur geskiedenisprogramme oor die televisie vir die kinders aan te bied?

Ja, ek dink dat so iets soos byvoorbeeld geskiedenis en die sosiologiese omstandighede van ander mense in ons samelewing ten minste beter op die TV sal oorgaan as die skop, skiet en slagting wat ons wel op die TV het. [Tussenwerpsels.]

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Greytown het in die eerste twee-derdes van sy toespraak baie te sê gehad oor sake rakende die onderwys, maar ek wil aan hom sê dat ek hierdie naweek Rustenburg toe gaan, en ek gaan sy skoonma daar vertel watter onsin hy hier kwytgeraak het. [Tussenwerpsels.] Dan moet daardie agb. lid nie weer sy voete in Rustenburg sit nie! Ek is darem bly, mnr. die Voorsitter, dat die agb. lid op die ou end gesê het waarom sy pleidooi eintlik gaan, maar ek wil darem ook dit bysê: Ek hoop die agb. Minister het gevolg waarom dit gegaan het. Op die ou end het hy met die gedagte voor ’n dag gekom dat buitengewone onderwysmetodes hier te lande die nodige aandag moet kry. Toe is daar, by wyse van ’n antwoord op ’n vraag, ’n saak baie duidelik gestel. Ons sal dit seker maar in gedagte moet hou in die toekoms. Miskien sal ons later weer daaroor kan gesels.

Mnr. die Voorsitter, ek wil ’n paar punte aanroer in verband met opleiding en indiensplasing. As ek nou daaroor praat, dan dink ek tog dat die indiensplasing van die agb. lid vir Greytown nie so goed was nie, omdat die opleiding seker nie so goed was nie, en sy kiesers hom seker nie so goed geken het nie! Meneer, ons staan nog onder die indruk van die samesprekings wat in die Ander Plek gevoer is oor die wetsontwerp wat daar aangeneem is, en dit is dus seker nie onvanpas om hier ’n paar woorde te sê oor die opleiding en indiensplasing van leerlinge uit spesiale skole, of te wel verstandelik vertraagdes, nie. Dit was en is nog steeds, en dit sal altyd so wees, dat dit ’n saak is wat probleematies van aard is om seuns er. dogters wat verstandelik vertraag is in ’n geskikte werk te plaas. Alhoewel dit probleematies is, kan hulle tog gehelp word as hulle realistiese beroepskeuses maak, vir werk registreer en, vanselfsprekend, volhard in hulle pogings om werk te kry. Dit is belangrik om daarop te let dat die Staat, die ouer en die gemeenskap hier ’n baie belangrike rol het om te vervul. Die Staat en die onderwysowerhede moet aan die ouers van daardie leerlinge die sekerheid kan gee dat na die belange van hulle kinders in die ware sin van die woord omgesien word. In dié verband moet die ouers ook dan weet dat daar die nouste samewerking is tussen die Departemente van Nasionale Opvoeding en Mannekrag. Dit is goed om te weet dat dit vir die onderwyserskorps moontlik is om hierdie leerlinge reeds baie vroeg op ’n wetenskaplike wyse te identifiseer en die hele probleem om dié toestand te evalueer, met inagneming van alle bydraende en veroorsakende faktore wat aanleiding kan gee tot die dergelike probleme.

Soos noukeurige evaluering van die leerling, nadat hy met sy skool en opleiding klaar is, belangrik is om hom selektief in diens geplaas te kry, so is dit ook eweneens van belang dat dié leerlinge alreeds in die laerskool die gespesialiseerde aandag kry, soos wel die geval is. Sodra daardie leerlinge dan in die sekondêre skoolfase inbeweeg, is daar duidelike beroepsgerigtheid in die silla-busse en onderrigmetodes ingebou, wat verseker dat dié leerlinge vir die ope arbeidsmark reg sal wees en dat die werk wat hulle sal beklee, sal pas by hul vermoëns, aanleg en belangstelling. As dit sou blyk dat so ’n leerling oor die nodige potensiaal beskik om vakleerlingskap aan te durf, dan is dit ook moontlik vir hom om dit te doen, en gaan die departement selfs so ver dat vrystelling van die Registrateur van Vakleerlinge gevra kan word van die verpligte skolastiese vereistes, alles in ’n poging om hierdie leerlinge in die beste verband van ’n sertifikaat te voorsien, wanneer hulle in die arbeidsveld te lande kom. Indien dit sou blyk dat ’n leerling sodanig gestremd is dat dit nie moontlik is om hom van ’n geskikte werk in die ope arbeidsmark te voorsien nie, is daar nog die beskutte-arbeidsituasie, waar werk dan vir hom gesoek kan word. Dit is ook goed om te weet dat die departement ook met die administrering van ’n gesubsidieerde arbeidskema na ’n sekere groep van hierdie kinders kyk, en daarmee sorg dat geeneen uitgelaat word wanneer dit kom by die plasing van die kinders wat met hierdie probleem te kampe het nie.

Ek wil die hoop uitspreek dat die verantwoordelike persone, wat die kurrikulum vir hierdie leerlinge van tyd tot tyd nasien, baie seker sal maak dat daar ook in die behoefte omgesien word van die meer begaafde leerling, want net soos wat ’n mens die meer begaafde leerling in enige kategorie kry, is daar ook in hierdie groepe sekerlik meer begaafdes onder die verstandelik vertraagdes, wat dan vanselfsprekend die nodige aandag moet kry. Hoe hoër die standaard van skoling en inskoolopleiding van sulke leerlinge is, vanselfsprekend, hoe beter is die kans, dat ons hulle ten volle in die mannekragsituasie sal kan benut. Dit sover dit die verantwoordelikheid van die Staat betref.

Tweedens, Meneer, rus daar ’n groot verantwoordelikheid op die skouers van die ouers van sulke leerlinge. Afgesien van die taak, wat seer sekerlik ’n veeleisende taak is, om hierdie leerlinge opvoeding in die normale gesins-en gemeenskapsverband te gee—wat uiteraard probleematics is—is die versoeking tog groot, en ons kan hulle nie verkwalik nie, om sulke kinders in ’n rigting te wil laat gaan of in ’n werksituasie te plaas waarvoor hulle, soos dit later mag blyk, nie opgewasse is nie. Hier is die samewerking en die goeie verstandhouding tussen die ouer en die onderwyser van die allergrootste belang—die onderwyser wat nie net die kind, met wie hy heeldag werk en aldag mee te doen het, ken nie, maar ook die onderwyser wat sal verstaan wat in die hart van ’n ouer van so ’n leerling omgaan. Die ouers moet verder daarop let dat hulle tog moet seker maak dat wanneer die kinders kom by die voltooiing van hierdie inskoolopleidingsproses, hulle tog die kinders sal registreer ten einde dit vir die Departement van Mannekrag maklik te maak om te verseker dat hulle op een of ander wyse in diens geplaas word.

In die derde plek wil ek sê dat daar ’n baie groot en belangrike verantwoordelikheid ook op die privaatsektor rus, nie alleen omdat dié mense mildelik kan bydra met betrekking tot die fondse wat deur sulke skole benodig word nie, maar ook om seker te maak dat elke beskikbare opgeleide werker ’n gelykwaardige staanplek sal kry in die arbeidsveld van more. Ons mag nie toelaat dat ’n enkele een van hulle die pad op dié manier byster raak nie.

Ek wil graag iets sê oor ’n skool daar by Rustenburg, die Oom Paul-skool. Dit is ’n inrigting wat voortreflike werk doen en op voortreflike wyse omsien na die gebied se kinders wat daar op skool is. Ek kan met groot bewondering sê dat daardie hoof en personeel ’n diens lewer wat van ’n baie hoë standaard is, maar wat ongelukkig nie altyd na reg waardeer word nie. Dit geld seker vir meer as een van hierdie spesiale skole. Hierdie onderwysers is mense wat bereid is om by hierdie inrigtings onderrig te gee, gewoonlik uit die kalklig uit, in die skadu van groter skole, wat om verstaanbare redes voor in die ry staan van akademiese en sportprestasies. Hierdie mense is dan ook gewoonlik weg van die opwinding van dit wat by die groot skole gebeur. Ek wil ’n beroep op die gemeenskap doen om by wyse van meelewing in die beperkte aktiwiteite van daardie skole, hulle belangstelling in die ware sin van die woord te toon. [Tyd ver-streke.]

Mnr. die Voorsitter, veel is reeds gesê oor die knelpunte in ons onderwys, en veel is dan ook gedoen om die posisie te probeer regstel en te verbeter.

Daar was ook al baie argumente gewees oor wat eerste gekom het, die hoender of die eier, of die eier of die hoender. [Tussenwerpsels.] Ek weet net dit; die Nasionale Party het gekom voor die “Progs!”

Meneer, dan is daar natuurlik ook vandag ’n klein groepie mense wat voel dat die onderwyser die hele volk se kinders moet opvoed, en dat hy dus as sulks die primêre beroep in die samelewing vervul, en daarom dan ook as sulks meer moet geniet as ander beroepe. Maar, as ’n buitestaander, stem ek saam met die oorgrote meerderheid van onderwysers, wat net bloot wil hê dat hulle beroep op dieselfde professionele peil en vlak gestel moet word as die ander beroepe. Uit hierdie oogpunt, dan, wil ek vanaand ’n paar opmerkings maak. Ek wil nie te kenne gee dat daardeur veel knelpunte opgelos kan word nie. Inteendeel; ek voel dat dit miskien kan bydra om die onderwysprofessie ’n bietjie meer aanvaarbaar te maak.

Die eerste punt wat ek wil stel, is dat salarisse so naby as moontlik aan die privaatsektor moet kom—dit betwyfel ons nie. Maar, Meneer, kom ons kyk ’n bietjie dieper na hierdie faset. Ek dink ’n mens moet die suur en die soet maar saamgooi en sê dat as jy dieselfde salarisse op dieselfde peil wil hê as die buite-instansies, jy sekerlik ook maar bereid moet wees om dieselfde aantal ure in te sit. Ek weet daar gaan mense wees wat vir my sal sê dat die onderwysers baie ure insit. Maar, Meneer, kom ons wees wetenskaplik; laat ons kyk na die moontlikheid dat ons twee soorte of kategorieë onderwysers kan hê. Wat betref die eerste groep, kan ek nie dink waarom hulle nie byvoorbeeld van 8.45 in die oggend tot 4 namiddag kan werk nie; hulle hou skool, sê, van 8.45 tot een-uur, en na skool bly hulle nog steeds onder bevel van die hoof, wat vir hulle dan kan aansê om buitemuurse aktiwiteite te onderneem, soos die hoof dit wil hê. Dan kan daar ook nie ’n gemor wees van die een groepie nie wat sê: Ons word meermale gebruik, en die ander kan huis toe gaan.

Hierdie groepie sou ek graag as permanente onderwysers daar wou stel, dié wat werk van 8.45 in die oggend tot bv. 4 nm. Nou gaan ander mense omdraai en sê: „Ja, maar wat van die getroude vrou?” Meneer, ons kan vir hulle ook voorsiening maak in dié sin dat hulle kan werk van 8 vm. tot byvoorbeeld eenuur, en dan kan hulle saam met die kinders huis toe gaan. Ons kan hulle kategoriseer as tydelike personeel, net soos wat ons nou doen. Daar sal dus twee soorte poste wees, naamlik tydelik en permanent. Die tydelikes sal werk van 8 vm., of kwart voor agt, tot 1 nm. of soos ooreengekom. Hulle gaan huis toe, en geen verdere buitemuurse aktiwiteite word van hulle verlang nie. Dan is daar die permanente personeel wat tot vieruur namiddag gevra kan word om te werk, en wat tussen half-twee en vieruur doen wat deur die hoof aan hulle opgedra word. Ons vertrou dat daardie hoof regverdig sal werk en in aanmerking sal neem die vakke wat die mense moet bied, en dat hy die buitemuurse aktiwiteite eweredig sal verdeel en sodoende ook aan daardie mense tyd sal gee sodat hulle vir die volgende dag kan voorberei.

Meneer, daar gaan in elk geval ook diegene wees wat sal sê dat hulle me dieselfde ure werk as mense daarbuite nie, omdat hulle tuis nog twee tot drie uur voorbereiding per dag het. As ’n mens hierdie dinge egter werklik gaan analiseer, vind jy dat die aantal dae verlof wat ’n onderwyser per jaar tot sy beskikking het, weer vergoed vir daardie twee of 2 ½uur per dag waarin hy voorbereidingswerk vir sy taak moet verrig. En, Meneer, laat ons maar doodeerlik wees; die buite-instansies, die mense in die privaatsek tor, die professionele mense, werk ook nie net tot half-vyf die middag nie. Daar is ’n hoop van hulle wat ook bykomende ure elke dag moet insit.

Meneer, ek wil ook verder gaan en aanvoer dat skoolhoofde en adjunk-hoofde vir een of ander vorm van voltydse of permanente vervoertoelaag in aanmerking moet kom. Inteendeel; ek wil verder gaan en ’n verdere pleidooi rig met betrekking tot die skoolhoofde van ons baie groot skole. Hier kan ons dink in terme van ’n Regeringsmotor, wat aan hulle beskikbaar gestel kan word as deel van hulle diensvoorwaardes. Dié mense moet partymaal ouers gaan besoek. Hulle word na ure uitgeroep. Hulle moet die skole oop-en toesluit, en dit alles moet hulle doen teen hulle eie koste. Hulle is dus besig om die Regering in daardie verband te ondersteun. Ek voel dat, net soos ons wil probeer om die onderwysers wat buitemuurse aktiwiteite het, te vergoed, ons hierdie mense ook moet vergoed op ’n permanente basis, met dié voorbehoud dat die heel groot skole se hoofde miskien ’n permanente toebedeling in die vorm van ’n motor kan kry.

’n Ander belangrike faset wat myns insiens tot nou toe heeltemal eenkant gestaan het, is die opleiding van ons skoolhoofde en adjunk-hoofde in die bestuurskuns. Ons het netnou gehoor dat so ’n skoolhoof in beheer kan staan van ’n gebouekompleks van R5 miljoen. Hy het ’n klomp personeellede wat hy beheer. Daar is finansies wat hy moet beheer. Hy moet die beeld van die skool „verkoop”. Hy is ’n bestuurder in elke sin van die woord. Nie een, of altans baie min van hulle, het al ’n goeie kursus in die wese van die bestuurskuns gevolg. Ek voel dit is noodsaaklik dat ons daardie mense die beginsels aanleer sodat hulle ook die hele skool opset uit die oogpunt van ’n deskundige bestuurder op dié gebied kan bestuur. Hy is ’n besigheidsman; kom ons bied hom die geleentheid om dit aan te leer.

’n Ander probleem wat nog steeds opduik, is die Saterdae wat ons arme onderwysers aan diens moet wees, sonder enige vergoeding. Daar is baie Staatsdepartemente wat hulle mense wat Saterdae aan diens moet wees, oortyd betaal. Ek weet dat dit seker ’n baie tere puntjie in die departement is, maar is dit werklik regverdig om van hierdie mense te verwag dat hulle Saterdag na Saterdag op die sportvelde moet deurbring sonder dat hulle enige vergoeding daarvoor kry? Dit is werklik iets wat ons aan dié mense verskuldig is. Private organisasies en ander Staatsdepartemente doen dit; waarom kan ons dit dan ook nie in die geval van die onderwysers doen nie? Meneer, ek wil onmiddellik hier byvoeg dat ek in hierdie verband vakansietoere wil uitsluit, want dit is vir die onderwyser baiemaal net so ’n heerlike, ontspannende tyd as wat dit vir die kinders is. Ek sal hom beslis nie daarvoor oortyd wil betaal nie.

Meneer, dan is daar ’n ander probleem wat ons reeds al aangeraak het, naamlik die administratiewe rompslomp. Meneer, ons het hier met opgeleide, verantwoordelike mense te doen, en nie met ’n klomp skoolkinders nie. Ek kan werklikwaar nie sien waarom ons hierdie mense nie kan toelaat om hulle inisiatief te gebruik en om dit goed te gebruik nie. Hierdie mense kom vol moed, vol durf en daad uit ons opleidingsinrigtings, die kolleges en die universiteite uit, maar baie gou verval hulle in ’n groef, omdat hulle nie toegelaat word om daardie fut wat hulle nog het, te gebruik nie. Party mense sal sê: „Ja, maar die skoolhoof laat my nie toe om dit te doen nie. Hy is absoluut soos ’n rots, en hy wil niks verder weet as sy eie sienswyse nie.” Ek herhaal, Meneer: As ons hierdie manne ’n bietjie in die bestuurskuns skool, sodat hulle kan leer hoe om mense te lei en om prioriteite daar te stel, meen ek dat ons hierdie bottelnek kan oor kom.

Heel laastens, Meneer, wil ek ’n baie kontensieuse saak aanroer, en dit is die verskille wat daar tussen die provinsies bestaan. ’n Kind wat vanaf die Transvaal na Kaapland kom, of van Natal na die Vrystaat toe of hoe dit ook al sy, gaan deur ’n ontsettende moeilike tyd omdat hy moet aanpas. Meneer, as ons almal dieselfde salarisse verdien, waarom kan ons nie almal onder dieselfde leerplanne werk nie? Dink net daaraan hoeveel organisasies daar huidiglik is wat matriek-en ander eksamens afneem. Dink net daaraan hoeveel handboeke daar in die verskeie provinsies is. Dieselfde vakke word aangebied, maar die handboeke verskil. Boeke moet gedruk word en eksamens moet opgestel word. As ons onder een organisasie werk, en ons werk vir een doel, soos die geval is in lande oorsee waar daar net een departement is—ek herhaal, een departement vir Blank en een departement vir nie-Blank in ons eie opset—dan voel ek … [Tussenwerpsels.] … dat ons baie daaruit sal kan put en dat ons baie van die administratiewe werk wat aan die saak verbonde is, uit die weg sal kan ruim. Ja, Meneer, daardie agb. lede het té gou bly geword. Ek voel dat ons moet probeer om sover moontlik hierdie saak op ’n absolute gelyke provinsiale basis te stel. Dan sal ons ook vind dat onderwysers van die een provinsie na die ander sal kan gaan sonder dat daar enige daadwerklike probleme geskep word. [Tyd verstreke.]

Mr. Chairman, the hon. member for Stilfontein at the end of his speech raised what he called a contentious subject. I must confess it is very contentious to suggest that in any way possible the Transvaal and the Cape could be the same. However, I do appreciate the probleem and I am sure the hon. the Minister will respond to it. I am sorry that I misunderstood the hon. member for Stilfontein. I thought that he was going to, as it were, anticipate certain reports which may or may not contain certain recommendations regarding one department. Alas, the hon. member dashed my hopes.

I should like to say to the hon. the Minister that in all the time I have been in Parliament, which is only seven odd years, I have never had such good response to any debate in which I participated. I say “good” in terms of a responsible and refreshing reply by the hon. the Minister. I thank him for the trouble he has taken and for taking some of the matters I have raised seriously, and for responding honestly. I really appreciate that very much.

There is one other matter which I should like to ask the hon. the Minister to give his attention. One of the problems that a number of teachers talk about when they talk about the whole question of the profession, is the lack of involvement they have in curriculum planning. Someone said today—perhaps it was the hon. the Minister himself—that the person who actually teaches in the final analysis is the most important person, the person who is right there with the young people day after day. Whether they are teaching history, for example, or geography or science or any other subject, when a curriculum is being revised I would have hoped that these people who are directly responsible for bringing over the knowledge and doing the teaching would have some of their experience being called upon and that the department could in some way devise a plan whereby these people could be directly involved in curriculum planning for the various subjects.

Earlier today I raised the probleem of what I called an endangered species, namely the English male teacher. I am glad that it evoked some response from Government members and that there was support for the appeal that I made. Lest we get this thing out of perspective, I think I should remind this Committee that the teachers, particularly teachers of Afrikaans, are also in considerable trouble in South Africa. I refer the Committee to page 33 of the Venter report where there is a breakdown as to the shortages to which I referred earlier. If you look at the shortages under “languages” and “literature” you find that the shortage of teachers in Afrikaans is really quite alarming. According to these figures it seems that they are even more scarce in terms of qualifications than teachers of English as a subject, as a language. For example, 51,5% of the teachers who teach Afrikaans do not have the minimum requirements, whereas about 40,5% of those who teach English lack the proper qualifications. I say that because I think it is as well that where we make the point that there is a drastic shortage of English-teaching teachers of all subjects—I have made that point and I stand by it—we must also bear the other in mind.

Dit is omdat die Afrikaans-sprekendes die Engelse Engels leer.

Ja, dit is die moeilikheid. Ek aanvaar dit.

The hon. the Minister replied to every point I have raised so far. There is obviously a difference of opinion from an educational point of view which one respects. However, I should like to make a point or two in connection with the appeal I made for universities and technikons to be open. I want to say that the Official Opposition has no difficulty with the concept of a university in Soweto or on the Cape Flats. A university in Soweto, for example, will be almost entirely Black by the very nature of the fact that it is placed in that particular situation. We have no difficulty with that at all. We would not want to prevent that. We would not want to suggest that that was not desirable and may be desirable in many other parts of South Africa. I would not take issue with the Rector of the University of the Western Cape when he makes the point that as a result of the fact that the University of the Western Cape is there more Coloureds have had the advantage of a university education than would have been the case without that university. I have no quarrel with that at all and I would never suggest that that University should close down. I think we need these universities wherever possible in South Africa. I agree with the hon. the Minister that there will be an even greater need for more universities and technikons throughout the country in time to come. The only point we are making is that wherever it is, it should be the university itself which should make the decision as to who should be allowed to enrol in that university. We say that those universities should be open. We have no quarrel with that.

The hon. member for Virginia and I have had many discussions under this Vote over many years. I must say I enjoy these debates and I think both of us try to keep them on a high level. The separate education systems that the hon. member appeals for cause me a probleem. If one watched the hon. the Prime Minister on television last night and if one listened to his debate last week, one would know that he makes it clear—to me this is a different point—that the Coloured people as a people, as a community, are not homogeneous. He mentioned last night that some were closer to the White Afrikaans-speaking people and others to the English-speaking South Africans. If that is true, would that hon. member and the Government insist for all time on a separate system? To take up the point made by a number of speakers in this debate who talked about the fundamentals of the National Party’s policy being Christian and national—for obvious reasons I would prefer the word “Judeo-Christian”, but let us stick to “Christian and national”—and that on this they stand or fall, what will they do with the Christian who happens to be Coloured, who happens to be part of the national way of life in South Africa, broadly national speaking? Will that hon. Minister and the Government tell us in this Committee that for all time they will take their stand—and on this they stand or fall—on separate institutions for education even though there is that close bond, a bond which I believe is getting closer and which I believe actually needs to get closer for the unity and the peace which we all work for in South Africa? That seems to me a probleem which I have never been able to understand.

Is that for Coloureds only?

No, I will go beyond that, but let us take that alone as it stands. Let us not go beyond that; let us talk about “Afrikaansprekende Kleurlinge”.

Die Bruin Afrikaners.

Ja, die Bruin Afrikaners. Or those who are English-speaking. I am not trying to make a point here; I am just trying to say that I find it difficult. It seems to me that when you think of a combination of population growth, of urbanization, of industrialization and of rising expectations, this creates in South Africa what I would call an irresistible force. To talk at this time in our history of duplication instead of the opening up of the technikons and universities which are there and of those that will come, I believe is a luxury which we cannot afford. [Time expired.]

Mnr. die Voorsitter, as ’n mens nou vanmiddag en vanaand geluister het na hierdie debat, kom jy tot een gevolgtrekking en dit is dat as jy ’n bewys wil hê van die gebrek aan diepte by die amptelike Opposisie, moet jy na hulle luister in ’n debat waar ons praat oor die onderwys en opvoeding in ons land. Die toesprake van bv. die agb. lid vir Bloemfon-tein-Oos, die agb. lid vir Pietersburg en die agb. lid vir Kimberley-Noord het by hulle verby gegaan.

Ek wil vanaand oor die uitvoerende kunste praat. Ek wil dadelik daarby sê dat ek juis deur die Voortrekkerbeweging waarvan die agb. lid vir Pietersburg gepraat het, in my prille jeug met die uitvoerende kunste kennis gemaak het en ’n blywende liefde daarvoor ontwikkel het. Ons het in die Christiaan de Wet-Voortrekkerkommando onder leiding van o.a. die agb. Minister wat daar sit, as plekaanwysers opgetree by Volksteater in die Pretorius-saal in Pretoria. As ’n mens praat oor die kunste, kom jy tot die gevolgtrekking dat die kunste in baie opsigte die aspoestertjie van opvoeding in ons land bly. Daarom het ek groot waardering vir die agb. lid vir Johannesburg-Noord wat sy toespraak aan hierdie tema gewy het. Ek wil graag saamstem met wat die agb. lid hier oor die beeldende kunste gesê het.

In April 1979 is die verslag van die Nie-mand-kommissie na die uitvoerende kunste hier in die Parlement ter Tafel gelê. Op my vraag aan die destydse Minister van Nasionale Opvoeding, het hy die Komitee destyds meegedeel dat die Regering hom nog nie kon uitspreek oor die aanbevelings vervat in daardie verslag nie omdat kom-mentaar eers van verskillende instansies verkry moes word. In die tweede plek het hy gesê dat die Sekretaris van die Departement van Nasionale Opvoeding destyds besig was met die opstel van ’n dokument wat as gespreksbasis sou dien vir samesprekings wat met die provinsies gevoer sou moes word met spesiale verwysing na die Adviesraad vir Uitvoerende Kunste wat deur die kommissie van ondersoek aanbeveel is. Nou wil ek graag vir die agb. Minister vra of hy hierdie Komitee kan inlig oor watter vordering oor die afgelope twee-en-’n-half jaar gemaak is met hierdie samesprekings. Baie mense is bekommerd daaroor dat van hierdie uiters belangrike saak op die oog af nie veel tereg kom nie. Dit gaan immers oor die kulturele verryking van ons bevolking en dan veral van ons skoolgaande jeug. In die materialistiese tye waarin ons vandag leef waar ons feitlik daagliks van die lelike hoor, sien en lees, glo ek dat geen Regering die veredelende, die mooie, die verrykende, die opheffende en die beskawende wat juis in ons uitvoerende kunste opgesluit lê, durf verwaarloos nie. Daarmee wil ek nie beweer dat die Regering niks in verband met hierdie saak doen nie. Inteendeel, ek dink almal van ons het die hoogste waardering vir wat die Regering ten behoewe van die uitvoerende kunste doen. Lees maar net die departement se jongste jaarverslag oor die werk van die Tak: Kultuurbevordering. Daarin sal agb. lede onmiddellik sien watter pragtige werk die Staat op hierdie terrein doen, o.a. ook op geldelike gebied. Die agb. Minister het vroeër vanmiddag ook daarna verwys. Hierdie Komitee word o.a. gevra om vir hierdie boekjaar goed te keur fondse vir die vier streeksrade saam ten bedrae van R6,3 miljoen teenoor die R4,4 miljoen van verlede jaar, en vir gemeenskapsteaters R400 000 teenoor R200 000 van verlede jaar. Dit is ’n verhoging van 44%, soos die agb. Minister ook aangetoon het. Daarom sê ek dat die Staat wel deeglik sy plig nakom. Daarvoor verdien die agb. Minister hierdie Komitee en inderdaad ons almal se hartlike dank en waardering. In dieselfde asem moet mens egter erken dat veel meer nodig is, veral as ’n mens kyk na die behoeftes van die uitvoerende kunste. Ek wil net op twee van die vernaamste behoeftes wys.

Eerstens is daar die opleiding-en onderrigbehoefte. Die uitvoerende kunste het nodig toneelspelers, balletdansers, operasangers, orkesmusicie, musiekonderwysers, maar ook teatertegnoloë, choreograwe, dekorontwerpers en verhoogbestuurders. Hierdie mense moet opgelei en onderrig word, verkieslik in die Suid-Afrikaanse kultuurmilieu en nie in die buiteland nie. Ons het op die oomblik en oor jare heen ’n geweldige tekort aan al hierdie soort kunstenaars en kundiges. Kyk ’n mens na die stand van sake wat die opleiding en onderrig van hierdie mense in Suid-Afrika betref, soos dit goed opgesom en nagevors is deur die Niemand-kommissie, word ’n mens vervul met ’n gevoel van onbehaaglikheid ten spyte van die pragtige prestasies wat ons reeds behaal het. Die volgende is maar ’n paar knelpunte wat die stigting van die Nasionale Adviesraad wat die kommissie aanbeveel het, so dringend noodsaaklik maak. Die meeste van ons universiteite het dramadepartemente, maar hul opleiding is hoofsaaklik gerig op onderwysers en nie, op die professionele toneelspeler nie. Op die informele vlak, veral op laerskoolvlak, is die musiekonderrig toegespits op ’n paar instrumente. Ons sit bv. met ’n oorvloed pianiste in die land terwyl daar ’n groot tekort is aan strykers en koperblasers, om maar net twee te noem. Dit is een van die redes waarom ons groot orkeste in Suid-Afrika beman word deur buitelandse musicie en nie deur ons eie mense nie. Laat ek nog ’n voorbeeld noem. Daar is slegs een instansie in die land, die Pretoriase Technikon, wat teatertegnoloë en verhoogbestuurders oplei, maar die fasiliteite en die toerusting wat hulle daarvoor het, is hopeloos ondoeltreffend. Terloops, mag ek vir die agb. Minister vra of daar aandag aan hierdie aspek gegee is by die beplanning van die nuwe kampus vir die Pretoriase Technikon? In die algemeen glo ek ook het ons nouer skakeling nodig tussen die onderwys-en onderriginstansies, die universiteit, die technikon, die provinsiale Departemente van Onderwys en ander instansies soos die SAUK met sy radio-en televisiediens, sodat ons op hierdie vlak ook ’n nasionale onderwysbeleid kan kry.

Die tweede groot behoefte is fisiese geriewe. Wat die groot stede betref, is daar geen probleem nie. Die uitnemendste voorbeeld wat ’n mens hier kan noem, is die manjifieke Staatsteater wat in die begin van hierdie jaar in gebruik geneem is. Dit doen ’n mens se hart baie goed om onlangs te kon lees dat sedert 23 Mei vanjaar tot ’n week gelede amper 100 000 mense aanbiedings in daardie teater bygewoon het. Dit is ’n pragtige bewys dat ons mense wel in hierdie veld belang stel. Die platteland is egter skromelik afgeskeep wat hierdie sake betref. Dit is nie die Staat se skuld nie, maar die gevolg van verskillende omstandighede. Daar is seker nie ’n dorp in Suid-Afrika wat nie ’n stadsaal het nie en daarby ook nog een of twee skool sale en ’n kerksaal, maar min van hierdie sale is toegerus om aan die basiese behoeftes van professionele uitvoerende kunstenaars te voldoen, veral as ’n mens agter die voorgordyn gaan kyk. Min dorpe, om van skole en kerke nie eens te praat nie, het die kapitaal en finansies om sulke teaters te bou of te onderhou. Dit is ’n ontsettende duur onderneming. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, vergun my om, net voordat ek by die onderwerp kom waaroor ek wil praat, ’n woord van hartlike dank teenoor die departement te spreek vir die skoolgeboue en die sportvelde wat daargestel is vir die Sonitusskool vir hardhorendes in my kiesafdeling. Die kinders wat hier onderrig word, is van daardie groepe kinders in hierdie land vir wie ’n mens se hart werklik bloei. Hierdie kinders sal sonder so ’n skool met die besondere toerusting en fasiliteite wat daar beskikbaar is en die liefde wat daar vir hulle gebied word en die onderrig wat hulle daar ontvang, eintlik nutteloos vir die samelewing wees, maar deur dít wat daar vir hulle gedoen word, word hierdie kinders opgelei om hul plek in die samelewing te kan volstaan en om in ’n hoë mate selfVersorgend te kan wees. Ek wil my hartlike dank teenoor die departement uitspreek vir hierdie skoolgeboue, hierdie fasiliteite en sportvelde en vir wat daar vir hierdie kinders gedoen word. Ek wil byvoorbaat ook baie dankie sê vir die geboue wat nog daar opgerig gaan word. Dit is iets besonders om daardie skool te besoek en te sien met watter toewyding onderwysers en onderwyseresse hierdie kinders onderrig. Dit was ook my voorreg—en ek moet sê dit was ’n buitengewone voorreg—om hierdie kinders ’n konsert te sien hou, om te hoor hoe hulle in ’n koor kan sing, hoedat hulle indiwidueel kan sing en hoedat hulle ook kan voordra. Dit is werklik ’n belewenis om te sien wat by hierdie skool gedoen word. Ek sê ’n derde keer baie dankie daarvoor.

Die saak wat ek eintlik vanaand wil aanroer, is in ’n mate in aansluiting met die toespraak van die agb. lid vir KimberleyNoord wat oor geskiedenis gepraat het. Ek wil meer kom by die punt van gestalte-gee aan die geskiedenis. In aansluiting by die kultuurbevorderingsfunksie van die departement, met spesifieke verwysing na finansiële hulp aan verklaarde kulturele inrigtings waaronder bepaalde museums genoem word, wil ek nou vir ’n wyle aandag gee aan hierdie saak. In die besonder val onder hierdie bepaalde museums ’n paar opelug-museums, soos bv. die Pioniers-opelugmuseum by Silverton en die Willem Prinslooopeluglandboumuseum daar naby Rayton. Ek het die jaarverslag volledig gelees en dit baie interessant gevind. Ek wil dan ook die departement gelukwens met hierdie jaarverslag. Die hele kwessie van opelugmuseums geniet in die laaste tyd besondere aandag. Dit is nie ’n nuwe gedagte in die museumwese nie, maar ek dink dit is in Suid-Afrika ’n gedagte wat ’n nuwe ontwikkeling belewe. So bv. het die Suid-Afrikaanse Museumvereniging verlede jaar by sy jaarvergadering as tema gehad die opelugmuseumgedagte. Die Raad van Advies van die Transvaalse Provinsiale Museumdiens, waarvan ek toevallig ook lid is, en die Departement van Museumwese in die Transvaal het ook in die afgelope jaar besondere aandag aan hierdie hele gedagte van opelugmuseums gegee. Hulle het bv. reeds opgerig die Tsongakraal daar in die Noord-Transvaal. Dan is daar ook Pilgrims Rest wat in ’n groot mate tog ’n opelugmuseum is, alhoewel nie almal miskien met my sal saamstem nie. Dan wil ek ook net terloops noem dat die owerheid van Bophuthatswana die Transvaalse Museumdiens gevra het om hom behulpsaam te wees met die oprigting van ’n opelugmuseum vir Bophuthatswana waar die Tswana-kultuur bevorder sal word. Dit is nou net eenvoudig só dat ons land se geskiedenis en die historiese gebeure in ons land en die baie historiese plekke in ons land vir ons ’n besondere geleentheid gee vir die oprigting van opelugmuseums. Daar is ’n besondere dringendheid ten opsigte van die oprigting van hierdie tipe opelugmuseums. In hierdie fase van die ontwikkeling van hierdie museums is ons besig om ’n nuwe museumontwikkeling aan te pak, maar ons het met twee besondere probleme te kampe. Die een probleem is dat die geleentheid besig is om verby te gaan as gevolg van die uitwissing van reste van die verlede wat vir so ’n museum ontwikkel kan word. Verwering deur natuurele-mente, verwaarlosing wat oor die dekades ingetree het en ook menslike ruïnering deurdat mense goedere van daardie plekke verwyder waar hierdie museums uiteindelik opgerig kan word, is van die probleme waarmee ons te kampe het. Hierdie saak het daarom vir ons ’n saak van dringendheid geword as ons kultuurhistoriese bewaring ons erns wil maak.

In die tweede plek het ons ’n probleem in verband met opelugmuseums se oprigting deurdat daar ’n gebrek aan fondse is. Ek moet eerlik sê dat ’n plaaslike bestuur bv. nie so ’n onderneming kan aandurf nie. Die provinsie van Transvaal kan eintlik ook nie met sy program in hierdie opsig vorder nie. Daar is bv. ’n plek soos Schoemansdal wat besig is om tot niet te gaan. Die laaste reste van daardie plek is nog daar en as daar nie baie vinnig werk van hierdie saak gemaak word nie, sal ons uiteindelik niks hê wat ons kan restoureer om iets van die Voortrekkerverlede vir ons nageslag te bewaar nie.

Fondse is ’n baie dringende probleem in hierdie verband. Nou lyk dit vir my of daar in die begroting van hierdie departement nie baie fondse vir die museumwese voorsien word nie sodat ek eintlik voor die situasie te staan kom dat as ek vanaand moet vra of daar nie ’n wyse is waarop hierdie departement bv. die provinsie van Transvaal met sy program tegemoet kan kom nie, die agb. Minister vir my sal moet sê dat daar nie fondse beskikbaar is nie. Laat my net noem dat die plaaslike besture van Transvaal bv. in die jaar 1979-’80 R299 237 aan die museumwese in die algemeen bestee het, waarvan R102 823 ’n subsidie van die Transvaalse provinsie was terwyl die provinsie vanjaar maar R191 740 vir hierdie doel kon begroot. Dit is inderdaad ’n druppel in die emmer in vergelyking met wat ’n mens graag in hierdie opsig sal wil doen.

Die hele kwessie van opelugmuseums kry ’n belangrikheid omdat dit hier nie net oor die kultuur-historiese gaan nie. Hierdie tipe museum is inderdaad ’n besondere tipe museum wat vir die opvoedkunde geleent-hede bied. Dit het opvoedkundige waarde. ’n Verdere waarde wat dit het, is dié van toerisme. As ’n mens na die jaarverslae van die provinsie kyk, verbaas dit jou om te sien hoeveel duisende mense die afgelope aantal jare reeds die paar bestaande opelugmuseums besoek het. Dit is ’n toeriste-attraksie wat werklik benut kan word en wat mense, nie net van die binneland nie, maar ook van die buiteland, kan trek sodat hulle daar kan kom besigtig dít wat ons op kultuurhistoriese gebied vir hulle aan te bied het.

’n Uiters belangrike saak wat in die jongste tyd ook besig is om te ontwikkel, is die hele kwessie van aktiwiteitsmuseums. Daar is geen museum in die land wat ’n beter geleentheid bied om ’n aktiwiteitsmuseum daar te stel as juis die opelugmuseum nie, daar waar die besoeker die geleentheid gebied word om aktief aan sekere dinge deel te neem. Daar is bv. die maak van seep, die bak van brood, die vleg van swepe ens. wat hier ten toon gestel kan word. Dit is alles dinge waaraan mense prakties kan deelneem wanneer hulle hierdie tipe museum besoek. Hierdie omskepping van ’n opelugmuseum in ’n aktiwiteitsmuseum sal nie net die toeriste-aantreklikheid nie, maar ook die opvoedkundige waarde van hierdie museums bevorder. Ek is bewus daarvan dat die Nasionale Advieskomitee vir Museums nog maar ’n baie kort bestaan het. [Tyd verstreke]

Ek sluit my graag aan by die vertoë van die agb. lid vir Koedoespoort. Dit is nie alleen ’n interessante beginsel wat hy genoem het nie maar ook ’n belangrike aspek van die museums in Suid-Afrika, soos ’n mens dit maar dwarsdeur die wêreld kry: Dit is die opelugmuseum teenoor die statiese museum. Daar is ’n ou gesegde dat ’n prentjie ’n duisend woorde werd is. As ’n mens die aktiwiteit kan sien in verband met sekere aspekte van die geskiedenis van Suid-Afrika, en as ’n mens ook daaraan kan deelneem, dan sal ’n mens natuurlik ook baie vinniger en deegliker leer oor die geskiedenis en sekere spesifieke aspekte soos, byvoorbeeld, seepmakery, riemlooiery en al daardie interessante dinge waarvan ’n mens nie deur ’n statiese uitstalling in diepte ingelig kan word nie. Ons ondersteun hom heelhartig in hierdie vertoë wat hy aan die Minister gerig het en as daar addisionele fondse beskikbaar gemaak kan word vir hierdie tipe uitstalling, sal ons altyd te vinde wees vir die ondersteuning wat daarvoor nodig is. Terloops kan ek net noem dat ons dit al ’n hele paar jaar lank in Pietermaritzburg doen; ons het ook aptekersware daar, ’n mens kan sien hoe pille gemaak word en medisyne in bottels geplaas word en so aan. Ons ondersteun die hele ding terdeë.

Mr. Chairman, I would like to associate myself with the complimentary remarks made by the hon. member for Pinelands to the hon. the Minister; to say congratulations on his very first Vote here, which he has had to table and also defend to a very large extent, although I think the question of defending his Vote has been an extremely easy one and the emphasis has rather been on the explanatory aspects. In particular I would like to say to the Minister that we appreciate the comments he made regarding the question of subsidies for private schools in the Transvaal, and I am sorry the hon. member for Standerton was not here when the hon. the Minister spoke, because he would have discovered that the private schools in the Transvaal do suffer a dearth of subsidization at the moment. We certainly look forward to the tabling or the issuing of the De Lange report, the H.S.R.C. report, and I gather, if one reads between the lines or listens between the ears, that the recommendations of the De Lange report could well be fairly positive in this respect. Let me assure the hon. the Minister that there is a desperate need for subsidies to private schools by the State in the Transvaal.

I would also like to associate myself with the positive approach which I think certain universities have taken towards the bridging courses for members of other population groups who attend the White universities in the faculties of, for instance, engineering. It is well known that the mental acumen to appreciate engineering concepts, which comes a lot easier to the White individual as compared to, for instance, the Black individual, is different. These universities who accept non-Whites for engineering training have found that the Black student does not grasp the context of engineering that easily, and they have had to provide bridging courses. In particular I may mention that I am aware of the excellent work being done by the University of the Witwatersrand in attempting to integrate these individuals without a loss to the students. Although one appreciates that this bridging training is required, I do not think that is a justification for advocating separate universities. The essence of the probleem in South Africa is to be able to get substantive support from all population groups. Therefore it is essential to expose them to the academic environment in which they will become fully appreciative of the values of a particular system, without detracting from their own cultural value system. I think there is a very clear distinction that must be made here: that the individual’s affinity for, his support for, his own cultural system need not necessarily be in conflict with the macro value system advocated by society as a whole. One thinks of the support one would like to receive from the other cultural groups in South Africa, and I refer to the Blacks who are predominant here, for, for instance, democracy and private enterprise, and all the different aspects of private fee enterprise. We would like, in fact, to see that they become supportive of that system, but we are not asking them to sacrifice their own cultural identity. I think on that side of the House there seems to be a misconception that if you are supportive of a particular value system, you have to sacrifice your cultural affiliation. I think that is quite wrong, Sir. I think it is totally wrong and we can maximize the utilization of our tertiary institutions without any fear that it is going to detract from our cultural affiliation and loyalty. In fact, there will be a process of enrichment which the hon. the Minister himself referred to earlier on. Exchange student programmes are an enriching experience. It does not detract from your own loyalty to your cultural system.

Afgesien van die getalsverhoudinge?

Even numbers do not matter, Sir. Because the institution is dedicated to objectives which have as their fundamental principle enlightenment and the production of knowledge and insight into the variables of life, which are the common factors for all culture. I think it is a need that all cultures express, but the important aspect here is that contact is not detrimental to one’s own cultural support at tertiary level. I indicated earlier on that the standpoint of my party, and I believe it is supported to a large extent by the PFP—the hon. member for Pinelands referred to this—that the affiliation for your culture, is set by the time you reach Std. 8 or Std. 9 at the latest. In most instances it is set at the age of 14 or 15. That reminds me of what the hon. member for Standerton said: That one does not want to encourage contact at tertiary level, because the average age is round about 17. But I would like to point out to the hon. member for Standerton that our young national servicemen are 18 on average, and they are exposed to the horrors of warfare. Now if they can die for their culture, why can’t they live for their culture?

Kan ek die agb. lid ’n vraag vra?

Ja, sekerlik.

Ek wil die agb. lid vir Durban-Noord vra of hy die jongste verslae in verband met die situasie oor hierdie onderwerp in die skole van die V.S.A. gesien het? Hoe interpreteer hulle party dit?

Mr. Chairman, I am not sure exactly what reports the hon. member is referring to. I have read a number of reports about the aculturation process in America, and there comparisons are odious. Let me say that the position in America about the aculturation of people who come from other cultures has been a very long and drawn-out process, and it has unfortunately been bedevilled by the class struggle and economic segregation as well. One has to look at all those input factors. It is not just a simple question. If I may use the term, the answer to the question is not just black or white; there are a number of input variables which affect the aculturation process in America. I think what the hon. member has in mind is the difficulty which the nonProtestant non-Whites in America have in being fully integrated in the economic and social structure. But I do not think that is a question which has a direct bearing on the creation of facilities for group contact in a plural society. There are other input variables which make a considerable difference. The class structure, the economic structure and the whole lot.

Finally I would like to make an appeal to the hon. Minister to very seriously consider, if the De Lange report does recommend communal utilization of tertiary education, if I may use that term, that he will do everything in his power to see that that is propagated, that it is utilized in the interests of all population groups.

Ek het mos my standpunt netnou duidelik uiteengesit.

Ja, maar ongelukkig dink ek daar is ’n baie sterk moontlikheid dat daar verskil van mening sal wees tussen die agb. Minister en die res van die Kabinet, miskien ook in sy party. Dat dit moeiliker en al hoe moeiliker gaan word om daardie beginsel te bevorder.

Mnr. die Voorsitter, na die ingewikkelde lesing wat die agb. lid vir Durban-Noord gegee het, voel ek lus om ’n bietjie sportief te wees. Ek voel die Minister moet daardie saak in hande neem en ’n kultuuraksie op tou sit in sy antwoord.

Ek wil vanaand met u praat oor die vinnigste sport wat daar op aarde is, die gevaarlikste sport wat daar op aarde is, ’n sport wat elke betoger sal vermorsel, wat al daardie lede van een kant na ’n ander kant sal platloop, en dit is naamlik die Formule 1 Grand Prix, daardie motorwedren wat ’n internasionale motorsport in die wêreldkam-pioenreeks by Kyalami geword het.

Dit is vandag ’n intemasionale sport en dit bied ons ’n reklameveld wat gedurig deur sekere organisasies teengestaan word. Dit is een van ons motorsportwedrenne wat eenvoudig nie deur boikotters uit die weg geruim kan word nie. Maar binne die V.V. sal organisasies soos Sanroc en Sacos en anti-Suid-Afrikaanse sportorganisasies juig as Suid-Afrika die dag geïsoleer kan word en ondergang in die gesig moet staar; dat motorsport nie meer by Kyalami kan plaasvind nie. Dit word aan ons gesê dat alleen op televisie, verlede jaar, meer as 100 miljoen kykers dwarsoor die wêreld na Kyalami gekyk het. As dit gestaak moet word, kan dit ’n nadelige uitwerking op alle motor-en motorfietswedrenne met ’n intemasionale karakter hê. Dit kan selfs die einde beteken van Suid-Afrika se deelname aan motor-en motorfietswedrenne in ander lande.

Indien Suid-Afrika sy plek in die ry van toonaangewende lande ten opsigte van die Formule 1 Grand Prix-motorwedren wil behou, sal daar aan die plaaslike organiseerders finansiële hulp verleen moet word om die renmotors, die tegnici en die renjaers goedkoper na en van Suid-Afrika te vervoer, ooreenkomstig die gebruik elders in die wêreld. Die hulpverlening kan enersyds geregverdig word deur die wye reklame wat die wedrenne vir Suid-Afrika bring, terwyl dit andersyds ’n magtige instrument is in die stryd teen die verbete pogings wat aangewend word om Suid-Afrika op die gebied van sport te isoleer.

Ten spyte van borgskappe moes die terrein op Kyalami reeds van die hand gesit word. Daar is ongunstige weersomstandig-hede wat die bywoning beïnvloed. Die nekslag kan kom as toeskouers in verminderde getalle kom. Die eienaars van die Kyalamirenbaan behoort toegelaat te word om die program van aktiwiteite waarvoor die terrein geskik is, uit te brei. Bewoners van omliggende dele moenie altyd beswaar maak en hofinterdikte vra nie.

Besef agb. lede wat die finansiële implikasies vir die promotors is? Besef agb. lede dat renmotors, jaers, beamptes, tegnici en toerusting per lug na Suid-Afrika vervoer moet word, afgesien van die prysgelde wat nog betaal moet word? In sekere oorsese lande word hierdie soort sport sterk gefinansier en ek voel dat die tyd nou hier ook aangebreek het; ek is baie ernstig omdat my jongste seun gereeld daar jaag, met Hennie van der Linde, en hy het reeds verskeie bekers ver-ower.

Daarom voel ek, Meneer, dat die Regering, die Transvaalse Provinsiale Administrasie en die Transvaalse Raad vir die Ontwikkeling van Buite-stedelike Gebiede dringend daarna moet kyk of die aktiwiteite op Kyalami nie uitgebrei kan word nie. Moet Kyalami nie onteien word, en moet die gebruik-vergunnings nie so aangepas word, dat die eienaars die renbaan op ’n gesonde ekonomiese grondslag kan bestuur nie? In 1984 kom die ooreenkomste met betrekking tot Kyalami tot ’n einde en dan is daardie renbaan weer in die mark. Daar moet tog nie daar vir die agb. lid vir Sandton huise op die terrein gebou word nie, want dan sal hy gevaarlike kwessies daar kry.

Die Sportmotorklub het baie duidelik geld nodig. Die koste verbonde aan die organisa-sie van die Grand Prix het die hoogte ingeskiet van R80 000 in 1966 tot na aan R1 miljoen in 1980. Dit is ’n sport wat ons die groep motorwedrengeesdriftiges nie moet ontsê nie. Dit is ’n organisasie wat hulle ge-stig het sonder enige winsbejag en daar moet gekyk word wat gedoen kan word om hierdie sport te red. Ek vra die agb. Minister om asseblief na die Kabinet te gaan. Hy moet vra dat die hele Kabinet, insluitende die Eerste Minister, na Kyalami moet gaan. Hulle moet gaan kyk wat daar beoefen word. Dan sal hulle, met die motors waaroor hulle beskik, met die vaardigheid waaroor hulle beskik, al daardie mense aan die oorkant platloop. Daar sal niks van hulle oorbly nie. Hulle sal wenner No. 1 word.

Mnr. die Voorsitter, ek wil ook verwys na die behoefte aan doelmatige nasionale sport-sentrums in die land. Sulke stadions het vandag ’n dringende vereiste geword omdat die bestaande fasiliteite vir nie-Blankes nie voldoende is nie, en daar is probleme met die beheer van toeskouers. Daarom het die stadsrade van Johannesburg en Pretoria reeds sekere professionele wedstryde verbied. Daar moes ’n geskikte terrein gevind word.

En hier wil ek vandag vir die Minister en die Kabinet baie dankie sê dat hulle die terrein by Rand Mines gekry het, daar naby Uncle Charley’s. Dit is ’n plek wat ook vir die mense van Soweto gesonde ontspanning sal bied. Ek het belang daarby gehad. My 16 000 kiesers, Blankes en nie Swartes nie, het groot belang by hierdie sportstadion, want dit was in die Randse sportstadion daar in die hartjie van Rosettenville waar die bloedigste botsings plaasgevind het; waar gefrustreerde Swartes nie toegang kon kry nie nadat hulle al daardie kilometers moes loop van Soweto af; en waar hulle teen die Blankes opgetree het.

Dit is hierdie saak waarvoor ek vanaand die Regering wil bedank, dat hulle daardie 270 hektaar teen die goedkoop prys van R13 miljoen aangekoop het. Daardeur het die Regering bewys dat dit sy ems is om ’n gesonde verhouding tussen al die bevolkingsgroepe van ons land op te bou. Daarom wil ons vir u as Minister sê, baie, baie dankie. Dit is ’n langtermynbeleid, en daarom moet daar ontwikkeling en beplanning wees ten opsigte van hierdie terrein waar uiteindelik 100 000 toeskouers sal kom.

Ek het vanoggend in Johannesburg met die sekretaris van die Witwatersrandse Landbougenootskap gesels en hy het my toe ook weer daarop gewys dat dit ’n doeltreffende perseel van 50 hektaar sal wees, dat dit ’n wonderlike uitstalvenster vir Suid-Afrika en die wêreld sal wees en dat die huurooreenkoms van 99 jaar met die Johannesburgse Stadsraad in die jaar 2 011 ten einde sal loop, maar dat dit noodsaaklik is dat die skou in 1985 op die nuwe terrein moet plaasvind. Volgens sy berekening sal die kompleks nou reeds R40 miljoen kos; in 1985 sal dit R55 miljoen kos. Die staanplek vir motorvoertuie moet vermeerder word van 7 000 op die huidige skouterrein tot 25 000 op die nuwe skouterrein.

Die sekretaris het aan my gesê dat beeste reeds verlede jaar vir R1 miljoen by die skou verkoop is en dat 800 000 mense jaarliks hierdie skou bywoon. Maar die knoop lê by die waardasie van die huidige terrein, by Milner Park in Johannesburg, wat R34,6 miljoen is, maar Wits Universiteit kan nie meer as die helfte van daardie bedrag vind nie, naamlik R17,3 miljoen: Waar gaan hierdie verskil gevind word? Dit is die saak waarvoor ek hoop hierdie komitee van verteenwoordigers uit die verskillende beheerstrukture uiteindelik ’n oplossing sal vind.

Die beskikbaarstelling vir sport van die terrein wat die Regering aangeskaf het, is ’n positiewe stap wat uiteindelik die heelhartige ondersteuning ook van die privaatsektor sal kry.

As ek praat oor hierdie twee groot komplekse wat kom, die een in die suide en die ander in die noorde, dan wil ek vir u sê dat dit grootse komplekse vir Suid-Afrika sal wees. Dit sal van baie groot belang wees, en ek hoop die Minister en die Kabinet gaan die geld vind. Iets moet gedoen word, anders moet dit uit die privaatsektor kom, maar u moet in elke geval hierdie saak aanhelp, vir die Swartes en vir die Blankes, sodat hulle kan ry en speel en so goed kan ry en speel dat hulle uiteindelik al Suid-Afrika se vyande sal vernietig.

Mnr. die Voorsitter, gesien die tyd van die aand sal die agb. lid vir Rosettenville my miskien verskoon as ek nie reageer op sy interessante en soms luimige toespraak nie.

Van die grootste uitdagings waarvoor Suid-Afrika in die toekoms te staan sal kom, is ongetwyfeld die land se voorsiening in sy behoeftes aan wetenskaplikes en tegnici. Ek maak hierdie bewering aangesien die toekomstige ontwikkeling van die land direk verband hou met die beskikbaarheid van mannekrag in die wetenskap en in die tegnologie. Hierdie beskouing is natuurlik niks nuuts nie, en dit is ook nie oorspronklik nie. Tewens, dit is gemene saak. Maar dit ten spyte is daar vele wat die neiging het om dié netelige probleem te probeer vermy of om die ems daarvan te misken. Beide hierdie uitgangspunte is natuurlik heeltemal verkeerd en ek wil beklemtoon dat ’n baie hoë prioriteit verleen moet word aan konstruktiewe benaderings waardeur die gehalte van wetenskaplike en tegnologiese opleiding verbeter sal word en wat ook dié opleiding wyer beskikbaar sal stel aan al die bevolkingsgroepe van ons land.

Grondliggend aan dié probleem natuurlik is die tekort aan behoorlik gekwalifiseerde wetenskap-en wiskunde-onderwysers. Hierdie onderwysers moet nie net die kennis oor-dra nie, maar hulle moet ook hulle leerlinge motiveer om wetenskap en tegnologie verder op tersiêre vlak op te neem. Die kritieke rol van die wetenskaponderwyser is nie net beperk tot die suiwer wetenskappe nie. Ons kan die mediese dienste as voorbeeld noem. Elke dokter of apteker in die land moet ’n graad of diploma volg waarin natuurweten-skaplike vakke voorvereistes is. Sonder ’n voldoende wetenskapagtergrond in die hoërskool, kan daar geen toegang tot hierdie belangrike beroepe verkry word nie. Soortgelyke oorwegings geld ook wat betref verskeie vertakkings van die ingenieurswese, wat ook ’n belangrike rol speel in die daarstelling van ’n infrastruktuur vir ’n ontwikkelende ekonomie.

Ek beweer dat ons wel ’n opsie het, maar dit is ’n opsie wat nou uitgeoefen moet word. ὸf ons stel die beste moontlike opvoeding beskikbaar aan die grootste moontlike aantal mense en waarborg sodoende ekonomiese voorspoed, ὸf ons skiet in hierdie opsig tekort en loop die risiko van ekonomiese stagnasie. Die vraag ontstaan eintlik net, watter prosedure ons moet volg om hierdie alternatief effektief te implementeer. Dit is my oortuiging dat ’n wesenlike bydrae vir die oplossing van hierdie probleem daarin lê dat gevorderde tegnologie aangewend moet word om die arbeidsintensiewe aard van die onderwyspro-fessie te verander, d.w.s. sodat instruksie en onderrig nie uitsluitlik van die persoonlike interaksie met ’n onderwyser afhanklik sal wees nie. Ek verwys hier natuurlik na die gebruik van rekenaars op alle vlakke van die formele-onderrigproses en in besonder die onderrig van wetenskap, wiskunde en dissi-plines van ’n tegnologiese aard. Hierdie stelling is nie gebaseer op wensdenkery nie, maar spruit inteendeel daaruit dat ek die geleentheid gehad het om persoonlik te sien hoe moderne rekenaars met welslae in-gespan kan word om oënskynlik onoor-koomlike opvoedkundige probleme op te los.

In Suid-Afrika het een van ons universittegnologie eite die bul by die horings gepak, naamlik die Universiteit van Wes-Kaapland, en onlangs so ’n gevorderde rekenaarondersteunde onderrigsisteem ingestel ter aanvulling van hulle onderrigstrategie. Volgens prof. Sinclair, die hoof van die onderrigsen-trum by die U.W.K., ontvang studente reeds via die rekenaar onderrig in 15 verskillende vakrigtings wat strek van biochemie tot Hebreeus. Volgens hom stem verskillende dosente saam in hulle voorlopige bevinding dat dié studente veel gouer ’n hoër vlak van kennis bereik. Dit is natuurlik ’n baie belangrike bevinding, gesien die agterstand in kennis wat baie studente het wanneer hulle hulle vir universiteitstudie inskryf. Verder verstaan ek dat in ’n onlangse opname van studentemenings oor hierdie rekenaaronder-steunde onderrig, gevind is dat die studente baie positief ingestel is, om verskeie redes, onder andere die feit dat die student sy eie vorderingstempo kan beheer. Die student is ook bewus van die mate waarin hy vorder omdat daar ’n evalueringskomponent in die lesmateriaal ingebou is, en die student leer in toestande van optimale privaatheid; hy weet hy is op sy eie en verlos van die inhibetegrende faktor wat intree as hy in ’n groep moet respondeer. U.W.K. beoog om rekenaarondersteunde onderrig te gebruik vir die oorbrugging van die skooluniversiteitsgaping, en soos ons almal weet, kan dit op die oomblik nie gedoen word met die konvensionele middele tot ons beskikking nie. Indien daar ’n effektiewe oorbruggingskursus bewerkstellig kan word, sal dit natuurlik ’n geweldige deurbraak wees. Hulle is ook aan die werk aan ’n uitbreidings-program na die skole, en dit sal onder andere indiensopleiding van die onderwysers insluit.

Die rede waarom ek na U.W.K. verwys, is dat daar dus reeds ’n Suid-Afrikaanse universiteit is waar die nodige infrastruktuur geskep is en die verdere implementering van hierdie onderrig sal natuurlik baie daardeur vergemaklik word. Oorsee, en veral in die V.S.A., is baie goeie resultate behaal deur gebruikmaking van rekenaarondersteunde onderrig op skole, in universiteite en in die opleidingsprogramme van privaatinstansies. Dit word daar ook met sukses ingespan om die funksionele ongeletterde op te lei en om onderrig van gehalte beskikbaar te stel in slumgebiede, om sodoende die minderbevoorregtes die geleentheid tot vooruitgang te bied, ’n Spesiale program, die sogenaamde „basic skills”, is spesifiek ontwerp om studente met ’n wye verskeidenheid van aanleg, doelstellings en probleme aan te help tot ons standerd 6-vlak van bedrewendheid in lees, taalgebruik en wiskunde. Die deelnemende studente het gestrek van jong volwassenes tot mense in hulle vyftigerjare wat om die een of ander rede nie hul skoolopleiding kon voltooi nie. Gemiddeld kon wiskundeonderrig gelyk aan ’n jaar se werk binne 30 uur suksesvol afgehandel word, en soortge-lyke resultate is ook met ander vakke verkry. In die V.S.A. is die program gemik op skoolverlaters wat as gevolg van hul funksionele ongeletterdheid nie lonende werk kan kry nie.

Indien daar nou gesê word dat die V.S.A. ’n baie meer gesofistikeerde samelewing is, en nie met plaaslike toestande vergelykbaar is nie, net die volgende: In 1975 het die Amerikaanse Departement van Onderwys offisiële data beskikbaar gestel wat aangetoon het dat meer as 50 miljoen Amerikaners nie die wiskundige vaardigheid gehad het om hul kleingeld by daaglikse inkope korrek te bereken nie. Wat die tegnologiese opleiding in die privaatsektor betref, het United Airlines, met 5 500 loodse, ’n rekenaar-ondersteunde onderrigprogram gebruik om hul nuwe loodse op te lei. Hulle het dit reg-gekry in ’n veel korter tydperk as wat die konvensionele opleidingsmetodes geduur het en daarmee het hulle ’n aansienlike kostebesparing teweeggebring. Rekenaarondersteunde onderrig is dus nie ’n duur foefie nie; dit is ’n beproefde en bewese hulpmiddel by ander onderrigmetodes. Met behulp hiervan kan hoë gehalte onderrig op ’n persoonlike grondslag 24 uur per dag aangebied word indien dit nodig is. Die doel met rekenaarondersteunde onderrig is nie om die onderwyser met ’n masjien te vervang nie, maar om hom te verlos van die sleurwerk en hom sodoende meer effektief te laat funksioneer. Die koste verbonde aan rekenaar-ondersteunde onderrig word dikwels ook gebruik as ’n argument teen die aanwending daarvan. Dit is wel duur, maar daar moet nie uit die oog verloor word dat tradisionele onderrigmetodes net so duur of duurder is nie. Die gebruik van rekenaartegnologie in die onderrig kan in werklikheid tot ’n beduidende besparing lei. Verder moet ons in gedagte hou dat die koste van die verkryging van tegnologiese hulpmiddele steeds afneem, terwyl konvensionele onderrigmetodes al duurder word.

Ek sluit af: Hoëgehalte-onderrig vir die massa in die wetenskap en die tegnologie is dringend nodig. Konvensionele opleidingsmetodes is nie by magte om dit te verskaf nie. Gevorderde tegnologie in die vorm van rekenaarondersteunde onderrig stel die opvoedkunde in staat om meer doeltreffend in ons behoeftes te voorsien. Ek beskou dit as ’n saak van dringende belang dat hierdie onderrigtegniek so wyd moontlik aangewend word en ek vra graag die agb. Minister dat daar indringend na hierdie aangeleentheid gekyk moet word.