Mr. Chairman, may I ask for the privilege of the half-hour? At the very beginning I want to say something similar to what I said last year because I have further occasion to say it, and that is to commend the Department for the response they have shown whenever one has sought any assistance from them. Although I know it is invidious to single out individuals, I want to say particularly that last year I commented on the appointment of Mr. Jaap Cilliers as Secretary of the Department They say that a new broom sweeps clean; therefore I suppose we have now had a little more time in which to judge his performance. I want to say that in my own dealings with him and whenever my colleagues have sought information or assistance from him, his work has been exemplary. I would therefore like to commend the Secretary for his quite outstanding work in this past year in so far as it affects those of us who work with him in Parliament.

Then, Sir, I want to go on and immediately, at the very outset, register our strongest protest at the delay in the tabling of the Wiehahn Commission report. Mr. Chairman, this commission was appointed two years ago and obviously it has a very important job to do. It covers a wide variety of legislation and its terms of reference are equally wide. Last year in the debate under the hon. the Minister’s Vote I made the point that although an interim report was anticipated, this was not possible. I said then that this was perhaps a good thing because the work was so important and so involved that perhaps they should be given free rein in order to enable them to get through as much work as possible before bringing out perhaps a very inconclusive report But this is the second year now since the commission was appointed and we have just begun a fairly lengthy debate on the hon. the Minister’s Vote. Once again we have to say that there is no report before us. I want to say, Sir, that we are making a farce of the hon. the Minister’s Vote. It is a farce because if one looks at the terms of reference of the Wiehahn Commission, one finds there is hardly anything of significance that we can debate in this Committee that does not impinge upon that commission.

There is lots of time.

If that is the case, I want to know whether it is true that the report is complete. I want to know from the hon. the Minister, if he would reply, when he actually received that report, when it was put before the Cabinet, when it was submitted to the Nationalist caucus, as I assume it must have been and when the Government White Paper was ready.

Wat sê McHenry?

I want to know what the delay is. Why is it that we have started this very important debate and tomorrow perhaps, if rumour is to be believed, or this week certainly, the Wiehahn Commission’s report is going to be tabled together, I assume, with the Riekert Commission’s report and the Government’s White Paper? Sir, it is just not good enough. If this matter is important then the place for it to be debated is right here under the hon. the Minister’s Vote, and I want to register our strongest protest at the delay and the lack of courtesy that has been shown to the Opposition in not having this report available. I would ask the hon. the Minister to respond quite specifically in this connection.

Sir, I want to go on and say that the hon. the Minister must understand that he puts us in a very awkward position. Last year, when I referred to the work of the Wiehahn Commission under this Vote, I was accused of jumping the gun. The terms of reference of the commission are very far-reaching. Sir, they include almost all existing labour legislation. How on earth are we then to conduct a meaningful debate when we know that the report is about to be tabled and that the Government has already made up its mind as to which of the recommendations it is going to accept and which it is going to reject? What is keeping this report back, Mr. Chairman? Is the hon. the Minister afraid of the reaction of his own colleagues to the implications of that report and of the White Paper? I believe, Sir, that we deserve an answer to these very important questions.

In this connection I want to say that inevitably, because of the long delay, there are many rumours circulating as to the content of the recommendations and the Government’s response to them. I do not want to refer to any of these because I believe they may well be unfounded and it is not good enough simply to refer to rumours. The hon. the Minister has given us one or two clues by way of interjection when he has said that we are in for a surprise. I hope that it is going to be a pleasant one; I hope we are going to move ahead. I believe that certainly in terms of the commission’s work its recommendations will indicate that It will be very interesting to measure the gap between the recommendations and the White Paper itself, if indeed such a gap exists.

However, I want to refer to a speech made last week by Mr. Sutton of the S.A. Breweries who is a commissioner. I must admit if one reads his speech which appears in part to anticipate the findings of the commission, there are some grounds for concern. If we believe that the State ought always to play a facilitating role and not a dominant role—I think that is certainly the hon. the Minister’s approach—if we are to see the State in the form of a midwife who makes possible the birth—if you like—of the baby of good labour relations and industrial peace, then there are two other much more important parts of this equation, viz. management on the one hand and labour on the other. It is to be hoped that the inference which appears in at least one commissioner’s public speech of last week, namely that the State may well arrogate even further powers, is not correct Here again I am anticipating immediately simply because the Wiehahn Commission is so important and is so extensive according to its terms of reference.

U leef eintlik in verwagting.

Well, always so, although I must admit that having known this Government at close quarters for some time, my expectations are very, very low indeed!

Now Sir, I should like to summarize what we in the official Opposition are hoping from the commission and the Government’s response to its recommendations.

You want to jump the gun again!

Yes, I want to jump the gun because you people are so slow. That is why I want to do it; I believe it is necessary. For the record, I simply wish to summarize this. I hope that the commission and, much more important, the Government’s White Paper, will at least do these things: Firstly, see to it that the right of the worker to seek work in the open market and for the highest reward is guaranteed. By this I mean the right of all workers and not only a small percentage of them. Secondly, the right of collective bargaining for all workers. We know that there has been a great divide between that side of the House and this side of the House in this connection. I am hoping that the Wiehahn Commission’s report and the Government’s White Paper are going to bridge that wide gulf so that we will have these rights for all. Thirdly, the protection of individual workers against exploitation. Fourthly, the encouragement and coordination of training and retraining, not only of labour but also of management, in skills not only to do the work but also in skills in industrial relations because there are very few people in this country who have meaningful skills in the area of industrial relations. Fifthly, there is the provision of speedy, equitable and effective procedures for resolving labour disputes. In order to have a unified and fair labour policy in South Africa we must aim for the removal of race discrimination and for the increase in productivity which is so vital in our striving for economic growth. I express the strongest hope that the Government’s White Paper, when we eventually see it, will not differ in any substance from the recommendations of the commission because the existing colour bar and the dualism in South Africa’s labour legislation has no place in a modern, prosperous and just South Africa. The existing colour bar in the workplace of our country must go and must go quickly.

In terms of job reservation I believe it is not merely sufficient to repeal section 77. What is required is a repeal of all legislation which placed a restriction on competition for work between workers of different races. This cannot be done overnight but I earnestly hope that legislation will come before this House during the course of this session so that at least a start can be made.

Having spoken my mind about the Wiehahn Commission and its lack of availability for this important debate, I want to move on to what I believe is one of the most critical problems facing South Africa, viz. the whole problem of unemployment When certain academics and Opposition spokesmen warned the Government of the unemployment time-bomb, they were strongly criticized by that side of the House. If one is to read through the debate, even of last year, and see comment after comment from that side of the House trying to play down this problem it is noteworthy and gives cause for some gratitude that in recent times even Government spokesmen and Government advisers have become increasingly aware of the gravity of the unemployment problem in South Africa. This problem is grave, not only because between one and two million people are unemployed but also because there seems to be no guarantee that these figures will decrease in the immediate future. During 1978, 217 000 new jobseekers entered the labour market. During the current year approximately 230 000 will be looking for jobs. By the end of the century it is projected that at least 360 000 new jobseekers will be entering the labour market each year. According to our calculations this means that 1 500 new jobs must be created every working day for the next 21 years at an estimated cost of R1,8 billion per year. It is clear that if we are to meet this challenge we need a growth rate of between 5% and 6%, but this is not the place to debate this at any length. We know that the hon. the Minister of Finance is aiming for a growth rate of 4% in the current financial year but there are many who would suggest that this is an over optimistic target. Dr. Simon Brand, economic adviser to the hon. the Prime Minister, has spelt out in very blunt terms the seriousness of unemployment in South Africa today. I quote as follows—

[Interjection.] That is his actual statement Apart from the need to stimulate the growth of the economy, I believe we must also concentrate upon and expand the existing labour intensive sectors of our economy with appropriate and significant tax concessions. At the moment I think it is fair to say that the present tax incentives encourage capital intensive investment A contributory factor which must not be overlooked is that many employers struggling with the red tape and all the problems surrounding the employment of Blacks have simply opted for mechanization because they feel that this means less hassle and fewer problems than having to deal with application after application which in so many instances is not determined on need, not determined in terms of merit but in terms of Government bureaucracy and, in fact, legislation, which acts against job mobility in South Africa. [Interjections.] As a direct result of that, Sir, there are those who have opted for mechanization in South Africa. The unemployment situation is compounded by what I would term socio-political consequences. We must bear in mind that those who are worst affected are the 16 to 25-year old group. Whilst unemployment has become a serious problem for Black and White alike, the overwhelming majority, the largest percentage of unemployed are Black and what could emerge if we are not careful is a new class struggle between those who are employed and those who are unemployed. As this so often coincides with race the problem is clear for all to see.

There are a number of other solutions apart from moving towards labour intensive concentration with appropriate tax concessions. There are a number of other solutions which could be applied. However, one cannot develop this aspect under this particular Vote but one must emphasize that the population growth will have to drop and further intensive education in this sphere will have to be given. Some have suggested that cottage industries could be encouraged both in rural and in urban areas but, above all, obviously reform in labour legislation must seek to give even further stimulation to our economy. A number of measures have been introduced to give such stimulation but I believe that these are not sufficient In the meantime, however, Sir, this Committee would be wrong to overlook the human aspect of unemployment which transcends statistics. The hopelessness and despair of those who have no work is beyond academic and even economic analysis. The cry of those who say “I haven’t a job” is becoming louder; it is increasing in volume and increasing in stridency. We ignore this cry, Mr. Chairman, at our peril. Therefore we don’t only have to concentrate on more jobs, although this is paramount and vital. We must—I have raised this with the hon. the Minister on several occasions before but I raise it again—give urgent consideration to emergency measures to assist those who have been seeking work in vain over a prolonged period of time. Here I have in mind those who lost their jobs through no fault of their own, registered unemployed persons who sought assistance and received unemployment insurance benefits but have now reached the point where no more help is forthcoming. Whilst this period of time can be extended in terms of existing laws I suggest that there are hundreds and thousands who have never received any of these benefits, particularly at the very lowest level, and those are therefore the hardest hit. Many of them have been out of work for a very long time. Any sociologist will tell this Committee that if a person remains unemployed for a certain length of time this does something to him. It actually causes such despair that he becomes unemployable, that he no longer has the zest to seek a job. He begins to give up.

I believe that a lot of these people have families. Even those young people who have been out of school for two or three years and have no jobs, despite having looked for them, are very often crucial breadwinners in the family concerned. I would ask the hon. Minister once again if he will give consideration to certain emergency measures which would give assistance, particularly in the densely and sometimes over-crowded areas of our cities, so that we can try to defuse the time-bomb I referred to a little earlier in my speech.

In this connection, Sir, I want to ask the hon. the Minister about the state of the Unemployment Insurance Fund. The Unemployment Insurance Commissioner was reported as having said last year that the last of the State’s R7 million contribution to the fund had been used up by July of last year—and here I am quoting; I assume it is a correct newspaper report—“and that heavy monthly losses were now virtually inevitable”. I put a question to the hon. the Minister on 29 March of this year and in reply to it he informed me and the House that the balance in the Unemployment Insurance Fund at the end of 1978 was more than R200 million. That is a lot of money, Sir. But when one measures that amount against the gravity and the growth of the unemployment situation, I think it can be looked at somewhat conservatively.

In his reply to what the total amount was that had been paid into the fund and paid out in benefits during that year, the hon. the Minister also made it clear that at that time we were only just keeping pace. During 1978, R78 520 282 was paid into the fund and R78 342 731 was paid out in benefits. This is a difference of about R200 000, or just under that amount In view of the continued escalation of unemployment, is the Minister—and I would ask him to reply to this when he speaks in this debate—giving any consideration to increasing the State’s annual contribution or, if the heavy demands on the fund’s resources continue, does the department contemplate selling some of its investments?

I hope that when hon. members debate the serious problem of unemployment in South Africa they are not going to waste a lot of time referring to the so-called “won’t works” and to unemployment figures in other parts of the world. Let me, for the sake of the debate so that we can be as constructive and practical as possible, concede at once that there always will be a section of the community who simply will not work. Those are not the people we are talking about, Sir; they make up only a very small fraction of the large number of unemployed. I also concede immediately that there are a great number of people who are unemployed in other parts of the world. We do not have to debate that. What we have to debate is our problem, the problem facing South Africa. We must, of course, see it in context; but let us give our minds and our energies and our ideas to the resolution of this key and major problem which affects all of us. The scoring of points is not going to advance the resolution of our problems which we must face honestly and courageously if we are not going to be overtaken by the consequences which are both economic and socio-political and which are involved in large-scale and long-term unemployment.

We are not concerned here with blaming anyone for the situation. What we are concerned with is the human suffering, the potential danger to the fabric of our society and the need to mobilize and employ in the most enlightened way possible the total manpower resources in South Africa. It is therefore to be hoped that at the end of the debate we will have come a little nearer to finding ways and means of doing this because there is hardly any other problem facing South Africa which calls for more urgent resolution. Spokesmen on Government benches and Opposition benches have made this point, private enterprise has made it and academics have made it, namely, that South Africa cannot afford large-scale and long-term unemployment because there are too many risks involved. I believe that this Committee and this hon. Minister and his Department must give even greater attention to this problem than we have in the past.

Other speakers will be speaking on a number of other topics during this debate from this side of the House. I myself will have an opportunity to come back into the debate and I will leave the matter there for the moment.

Mnr. die Voorsitter, ons bespreek vanmiddag ’n baie belangrike begrotingspos en ek wil ten aanvang van die geleentheid gebruik maak om die agb. Minister en die departement hartlik te bedank vir die wyse waarop hulle die onlangse stakings in die mynbedryf hanteer het. Ek sal my plig versuim as ek nie ook van hierdie geleentheid gebruik maak om hulde te bring aan die verantwoordelike werknemers in die mynbedryf nie. Om ’n staking te beëindig, is nie ’n maklike taak nie. Wanneer ’n emosionele saak betrokke is, is dit maklik om mense op sleeptou te neem. ’n Mens is dus dankbaar dat wat die mynwerkers betref gesonde verstand oor emosie geseëvier het Ek wil ook hulde bring aan die verantwoordelike werkgewers wat hulle deel bygedra het om daardie staking so gou as moontlik opgelos te kry, want dit kon vir Suid-Afrika slegte gevolge gehad het indien dit nie gou beëindig is nie. Wanneer die stof nou gaan lê het, hoop ek dat daardie mense wat gepoog het om munt te slaan uit so ’n staking sal besef dat onskuldige vroue en kinders die slagoffers van so iets is. Die les moet opnuut geleer word dat wanneer ’n mens met stakings te doen het die moontlikheid van onderhandeling altyd daar moet wees. Ek laat dit daar want ek glo daar is ander agb. lede wat ook na hierdie gebeure sal verwys.

Ons weet dat die Wiehahn-kommissie besig is met sy ondersoek en dat van sy eerste verslae eersdaags, as dit nie reeds in die hande van die Minister is nie, vrygestel sal word. Ek wil dus vir die agb. lid vir Pinelands sê dat hy nie so haastig moet wees nie. Hy behoort te weet dat ’n haastige hond altyd sy bek verbrand. Ons sal die verslag en die Wikskrif te gelegener tyd kry. Die Regering sal waarskynlik in die Witskrif bekend maak watter aanbevelings van die kommissie aanvaar word en ons sal daarna genoeg tyd gegee word om oor arbeidsaan geleenthede te debatteer.

Ek wil aansluit by ’n paar onderwerpe wat deur die agb. lid vir Pinelands geopper is. Ek wil wys na werkloosheid, die skepping van werkgeleenthede in Suid-Afrika en, as die tyd my dit toelaat, die benutting van ons arbeid.

Wanneer ons probeer vasstel hoe groot die werkloosheidsprobleem in Suid-Afrika is, moet ’n mens ongelukkig na sekere statistiek kyk. Ek wil van sekere bronne gebruik maak wat tot my beskikking is. Die Departement van Arbeid het syfers verstrek oor die aantal geregistreerde werkloses. Syfers vir die tydperk Januarie 1978 tot Maart 1979 is beskikbaar. Wat Blankes en Asiate betref was daar in hierdie tydperk nie ’n toename in werkloosheid nie. Trouens, daar was ’n geringe afname. Wat Kleurlinge betref, was daar in Januarie 1978 net meer as 15 000 geregistreerde werkloses, terwyl die syfer gedaal het tot 12 600 teen Maart 1979. Die afname van 2 400 werkloses is beslis ’n noemenswaardige daling.

Ek wil verwys na die Departement van Statistiek … mnr. die Voorsitter, ek wil verwys na die Departement van Statistiek. Daar is dikwels vir ons gesê dat die syfers wat die Arbeidsburo het, nie betroubaar is nie en dat dit syfers is waarvan ’n mens nie werklik notisie kan neem nie. ’n Paar jaar gelede is daar R200 000 of R300 000 bewillig om ’n lopende opname van werkloosheid te doen. As ons weer kyk na die syfers ten opsigte van die Kleurlinge, sien ons dat daardie syfer in Julie 1978 103 000 was, terwyl dit vanjaar in Januarie slegs 73 000 was. Daar was, met ander woorde, ’n afname van 30 000, of 29%. Dit is ’n bemoedigende tendens. Kyk ons nou na die syfers ten opsigte van die Swartes, oor wie ons bekommerd is, vind ons dat daar in Januarie van verlede jaar 539 000 werklose Swartes was. Dié syfer het progressief na 564 000 gestyg, maar in Oktober 1978 het dit gedaal tot 519 000. Ek dink die statistiek waarop ek hier gewys het, toon vir ons dat daar ’n tendens is dat werkloosheid besig is om geleidelik af te neem.

[Onhoorbaar.]

Die agb. lid moet nie nou so haastig raak nie. Ek sê dit sal kortsigtig wees as die Regering nie daarvan kennis neem dat daar ’n groot mate van werkloosheid onder die Swartes in Suid Afrika bestaan nie. Dié agb. lid praat nou so maklik van 1 miljoen en 2 miljoen. Ek wil vir hom reguit sê dat ek nie weet hoe hy by daardie syfers kom nie. As ons in ag neem dat hoewel daar volgens hierdie statistiek meer as 500 000 werklose Swartes in Suid Afrika is, daar meer as 500 000 vreemde Swartes in hierdie land is, is dit duidelik dat ons ons deel doen nie net teenoor Suid-Afrika nie, maar ook teenoor Afrika. Ons erken dat daar ’n probleem is wat werkloosheid betref, maar dit is ook ’n wêreldprobleem. Dit is nie ’n probleem wat uniek is aan Suid-Afrika nie. Wat my die meeste bekommer, is dat wan neer ’n mens na die bevolkingsaanwas van die wêreld kyk, jy vind dat in die tydperk tussen 1930 en 1976 die wêreldbevolking van 2 000 miljoen tot 4 000 miljoen verdubbel het en dat verwag word dat dié syfer teen die jaar 2010 weer eens sal verdubbel tot 8 000 miljoen. As ’n mens na die syfers kyk en jy in gedagte hou dat daar nou werkloosheid oor die hele wêreld is, ontstaan by jou die vraag: Wat gaan die situasie wees wanneer ons by die draai van die eeu kom, want waar gaan die kapitaal gevind word om werksge leenthede te skep wat sal tred hou met die bevolkingsontploffing? Waar gaan ons in Suid-Afrika daardie kapitaal kry? Omdat daar ’n tekort aan kapitaalgenerering dwarsoor die wêreld is, is daardie probleem nie eie aan Suid-Afrika nie. Die agb. lid is korrek. As ons arbeidsmark elke jaar met tussen 200 000 en 300 000 werksoekers toegestroom word en vir wie daar werksgeleenthede geskep moet word en jy hou in gedagte dat dit in byvoorbeeld die vervaardigingsbedryf tussen R8 000 en R10 000 kos om een werksge leentheid te skep, is dit duidelik dat jy astronomiese bedrae kapitaal nodig het om werk aan daardie werksoekers te kan verskaf. Dit wys ’n mens watter wanbalans daar in die wêreld tussen arbeid en kapitaal bestaan. As ’n mens kennis geneem het van wat die situasie is, ontstaan die vraag: Wat kan hierdie Regering doen om hierdie probleem verder te bestry? Ek dink dit is billik dat ons sal kyk na ’n sekere tendens wat daar in die wêreld heers. Wat is die jongste tendens in die wêreld? Die jongste tendens in die wêreld is dat daar ’n al groter aanvraag is na bestuursposte, na toesighoudende poste, na klerklike poste en dat daar ’n afname is in die vraag na poste vir gewone fabriekswerkers, produksiewerkers en arbeiders. Dit is nou een maal so en ons het dit ook in die jongste jare in Suid-Afrika ondervind. Ons het ondervind dat hoewel ons met ’n werkloosheidprobleem in Suid-Afrika te kampe het, daar nogtans ’n nypende tekort aan sekere tegnici en sekere hoogs geskoolde werkers is. Ons het in die jongste jare ook in Suid-Afrika ondervind dat die poste in sekere werkskategorieë nie meer net deur Blankes en Kleurlinge gevul word nie, maar dat daar ’n verskuiwing in die beroepstrukture was. As dit so is en as ons aan sekere beroepe nie meer die nodige werknemers kan verskaf nie en ons sou ’n groeikoers van 4% tot 6% moet handhaaf, sal ons onsself in die toekoms in ’n chaotiese toestand bevind as ons nie ernstig na dié saak kyk nie. Laat my ’n illustrasie gee. Volgens ’n projeksie van die R.G.N. word verwag dat in die jaar 1981 professionele, semi-profes sionele en bestuursposte deur 43% van die Blanke mans in Suid-Afrika gevul sal word. As ons na die ooreenstemmende syfers vir ’n hoogs gesofistikeerde land soos die Verenigde State van Amerika kyk, vind ons dat die poste wat ek genoem het, in die Verenigde State van Amerika deur slegs 27% van die Blankes gevul word. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, ek staan net op om die agb. lid ’n kans te gee om sy toespraak te voltooi.

Mnr. die Voorsitter, as ons dan vind dat daardie poste deur slegs 27% van die Blanke mans in Amerika gevul word, ontstaan die vraag by my of ons nie met ’n wanbalans te doen het nie, en of ons nie iets daaraan moet doen nie. Ek wil dit vandag reguit en onomwonde stel en u mag met my verskil, Meneer, maar na die industriële rewolusie wat ons deur die jare gehad het, asook my optimistiese siening dat ons weer groei sal he, meen ek dat ons nie meer daardie werkskategorieë wat ons tradisioneel in Suid-Afrika ten opsigte van Blankes en Kleurlinge gehad het, in die toekoms sal kan handhaaf nie. Ek wil dit reguit, onomwonde en ondubbelsinnig en ook baie duidelik stel dat ons aandag daaraan sal moet gee om in die toekoms ook die Nie Blankes in hierdie werkskategoriee te gebruik sodat ons die wanbalans wat tans bestaan, behoorlik kan regstel.

Met die oog op die samestelling van ons volk word verwag dat ons arbeidsbronne teen 1981 uit 10 miljoen mense sal bestaan, wat soos volg saamgestel sal wees: 3% Asiate, 10% Kleurlinge, 18% Blankes en 69% Swartes. As gevolg van hierdie beroep strukture wat ontwikkel het, met werkskategoriee wat nie meer deur die tradisionele bevolkingsgroepe gevul word nie, moet ek vir u sê, Meneer, dat ons al hoe meer gebruik sal moet maak van die under bevolkingsgroepe. Daarom is ek ook bly dat die agb. Eerste Minister aangekondig het dat ons ook aandag sal moet gee aan die rasionalisasie van ons departemente. Ek wil vandag baie ernstig pleit daarvoor dat ons ook aandag sal gee aan die rasionalisasie van die funksies en pligte van departemente. Daar is die kwessie van opleiding en as ek van die opleiding van ons mannekrag praat, verwys ek nie na die akademiese opleiding wat ressorteer onder die Departemente van Nasionale Opvoeding, Onderwys en Opleiding of Kleurling onderwys nie. Ek praat spesifiek van die opleiding van ons mannekrag in elke faset waar ons dit nodig het, hetsy dit voor indiensopleiding, indiensopleiding, volwasse opleiding, vakleerlingopleiding of opleiding skemas is wat onder die Nywerheidsversoe ningswet ressorteer. Ek wil pleit dat dit gesentreer word, m.a.w. dat dit onder die Departement van Arbeid geplaas word. As ons dit kan bewerkstellig sal ons eenvormige standaarde, eenvormige leerplanne, eenvormige eksaminering en eenvormige getuigskrifte en sertifikate wat uitgereik sal word, kan hê. Hierdie departement sal kan bepaal wat die behoeftes in die toekoms sal wees en sodoende sal hulle in staat wees om arbeidsbronne tot ons beskikking te kanaliseer in die regte rigting. Dit sal ons ook in staat stel om nie net kwantiteit nie maar ook kwaliteit te lewer.

Mnr. die Voorsitter, ek wil ernstig daarvoor pleit dat ons in die toekoms in hierdie rigting sal beweeg. Daar word so maklik gesê dat hierdie Regering niks gedoen het om werkloosheid te bestry nie, maar as ons net ’n blik terugwerp oor verlede jaar en voorverlede jaar, onthou ons nog goed die aankondiging deur die Regering teen die einde van 1977 toe hulle R250 miljoen vir die volgende vyf jaar vir behuising beskikbaar gestel het. Verlede jaar is in die begroting ’n addisionele R50 miljoen vir behuising bewillig, asook vir projekte van die Departement van Openbare Werke. Ons dink ook aan die 10%-toeslag op belastings wat R200 miljoen in die ekonomie ingepomp het, ook aan die R350 miljoen wat uit die Stabilisasiefonds in verlede jaar se begroting bewillig is om die ekonomie te stimuleer. Met die oog hierop is dit duidelik dat ons die eerste fase bereik het, en daarom glo ek dat die tendens waama ek verwys het, die bewys is dat stappe wat deur die Regering gedoen is, reeds ’n uitwerking getoon het.

Kom ons kyk egter na hierdie begroting. Wat het hierdie begroting gelewer? Wat het hierdie Regering gedoen om by die tweede fase te kom? Hierdie Regering het besluit om die belastingtoeslag van 2½% op diamant en goudmaatskappye te verwyder, wat ’n inpomping in die ekonomie van ongeveer R22 miljoen beteken. Die Regering het ook besluit om die leningsheffing op die maatskappybelasting te verminder van 15% na 10%, en dit beteken nog ’n addisionele R111 miljoen. Voorts het die Regering in Februarie of Maart 1979 die leningsheffings aan maatskappye terug betaal, ’n inpomping van ’n bykomende R160 miljoen in die ekonomie van Suid-Afrika. Onder meer was daar ook dalende rentekoerse by die Reserwebank en kredietplafonne wat vir handelsbanke gelig is. Mnr. die Voorsitter, met al hierdie aansporings vir die ekonomie, glo ek dat ons die werkloosheidsprobleem baas sal raak. Met beter opleidingskemas sal ons ook daarin slaag om ons produktiwiteit te verhoog en as ons daarin slaag sal ons ook die inflasiesyfter laat daal, en as ons die inflasiesyfer laat daal sal dit lei tot ’n goedkoper vervaardigde produk wat sal bydra tot die skepping van werksgeleenthede. Met al hierdie positiewe dinge sien ek slegs ’n mooi toekoms en is ek glad nie bekommerd dat ons die probleem van werkloosheid nie te bowe sal kom nie.

Mnr. die Voorsitter, onder normale omstandighede sou ek verkies het om die debat effens verder te laat verloop voordat ek antwoord. Ek het egter geoordeel dat dit miskien raadsaam sal wees om te antwoord op die twee aangeleenthede wat tot dusver geopper is, nl. die opmerkings wat die agb. lid vir Pinelands in verband met die Wiehahn-verslag gemaak het en die argument wat tot dusver aangevoer is in verband met werkloosheid. Voordat ek daardie punte bespreek, wil ek ook iets sê oor die agb. lid vir Pinelands se opmerking in verband met my departement. Die agb. lid het die Sekretaris van die Departement geluk gewens met die knap wyse waarop diens deur die departement gelewer is aan agb. lede wat daarom gevra het, en ek wil ook sê dat ek die hoogste agting vir die Sekretaris en amptenare van my Departement het, ook vir die wyse waarop hulle nie net myself nie maar ook die publiek in die afgelope jare gedien het. Die verslag wat ek ontvang het, stem ooreen met wat die agb. lid gesê het en daarom wil ek my graag aansluit by wat hy gesê het. Ek is inderdaad trots om amptenare van daardie kaliber te mag voorgaan en ek dank die agb. lid vir die opmerkings wat hy gemaak het want die Sekretaris en die amptenare kan hom nie self daarvoor bedank nie.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid het onmiddellik daartoe oorgegaan om ’n aanval te loods met betrekking tot die Wiehahn kommissie se verslag. Hy het gesê dat hierdie saak in die lug hang, dat die kommissie ’n geruime tyd gehad het om ’n verslag uit te bring; dat hy nie weet hoe ver daarmee gevorder is nie en dat hy hoop dat iets nog gedurende hierdie sitting in verband daarmee sal gebeur. Hy het ook die hoop uitgespreek dat die Regering reeds weet wat hy in hierdie verband wil doen, en so meer. Dit spyt my dat hy so opgetree het want, Meneer, dit was nie vir die agb. lid nodig om hierdie toespraak te maak nie. Hy is mos ingelig. Ek wil die agb. lid daaraan herinner dat die agb. lid vir Yeoville op Vrydag 16 Maart ’n vraag aan my gestel het en die antwoord is aan die Opposisie verstrek. Die agb. lid vir Yeoville het die volgende vraag aan my gestel, wat lui—

Die volgende antwoord is aan hom verstrek—

Die agb. lid weet natuurlik dat ons so ’n verslag self vertaal, waama dit na die Taaldiensburo wat ’n enorme agterstand van werk het gestuur word. Dan gaan dit na die Staatsdrukker. Ons is nou reeds aan die einde van April. Ek het voorts geantwoord—

Die agb. lid het dus vroeg alreeds geweet wat die program is; hy het geweet dat dit nou ter Tafel gelê sal word. Daar is ook aan hom ’n indikasie gegee van wat die oponthoud is. Ek wil dadelik aan die agb. lid sê dat die Wiehahn-kommissie ’n enorme opdrag gehad het. Dit is nie asof die Kommissie al vir twee jaar aan die gang is nie. Vir sover dit Deel I van die verslag betref wat aan die Regering oorhandig is, het die kommissie sy werksaamhede etlike maande gelede voltooi en dit begin prosesseer sodat die Regering dit kon kry. Die Kommissie gaan voort. Ek wil weer herhaal dat dit nie nuus is dat die Kommissie reeds voortgegaan het met die volgende gedeeltes van die verslag nie. Op aandrang van buite en om goeie redes wat deur ons as geskik geag is, is daar met die Kommissie ooreen gekom dat hy verlof sou kry om die verslag stuksgewys voor te lê omdat dit so ’n ontsaglike taak is. As hierdie opdrag in diepte beskou moes word, kon dit etlike jare neem voor die voltooiing van die ondersoek. Daarom het die Kommissie in oorleg met my besluit dat dit goed sou wees indien hy sekere voorstelle voorlopig aan die Regering sou maak sodat dit afgehandel kan word. Daama kon die Kommissie verder voortgaan. Dit beteken dat solank as wat die Kommissie met sy ondersoek besig is, die Regering dit wat hy nodig ag uit die verslag kan neem en wetgewing in die verband kan opstel.

Meneer, nou moet ons darem redelik wees, ’n Mens moet weet hoe die sake werk. Dit neem baie tyd om enige verslag van hierdie aard so te verwerk dat dit ter Tafel gelê kan word. Aan die ander kant wil ek ’n besondere woord van gelukwensing rig tot al die amptenare en instansies wat dit reg gekry het om ’n verslag binne twee maande so ver te kry dat dit môre ter Tafel gelê kan word. Daar is spesifiek probeer om die verslag so gou moontlik klaar te kry; daar word nag en dag gewerk. As my Pos later aan die orde gekom het, sou die verslag waarskynlik voor daardie tyd ter Tafel gelê gewees het.

Daar is reg van die begin af gesê dat dit na die Paasreses ter Tafel gelê sal word. Die agb. lid moet nou nie ander afleidings in die verband maak nie. Daar is met die grootste welwillendheid in die verband gewerk. Nie alleen die verwagting van die publiek nie, maar ook die verwagting van amptenare asook dié van die regering dat daar met groot keurigheid gekyk sal word na die verslag se aanbevelings, noodsaak my om nou aan die agb. lid te sê dat ek dit jammer vind dat hy in dié stadium sekere opmerkings gemaak het. Sedert die aanstelling van die Kommissie tot op hede is dit die eerste opmerkings wat ’n wanklank laat waarvan ek bewus is. Dit spyt my dat dit in hierdie debat van die kant van die agb. lid moes kom.

Mr. Chairman, may I ask the hon. the Minister a question? Mr. Chairman, did the hon. the Minister give any consideration at all to the delaying of this particular Vote seeing that it is just one day later …

Do you know what the procedure is?

Mr. Chairman, could the hon. the Minister answer the question as to whether he actually gave any consideration to this or whether he would be prepared to give consideration to adjourning this debate now so that we can continue with his Vote after we have seen the report?

Nee, Meneer. Die Parlement het sy prosedures. Die agb. lid is deel van hierdie instelling en hy weet dat Poste aan die orde gestel word volgens senioriteit van die Ministers.

Ek aanvaar dit.

Dit het nou so gebeur. Die agb. lid weet ook hoe die Swepe van sy party in besonder beswaar maak wanneer daar aan die prosedure getorring word. Ek dink nie dit was nodig nie. Die agb. lid het per slot van rekening verlede jaar en voorverlede jaar die kans gehad en ook nou om oor enige onderwerp te praat. Trouens, die agb. lid is nie veronderstel om te weet wat in die verslag staan nie. Die saak is oop; die agb. lid kan oor enige aangeleentheid praat. Hy kan nou nog opstaan en oor enige aangeleentheid praat [Tussenwerpsels.] Die agb. lid word nie verhoed om voorstelle te maak, aanvalle te loods of suggesties aan die hand te doen oor enige onderwerp rakende die Departe ment van Arbeid of in verband met die arbeidsterrein nie. Die feit dat die verslag nog nie ter Tafel gelê is nie, weerhou die agb. lid nie daarvan om enige onderwerp in hierdie debat te opper nie. Dit weerhou hom nie daarvan nie.

Nee, maar dit help nie …

Wat meer is, Meneer, as die agb. lid vanmiddag ’n sinvolle debat sou voer, het hy eintlik ’n tweede spreekbeurt As hy daartoe in staat is, sal hy weer ’n geleentheid kry om ’n sinvolle debat te voer wanneer die verslag ter Tafel gelê word. Sover dit die Departement van Arbeid betref, gaan daar vanjaar meer geleentheid in die Parlement geskep word om arbeidsaange leenthede te bespreek—ook na aanleiding van die verslag—as by enige vorige geleentheid waarvan ek weet. Die agb. lid behoort dankbaar te wees daarvoor; hy behoort my nie daaroor aan te val nie. Ek laat die saak egter nou daar.

Ek wil net aan die agb. lid sê dat die verslag môre ter Tafel gelê word. Ek wil daarby voeg dat daar binne ’n afsienbare tyd—ek hoop dit sal dae wees—ook ’n Witskrif ter Tafel gelê sal word. ’n Wetsontwerp sal ter Tafel gelê word voortspruitend uit die verslag. Ons sal dus die geleentheid kry om nog hierdie maand die wetgewing wat uit die verslag voortvloei, te bespreek. Dit gebeur nie baie dat wetgewing so spoedig, na die tertafellegging van ’n verslag, na vore kom nie. Ek dink daarvoor sal daar ook waardering wees, alhoewel ek nie meen dat dit van die agb. lid se kant sal kom nie, maar sekerlik van buite-instansies wat groot belangstelling daarvoor het.

Is u nou tevrede?

Nee, glad nie.

Mnr. die Voorsitter, ek wil die saak nou daar laat. Ek meen nie ons hoef verder daaroor uit te wei nie. Almal is nou daarvan bewus dat die verslag ter Tafel gelê sal word; almal weet van die Witskrif en van die wetsontwerp wat voorgelê sal word. Verder weet almal ook dat geleentheid vir bespreking nog hierdie maand gebied sal word. Die hele land weet dit nou.

Meneer, ek wil nou die tweede saak aanraak wat deur die agb. lid aangeroer is en wat op ’n baie sinvolle wyse verder gevoer is deur die agb. lid vir Vanderbijlpark. Dit handel oor die hele werkloosheidkwessie. Meneer, laat my net ’n paar dinge oor werk loosheid ter aanvang sê. Eerstens, as ons in die Republiek van Suid-Afrika oor werkloos heid praat, moet ons baie versigtig wees. Ek het dit al soveel kere gesê. Ons moet dit doen omdat die arbeidstruktuur, arbeidsmetode en arbeidsdinamiek in hierdie land so verskillend is van dié in ander lande, uit hoofde van ons bevolkingsamestelling. Ek het alreeds by ’n vorige geleentheid gesê dat ’n mens werk loosheid soveel moeiliker hier meet as in ander lande. Ek wil twee lande vergelyk, soos bv. ’n gesofistikeerde land soos Switserland en die Republiek van Suid-Afrika. In Switserland met ’n gesofistikeerde gemeenskap, waar die beweging van feitlik elke persoon elke dag in ’n rekenaarsprogram bepaal kan word, kan ’n mens van dag tot dag vasstel waar mense werk. Suid-Afrika is egter anders. Suid-Afrika het tuisland- en plattelandse gebiede. Suid-Afrika het bevolkingsgroepe en volke met verskillende gewoontes wat ander uitgangspunte in verband met arbeid hand haaf. Daar woon bv. mense in hierdie land wie se gesindheid en filosofie aangaande arbeid heeltemal anders is as die van die Duitser of Switser. Daar is mense wat dink hulle moenie werk nie; dit is benede hulle; die vrou moet werk en dit is die taak van die man om toe te sien dat sy werk. Daar is mense wat die gewoonte het om vir lang tye terug te keer na hul tuislandgebiede. Een van my werksmense het eendag vir my gesê hy het twee jaar nodig om terug te gaan om sy beeste en vrouens te gaan tel. Wat hy eintlik bedoel het, is dat hy wil teruggaan vir ’n lang tydperk sodat hy kan gaan rus.

Daar is mense wat seisoensarbeiders is wat vir drie maande werk en daama na hul tuislande teruggaan. Daar is ’n groot aantal mense wat nie wil werk nie. As ’n mens diegene werk aanbied, hardloop hulle weg. ’n Mens kan hulle nie aan die werk kry nie. Ons het met ander woorde nie ’n gevorderde soort gemeenskap nie. Daarom moet ’n mens baie versigtig wees hoe jy werkloosheid in terme van syfers uitdruk wanneer dit vir so ’n soort gemeenskap geld. Daar is baie definisies. Wat is die definisie van werkloosheid? Dit behoort te wees: ’n Man is werkloos as hy bereid is om te werk, gesoek het vir werk en dit nie gekry het nie, maar bereid is om werk te aanvaar wat hom aangebied word. Dit behoort die definisie van werkloosheid te wees. Dit is die naaste wat ’n mens daaraan kan kom. Daar is ook ander definisies van werkloosheid. As ’n mens daardie definisie wat ek nou net genoem het, toepas, moet ’n mens verder versigtig wees want daar is drie soorte berekeninge in hierdie land. Die een is die waaraan my departement en andere self deelneem, nl. daardie registrasiekantore wat ons geskep het, waarvolgens ons kan weet wie aansoek doen om werk. Ek het by ’n vorige geleentheid gesê dat daardie syfer, soos ons weet, te laag is. Daar is baie wat nie weet van die kantore nie, en al weet hulle daarvan, wil hulle nie hulle name op ’n lys laat plaas nie. Derhalwe is die offisiële werkloosheidsyfer wat ons gebruik ’n laer syfer as wat die syfer in werklikheid is, soos ons weet.

Daar is ’n tweede syfer wat ook nie korrek is nie, en dit is die syfer wat ons akademici gebruik, en as daar gegoël word met syfers, dan is dit aan ons universiteite. Hulle neem eenvoudig die bevolkingsaanwassyfer en bereken dat daar ’n sekere aantal geboortes deur die pyplyn in die afgelope jaar gekom het, dat ’n sekere aantal werksaam is en dat die res dus werkloos moet wees. Die persen tasie word só bereken en dit is die werkloos heidsyfer wat hulle betref. ’n Mens kan dit nie op daardie manier bereken in die Suid Afrikaanse konteks nie. Die naaste syfer is dus die syfer wat ons probeer bereken het toe die Departement van Statistiek dwarsdeur die land ’n tyd gelede steekproewe gemaak het, en die steekproewe probeer byhou het om op ’n syfer uit te kom van daardie mense wat arbeidsbewus is, d.w.s. mense wat hul dienste aanbied en wil werk. By geleentheid van die eerste steekproef, terwyl die universiteite se werkloosheidsyfer 2 miljoen was, het die Departement van Arbeid saam met die Departement van Statistiek na vore gekom, en na baie moeite en nadat baie geld dwarsdeur die land spandeer is, uitgekom op ’n syfer van 650 000 Swart werkloses, wat ’n groot verskil is. Ek wil herhaal dat dit moeilik is in die posisie waarin Suid-Afrika verkeer. Ek wil net maan dat ons baie versigtig moet wees wanneer ons praat van ’n syfer want as ons dit verkeerd gebruik word kan dit ’n beeld buite Suid-Afrika skep wat verkeerd is. As ons hierdie syfers noem, moet ons ook nie voorgee asof die Republiek van Suid-Afrika in ’n baie swak posisie is, en dat alles wat hier gebeur swak is en alles wat in ander lande gebeur, goed is nie. As ons Suid-Afrika sou moes vergelyk met ’n ander land wat elke dag baie te sê het in verband met gebeure hier, nl. die VSA, dan kan ek vir u sê dat die VSA—agb. lede moet nou mooi luister—verlede jaar onder die tienderjarige Swart mense ’n werkloosheidsyfer van 35,5% gehad het Agb. lede moet nou goed luister na hierdie syfer. Alle tienderjariges tesame in die VSA het ’n werkloosheidsyfer van 16,1% gehad. My kennis in hierdie verband is dat die werkloosheidssyfer vir tiendeijariges in die VSA vir Blankes ongeveer 11% was. Die van Swartes was 35%. Dit is die posisie in die pragtige land wat gedurig vir ons wil kom voorskryf en voortdurend wil kom kyk wat die posisie in verband met werkloosheid in Suid-Afrika is. Dit is die soort diskriminasie waaraan ons onderwerp word.

Nadat ek dit alles gesê het wil ek dadelik daartoe oorgaan om my eie gesigspunt en my eie filosofie aan u voor te hou in verband met die situasie van toekomstige werkloosheid en die gevaar daaraan verbonde vir die Republiek van Suid-Afrika. Ek wil begin deur te sê dat die Republiek van Suid-Afrika, as dit binne sy ekonomiese vermoë is, nie durf toelaat dat ’n gevaarlike werkloosheidsyfer hier sal bestaan nie. Hoekom? Dit is so omdat in ons bevolkingsamestelling dit gevaarlik kan wees as ’n werkloosheidsituasie ’n gevaarlike situasie word, wat ’n Wit/Swart konfrontasie tot gevolg kan hê. Daarom is dit vir ons gevaarlik en daarom moet ons dubbel versigtig wees as ons na hierdie situasie by ons kyk.

Ek wil ’n tweede punt noem, en ek wil aan agb. lede sê dat die kontinent van Afrika in die volgende 20 jaar ’n pad sal loop wat so plofbaar en so gevaarlik sal wees dat ons as deel van die kontinent van Afrika, op die Suidpunt van Afrika, alles in ons vermoë sal moet doen om van daardie pad weg te kom alhoewel ons deel van Afrika is. Aan die einde van hierdie eeu sal twee uit elke drie arbeidsgeskikte mense werkloos wees; hulle sal hulle werk aanbied maar daar sal nie plek wees vir hulle om te werk nie. Die kapitaal wat waarskynlik ingepomp gaan word vanuit al die lande van die wêreld om dit te voor kom, sal nie betyds ’n infrastruktuur kan skep wat hierdie werksituasie van Afrika vinnig genoeg binne die volgende 20 jaar sal kan verander nie. Dit sal nie betyds wees om te verhoed wat ek nou beweer het nie. Met ander woorde, dit wat al hierdie wêreld organisasies wil doen, en dit wat al die ryk lande vorentoe wil programmeer, sal nie ’n vaal kol maak aan hierdie syfer wat ek vir u genoem het nie. Dit sal die posisie van Afrika wees. Maar buite die Republiek van Suid Afrika is dit alreeds die posisie. Ons het buurlande ten noorde van die Zambezi, en ten ooste en ten weste, en in hierdie buurlande is daar een probleem, nl. die hongerprobleem. Mense het nie werk nie, mense het nie voed sel om te eet nie. Hulle het nie voedsel in die Suidpunt van Afrika nie en hulle is nie in staat om dit te produseer nie. Met ander woorde, die kontinent van Afrika se onoor komelike probleem is om werksgeleenthede vir sy mense te skep.

As dit dan waar is, wat moet die posisie in die Republiek van Suid-Afrika wees? Ons in die Republiek van Suid-Afrika sal nie alleen filosofies na hierdie probleem moet kyk nie, ons sal dit in ’n baie praktiese lig moet beskou. Ons sal baie versigtig daama moet kyk deur die Staat en al die komponente van die Staat. Ek het die hoogste waardering—en ek hoop agb. lede het geluister—vir die feit dat die agb. Eerste Minister nou onlangs in sy pos ’n opmerking gemaak het, nl. dat wat die mannekragsituasie vorentoe betref, ons dit globaal moet sien. Agb. lede kan weer gaan luister in watter konteks die agb. Eerste Minister dit gesê het. Wat die agb. Eerste Minister by daardie geleentheid gesê het, is waarskynlik ook gesê met hierdie posisie in gedagte. Om daardie rede sal ons vorentoe strukture moet skep. Ek wil nie die Wiehahn verslag vooruitloop nie maar daardie Kommissie het ook die opdrag gehad om na die dinamiek van hierdie hele ontwikkeling vorentoe te kyk. As die Kommissie na vore sou kom met sy voorstel in hierdie verband, en dit sou verband hou met wat ek nou gesê het, en wat die agb. Eerste Minister onder sy pos gesê het, dan sal die Regering verplig wees en sal dit ook die taak en plig van die Regering wees om dit vorentoe ten uitvoer te bring. Maar wat ons moet doen, is om ’n konsep van mannekragontwikkeling—ons het dit reeds by ’n vorige geleentheid gesê—op te stel waar al hierdie komponente ingevoer word en twee dinge gedoen moet word wat nodig sal wees. Aan die een kant moet werkgeleenthede geskep word, en wanneer hulle geskep is, moet ons aan die ander kant sorg dat die opgeleide mense daar is om dit so sinvol te beman dat almal in ’n nuwe groot struktuur vorentoe kan werk. Dit sou beteken dat ons vir onsself moet toegee en vir onsself onmiddellik moet sê dat Suid-Afrika twee dinge vorentoe nodig het Hy moet besef en sy mense moet besef dat daar ’n herstruk turering moet wees, want hy het ook ’n baie plofbare hoek. Hierdie plofbare hoek bestaan daarin dat daar moontlik ’n misverstand sou kon kom tussen werkgewersorganisasies en werknemersorganisasies, en ook moontlik ’n misverstand tussen werknemersorganisasies. Aan die een kant sal mense bang wees om uitgeskuif te word van hulle posisies. Daar moenie ’n gevaar wees dat hulle hulle posisies sal verloor nie. Aan die ander kant moet daar ’n sinvolle begrip wees tussen werkgewers en werknemers sodat die her strukturering kan plaasvind vir hierdie miljoene wat gaan kom. In Suid-Afrika sal 8 miljoen werkers toetree van nou af tot aan die einde van die eeu. Hierdie 8 miljoen sal nie almal Blankes wees nie; dit sal hoofsaaklik Swart mense wees. Hierdie Swart mense moet in ’n struktuur opgeneem word sodat daar ook nie gevaar sal bestaan dat hulle mekaar sal uitdruk nie, en dat die een nie sal voel dat daar gevaar is dat ’n ander man teen ’n goedkoper prys sy loon sal wegneem nie. Dan sal daar moeilikheid wees. Dit is ons taak om dit vorentoe te kan doen. Dit is veral ons taak om op die pad vorentoe betyds opleiding te verskaf en dit betyds te begin.

Waarskynlik sal van sommige agb. lede aan hierdie debat deelneem en verder oor opleiding praat. Wanneer ons egter oor opleiding praat, sal ons daaroor moet praat op ’n sinvolle wyse as voorsienende in hierdie nuwe Suid-Afrika wat vorentoe sal ontwikkel. Om daardie rede wil ek aansluit by wat die agb. lid vir Vanderbijlpark gesê het. Die agb. lid vir Vanderbijlpark het in hierdie rigting beweeg en gepraat oor die werkloosheidsitu asie en die bydrae om dit vorentoe sinvol te kan belê. Ek wil my opmerkings in verband met my siening in die verband nie verder voer nie, behalwe om vir die agb. lid vir Pinelands te sê dat daar nie rede is om te vra dat ons die werkloosheidversekeringsfonds van die Staat se kant moet verder versterk nie. Laat ons tog een ding verstaan, Meneer. Die Departement van Arbeid besit nie fabrieke nie; hy sit nie ondernemings aan die gang ten einde werk te verskaf nie. Die departement is die masjien wat werkgewer en werknemer bymekaar bring. Dit is die masjien wat help om mense op te lei. Dit is die masjien wat die vrede bewaar en om versoening op die fabrieksvloer te verkry wanneer daar probleme opduik. Dit is die doel waarvoor die Departement van Arbeid daar is. Soos die agb. lid weet—ook ter aansluiting by wat die agb. lid vir Vanderbijlpark gesê het—is die Regering bewus van hierdie belangrike aspek en is hy besig om dit aan te moedig, nl. om die groeikoers van die land te verbeter. Dit is per slot van rekening die finale oplossing vir die probleem van werkloosheid. Die ekonomie moet sterk genoeg wees om die mense in te neem en saam met hom te neem. As die ekonomie dan so sterk word, dan is dit die Departement van Arbeid wat die mense moet voorsien ten einde hulle in daardie ontwikkelende ekonomie te plaas. Die Werkloosheidversekeringsfonds het elke jaar ’n inkomste by wyse van rente en bydraes, maar dit het ook uitgawes. Verlede jaar het sy boeke geklop, maar ons werkloosheidsyfer is nog nie van so ’n aard dat die Staat verdere fondse moet bydra nie. Ons Werkloosheidversekeringsfonds was in staat om die posisie te beheer, maar as ons werklik groot teenspoed sou kry sodat miljoene mense werkloos sou raak, sal die fonds te klein wees om hulle almal aan die lewe te hou en te help. Ons probeer om daardie werkloosheidsyfer so laag as moont lik te hou. Ek hoop dit sal die agb. lid bevredig.

Ek wil vir die agb. lid vir Vanderbijlpark sê dat ek sy siening waardeer en die wyse waarop hy eintlik die pad vir my skoonge maak het. Hy het baie argumente wat ek self na vore sou wou bring, op ’n baie kundige manier aangevoer. Ek wil vir hom baie dankie sê daarvoor. Wat ek gesê het, mnr. die Voorsitter, is net ter inleiding en net ter beantwoording van die twee komponente wat na vore gekom het, nl. die Wiehahn-verslag en die kwessie van werkloosheid.

Mr. Chairman, we appreciate the fact that the hon. the Minister has seen fit to enter the debate at this stage and to give us the benefit of his comments on these two most important issues, namely the Wiehahn Commission’s report and the unemployment situation in South Africa. I think the hon. the Minister will agree with me when I say that perhaps he was exaggerating slightly when he said that the previous Opposition speaker—far be it from me to protect him; I think he is quite capable of doing so himself—and members on this side are not sensitive to the difficulties in regard to and the stressful nature of unemployment in South Africa. I want to assure the hon. the Minister that when we criticize that side of the House, we do so in a responsible way.

In the light of the hon. the Minister’s statement in connection with the Wiehahn report I want to say that the NRP has been looking forward, as most people in South Africa have, to the advent of the Wiehahn Commission’s recommendations. The hon. the Minister did say in his reply just now that we will have ample opportunity to discuss the recommendations of the Wiehahn Commission either in the House of Assembly or in this august Chamber. But I do not think the opportunity will really present itself to talk about the recommendations of the Wiehahn Commission unless, as the hon. the Minister did indicate, legislation is brought before us to consider. Therefore, we are extremely disappointed that the Wiehahn Commission’s report was in fact not laid on the Table prior to this debate because I do not believe that the opportunity will really present itself for due deliberation and debate before the end of the parliamentary session, unless, as I have said, the hon. the Minister introduces legislation that will cover all the recommendations. We are all very disappointed that the Wiehahn Commission’s report was not laid on the Table before this debate.

I did undertake to issue a White Paper and to introduce legislation before the end of May.

Mr. Chairman, that is the point I was making and I thank the hon. the Minister for having given us an insight into his thinking. I also want to remind the hon. the Minister that the points which we raise here in no way imply a criticism of the extremely valuable and hard work which the commission has put in. In no way do we imply criticism. I am merely expressing regret that that report was not available before this debate. Although the hon. the Minister intends, as he has clearly said, to bring certain legislation to us for discussion, we will not have another omnibus opportunity for discussing the recommendations, such as we have for the consideration of the hon. the Minister’s Vote.

What we are really concerned about in respect of the unemployment position is that we sometimes have a great deal of evidence that members on that side of the House and the hon. the Minister himself do not have the same degree of perception of what is happening in South Africa and the same degree of urgency—perhaps they are not as aware as we are—in regard to the need for recommendations such as we believe will flow from the Wiehahn Commission’s report.

You cannot be serious!

I am serious, Sir. The hon. member for Von Brandis has given us further evidence that he is not aware of what is actually happening in the financial and manufacturing jungle of private enterprise. When we say we are disappointed because the report of the Wiehahn Commission is not yet available, we say it because we know there are many investors who are waiting for the Wiehahn Commission’s recommendations before they decide whether or not to invest in this country. There are many people who are extremely concerned about the illegal and wild-cat strikes on the part of the mine workers. There are many companies with parent companies in the United Kingdom, the United States of America and other parts of the world, which, as subsidiaries, are under tremendous pressure from their organizations overseas—which themselves are under pressure—to recognize Black trade unions, for instance. The concern of these people over the past three years has been such that it has probably seriously affected the perception that those people have of the South African situation. It is in the spirit of that urgency that we say we are disappointed at the absence of the Wiehahn Commission’s report. In no way do we wish to imply that our criticism of that side of the House is criticism of the people who have done this magnificent job on the Wiehahn Commission.

I should just like to say from the many remarks the hon. the Minister has made that we are encouraged by the fact that the Government had the courage actually to commission Prof. Wiehahn to conduct that investigation. We are very encouraged by that, Sir, because I believe that if the Wiehahn Commission had not done its work and if the majority of the recommendations that we understand are to be made regarding trade unions, the abolition of job reservation and so forth, are not implemented, I believe that what the hon. the Minister has indicated will happen to the rest of Africa, may well happen here. I am pleased to say that I recognize the fact that the hon. the Minister is aware of the necessity for these recommendations to be implemented.

I should also like to associate myself with all the words of thanks and appreciation that have been directed at the hon. the Minister’s Department, particularly at the Secretary. We have always found him extremely courteous and willing and able to assist us. This partywishes to associate itself with those expressions of gratitude.

I now wish to return to the problem that has already been raised by many hon. members and the hon. the Minister himself and that is the problem of unemployment. I would like to kick off by saying that once again we have the difficulty of who sees the problem in what particular perspective? We are not concerned with academics who come forward with figures of two million or one million or half a million. The hon. the Minister says that the Government normally works on a figure of about 650 000 unemployed Blacks. We are extremely concerned about the available information on which the Government may be basing its decisions, policies and principles. To kick off with the unemployment problem, I should like to say that I personally believe that the figures which the Government works on are totally inadequate and inaccurate and are not a true reflection of what is happening outside. The hon. the Minister did advance the old and hackneyed argument off what the definition is of an unemployed person.

We can argue this point for a long time. When a man goes back to till his fields and to count his wives—I think that is how the hon. the Minister described it, to count his wives and to count his cattle—is he unemployed? But the question we must ask is not whether that is the definition of an unemployed person but what the percentage is of people who become unemployed who actually fall into that category. I do not believe it is an absolutely valid argument to say that we should not be concerned about the unemployment figure purely because with regard to a certain sector of the unemployed we are unable to define what an unemployed individual is.

We on these benches sincerely believe that the unemployment figure in South Africa at the moment is in the region of one million people. [Interjections.] I should like to motivate that particular figure because I think it is terribly important—hon. members will probably agree with me—to get to grips with the realistic figure in South Africa, despite the fact that we might argue who is unemployed and who is not in relation to a particular category. If the figures of the Department of Statistics are to be believed—I think in some cases one has to use one’s discretion but they are a fairly valuable guide—and we look at the figures regarding economically active people and use those as a baseline figure to see whether the percentage of economically active people goes up or down, it does take care of a number of the objections that have been expressed regarding this particular figure.

I should like to motivate the fact that we believe we are presently saddled with approximately one million unemployed people. If one examines the figure that I have quoted here then I would say that our estimate—and I am the first to admit that it is an estimate—is based on the statistics which show that the number of economically active Blacks dropped by half a million, from 6,8 million in 1977—and I am quoting Government figures here … [Time expired.]

Mnr. die Voorsitter, ek staan net op om die agb. lid ’n geleentheid aan te bied om sy toespraak klaar te maak.

Mnr. die Voorsitter, ek dank die agb. Sweep vir die geleentheid wat hy my aangebied het want ek weet dit maak hom baie seer om daardie extra tien minute aan my af te staan! Ek bedank hom baie hartlik daarvoor.

Dit sal nie weer gebeur nie!

Ek dink agb. lede aan daardie kant sal ook iets hieruit leer, meneer.

Mr. Chairman, I was saying I would like to motivate this figure of one million because, like the hon. the Minister, I believe it is absolutely essential that we should deal with realities and not indulge in guesswork. Just to repeat what I said a few moments ago, Sir, my estimate is based on statistics which show that the number of economically active Blacks dropped by half a million from 6,8 million in 1977 to 6,3 million in 1978. Those who can do mental arithmetic or can use their pencils, like the hon. member for Von Brandis, will see that that drop alone equals 500 000 people.

Now, Sir, a conservative estimate—and I am not referring to non-Blacks here—is that approximately 125 000 Black school-leavers came on to the labour market during that period 1977-’78. I have heard hon. members, including the hon. member for Vanderbijlpark, give us a figure of 200 000 Blacks coming on to the labour market from educational institutions. I would like hon. members to bear in mind that the Black people who leave school are predominantly those living in the urban areas. These are not the people who live in the homelands; they are predominantly from the urban areas. In fact, they have probably never seen a homeland in their lives, and the argument, therefore, that they are not unemployed because they want to go back to till their fields does not apply here. So, Sir, a conservative estimate is that 125 000 Black school-leavers came on to the market during that period.

Then, Sir, we also have to take into consideration the fact that there was a backlog of unemployed from 1975 when the figure was 7 million economically active Blacks. That was for 1975. We are now down to a figure considerably less than that. What happened to the backlog of the unemployed when the economically active percentage went down? That is only dealing with the Blacks, Sir, and we are already well over the 650 000 mark which the hon. the Minister mentioned. We are not even referring to that category of people who are back in the homelands and who have never had the opportunity because of restrictive legislation even to come here to look for work. Those people there are dependent on the wage earners and breadwinners who are in the urban areas. We are not even taking those into account. If we look at the Coloureds and the Asiatics, at the combined unemployment figure for Coloureds and Asiatics, on close examination—and here one must consider the long-term trends—it will be seen that from 1975 to 1977, a two year period, the number of unemployed among Coloureds and Asiatics rose from 6 000 to 18 000, an increase of 300% in that particular category.

Let us look at the position regarding the Whites. During the same period, i.e. 1975 to 1977, unemployment among the White population increased by 250%, from 4 200 to 10 300. I am now quoting official statistics. If we take the known figures and add to them the imponderables a conservative estimate of the unknown figures, I would be extremely surprised to find that we have fewer than one million people unemployed, people who either were in employment previously, or are actually about or were about to enter the employment market. In that sense we are concerned when we say that we believe that from time to time the Government’s perception of the problem does not have the degree of urgency and perhaps not even the same perspective as that of hon. members on this side of the House.

We would therefore like to reassure the hon. the Minister that when we criticize with urgency, when we say that we are disappointed and that we are concerned, we base this on the fact that we are involved outside, Sir, and I think that perhaps we have a greater involvement in the manufacturing and industrial sector than hon. members on that side of the House.

I should like to go a little further and discuss what we believe the prospects are for the re-employment of those unemployed people and the prospects for growth in the South African economy. I am afraid, Mr. Chairman, that the recommendations and the perception of the hon. the Minister of Finance and the hon. the Minister of Mines and of Labour do overlap to a very considerable extent because the prospects for employment of these people must depend upon economic and fiscal policy.

If we look at the short-term economic indicators published in February 1979, if we look at a few of these charts—and I do not say this to stir up trouble in case the hon. the Minister wants to come at me with that one, Sir; I am looking at this quite objectively and I am aware of the sensitivity of the situation—we find that the prospects for the future are not rosy at all for the unemployed. We only have to turn to the centre of this booklet, the graph labelled “No. 4, Manufacturing” to find out that in 1975, the period I am talking about—the unemployment figures I gave covered the period 1975 to 1977—in the manufacturing industry alone which is the sector most likely to provide short-term employment opportunities, capital expenditure was R550 million. That figure dropped continuously and steadily, until in September 1978 it had fallen to R230 million.

In other words, Sir, there has been more than a 50% drop in capital expenditure by the manufacturing industry in South Africa.

[Inaudible.]

I shall come to the hon. member for Von Brandis later. This has happened at a time when the mining sector cannot expand rapidly and the agricultural sector is in serious trouble as well. My hon. colleagues on that side are trying to give the Government good suggestions as well, but I believe that only the manufacturing industry really has the flexibility and the capability to respond in the short term. As I told the hon. the Minister of Finance, I do not believe that in terms of the Government’s fiscal and planning policy our economy is likely to get even close to a 4% growth rate. Just to rectify the present unemployment we have we are going to need a minimum of a 7% growth in the economy, i.e. to take up the slack we have at present. Realistically, I do not think we can work on the basis that unemployment is going to correct itself because of stimulation of the economy. I do not believe that is correct and I am concerned that the members on that side, and particularly the hon. the Minister, are sitting back and saying: “Don’t worry; unemployment will rectify itself because of growth in the economy, therefore we do not have to do anything else; therefore we do not have to look at alternative measures such as those recommended by the hon. member for Pinelands, and other people.” We will have to have a broader and deeper perspective of and insight into what is causing the problem.

We also only have to look at a further graph under the short-term economic indicators. On page 18 there is a graph for internal trade in respect of which prices have been held at 1970 levels in order to make a valid comparison. The graph deals with figures for the period 1976 to 1978. If we look at this graph we find a decline in respect of internal trade in South Africa from R470 million to R425 million from 1976 to 1978. Where is the upturn likely to occur? The motor industry became euphoric in January and February this year purely because people were rushing in to buy motor-cars in anticipation of the budget and because of GST. If one looks at the long-term indicators in the motor assembly industry also contained in this booklet, one finds that the long-term graph is down in respect of the number of units being sold in this industry. Where is the growth going to come from? I hope that we have some answers from hon. members on that side. We have a chronic unemployment problem and a chronic productivity problem. We also have a declining investor interest in South Africa—I say “interest” and not necessarily “confidence”—because everyone is waiting to see what is going to happen about the Wiehahn Commission. We on these benches genuinely believe that the Government, as we indicated in the debate on Friday, is sitting back on its haunches and hoping, like the hon. the Minister of Finance, that the private sector is going to save their bacon, that the private sector is going to create circumstances that will not embarrass the Government because of its lack or planning. [Time expired.]

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Durban-Noord het hom vanmiddag ietwat in ’n dilemma bevind want die agb. Minister het dit goed gedink om aan die woord te kom voordat die agb. lid sy voorbereide toespraak kon lewer. Ek begryp sy probleem, want ’n mens het baie statistiek wat jy wil gebruik en ’n mens is nie altyd daarop voorberei om skielik oor iets anders te praat nie. Daar was ook niemand aan hierdie kant met wie hy kon baklei nie, want dit maak dit ook soms makliker.

Ek wil nie ingaan op wat die agb. lid oor werkloosheid gesê het nie. Die agb. Minister het hierdie aangeleentheid alreeds bespreek en ons sal hierdie aangeleentheid stellig nog verder bespreek. Ek wil egter twee vrae aan die agb. lid vir Pinelands stel. Die agb. lid het Vrydag in ’n ander debat sekere syfers aangehaal met betrekking tot werknemers in die mynbedryf. Ek wonder of die agb. lid miskien vir ons ’n mening kan waag waarom daar in 1978, waarvoor hy sekere syfers verstrek het, teenoor 1977, 13 000 minder Swart mense in die mynbedryf was, maar 4 000 meer Blankes en 2 000 meer Kleur linge. Die tweede vraag hou verband met die ongeveer 180 000 tot 200 000 vreemde Swart werkers wat aktief in ons myne werk. Hierdie werkers kom hoofsaaklik van die LBS—lande en ander omliggende state af. Dink die agb. lid dat ons die werkloosheidsyfer vir Swart mense beduidend sou kon laat daal indien ons daardie mense sou verbied om verder in ons myne te werk? Ek sou graag die agb. lid se eerlike mening oor hierdie twee aspekte wil hê.

Die vraag is al dikwels in die verlede gestel en ek dink dit is vandag nog ’n belangrike vraag, t.w. of ’n burger van ’n staat ’n reg op arbeid in daardie staat het en of dit bloot ’n voorreg is. As ons na die Westerse ekono mieë sou kyk en dit vergelyk met dié van kommunistiese lande, sou die vraag maklik wees om te beantwoord, omdat in kommunistiese lande dit nie ’n reg of ’n voorreg is nie, maar ’n verpligting van die landsburger. ’n Mens sou seker kon aanvoer dat ook in die sogenaamde vrye ekonomieë van die demo kratiese Weste daar ook ’n verpligting op die burger rus om ten voordele van die gemeen skap en die staat te werk, maar dat hy, aan die ander kant, ’n totale keuse, reg of vryheid het om te werk of nie te werk nie. Ons hoef maar slegs te kyk na al die hordes bedelaars wat vandag in ons groot stede is en na die baie groot boemelaarprobleem wat Durban en ander stede soms ondervind om te sien hoe ’n groot vryheid van keuse daar wel bestaan. Persoonlik glo ek dat daardie burger wat ekonomies bedrywig wil wees in ’n staat die reg op arbeid het. Wanneer ek dit sê, kom daar onmiddellik iets anders ter sprake, t.w. die betrokkenheid van die Staat as sodanig. Niemand van ons wil graag onnodige in menging deur die Staat hê nie, maar die saak het twee kante. Die oomblik wanneer werkloosheid toeneem, is ons almal bereid en gewoonlik baie geneig om die Staat daarvoor te blameer en om ’n vinger na die Staat te wys. Dit is duidelik dat daar ’n baie fyn balans tussen Staatsbetrokkenheid en vrye onderneming moet wees en dat daar te alle tye gepoog moet word om daardie balans te bewaar. In die vrye ondernemingstelsel het ons primer twee partye, t.w. die werkgewer en die werknemer. Die Staat as derde vennoot kom slegs ter sprake wanneer hy in ’n regu lerende hoedanigheid toetree tot hierdie ven nootskap. Die meeste van ons hou nie van hom wanneer hy toetree as ’n onbetaalde vennoot en ’n paar rand in die vorm van belasting vir die Staaskas hef nie, maar ek wil nie vandag hieroor praat nie. In daardie geval is nie een van ons aan sy kant nie.

Ek glo dat die Staat drie basiese funksies het om te vervul in hierdie hoedanigheid. In die eerste instansie moet die Staat sorg vir opleiding en skoling vir die arbeidsituasie. Tweedens, moet die Staat ’n ekonomiese klimaat skep wat sodanig is dat daar ’n voortdurende skepping van werksgeleenthede daaruit voortvloei. Derdens, moet die Staat masjinerie skep wat geskille sal voorkom of help besleg tussen werkgewer en werknemer, die twee primêre vennote. Wanneer ek sê dat dit die primêre funksies van die Staat behoort te wees in hierdie verband, wil ek nie sê dat dit slegs die Staat se funksies is nie. Die Staat moet egter ’n leidende en rigtingbepalende rol in hierdie verband speel. Almal van ons wat in die politiek staan, weet dat hierdie leiding van die Staat hom gelukkig of ongelukkig in die vorm van wetgewing manifesteer. Of ons dit nou wil glo of nie, maar in ’n demokra tiese staat word hierdie leiding gekleur deur die politieke ideologie van die regering. Daarvan kan ons nie wegkom nie, want dit is ’n feit. Die een mag op die een aspek meer klem lê as op ’n ander, afhangende van die filosofie wat onderliggend is aan die politieke ideologie van die betrokke regerings. Ek wil vandag die stelling maak dat almal van ons oor die afgelope aantal jare baie trots was op ons nywerheids- en arbeidswetgewing. Politieke partye het miskien klein verskille gehad, en met sekere aspekte of bepalings daarin het die Opposisiepartye miskien nie saamgestem nie, maar in die geheel gesien was ons almal trots op ons nywerheids- en arbeidswetgewing as sodanig. Die dinge waaroor ons nie saamstem nie, het te doen met ons verskille op politieke gebied. Een ding waaroor ons nie mag verskil nie, is dat ons arbeidswetgewing maksimaal moet bydra tot die voordeel van die Staat en elke inwoner daarvan. In daardie opsig verskil ons glad nie. Dit is juis waarom die agb. Minister een parige lof ontvang het vir die aanstelling van die Wiehahn-kommissie, iets waaroor ons hom baie dankbaar is. Ek wil sê dat dit ’n goeie ding is dat ons nou die verslag gaan kry, want hierdie wette waama ons verwys, is 20 jaar oud en ouer. Sommige is meer as 30 jaar oud. Die vorige algemene kommissie, bekend as die Botha-kommissie, is 30 jaar gelede aangestel. Intussen het ons fabriekswese, ons nywerheidswese en alle ander sektore uitgebrei. Ons het egter in een opsig staties gebly. Dit is wat ons wetgewing betref. Daarvan kan ons nie wegkom nie. Dit word my meegedeel dat ons weer voor ’n ekonomiese oplewing staan. Ons het die fisiese infrastruktuur daargestel. Kyk maar na ons waterskemas, kyk na die Sishen-Saldan-ha-projek, Richardsbaai, die Aggeneismyn en Koeberg. Ons het die nodige aandag aan die fisiese sy van die ekonomie gegee, maar die herkonstrukturering van ons wetgewing het nie tred gehou nie. Daarom is dit van kardinale belang dat wanneer die Wiehahn verslag more verskyn ons so gou as moontlik met wetgewing sal kom sodat ons kan aandag gee aan die skreiendste haakplekke en tekortkominge. Ons weet almal dat daar onpopulere voorstelle gaan wees. Of die voorstelle nou onpopulêr is by ons mense en of dit nou onpopulêr is by die Opposisie of by die werkers daarbuite, maak geen saak nie. Ons glo almal dat die agb. Minister moet doen wat in die beste belang van Suid-Afrika as geheel op arbeidsgebied is. Daar is sterk emosies om baie van die bepalings van ons arbeids- en nywerheidswetgewing opgebou, maar ons moet versigtig wees dat ons nie wegskram van die maatreëls wat ons jare gelede tot heilige koeie verhef het nie. Ons moet in die lig van die huidige omstandighede kyk na wat op arbeidsgebied en nywerheidsgebied noodsaaklik is.

Ek wil afsluit met een opmerking. Arbeid in Suid-Afrika is tans ingedeel in georganiseerde arbeid en ongeorganiseerde arbeid. Vir georganiseerde arbeid is daar die Nywerheidsversoeningswet en wat daarmee saamgaan. Vir ongeorganiseerde arbeid is daar die Loonwet en ook ’n paar ander Wette. Ek glo daar het in die afgelope 30 jaar ’n klemverskuiwing in ons arbeidstruktuur gekom. Daar het uit die ongeorganiseerde sektor meer werkers na die georganiseerde sektor geskuif as wat andersom die geval is en ons wetgewing moet daarby aangepas word sodat die vrywillige bedinging tussen werkgewer en werknemer wat ingevolge die masjinerie van veral die Nywerheidsversoeningswet kan plaasvind, ook tot be skikking sal wees van daardie ander groepe wat tans nog onder die Loonwet ressorteer. [Tyd verstreke.]

Mr. Chairman, the hon. member who has just sat down, has approached this whole problem in what I regard as a more than reasonable fashion. I may not agree with everything he has said, but I think his approach of looking at new proposed legislation in the interests of South Africa as a whole, the delicacy of that situation and the need to make changes with the minimum of disruption in the economy and with the least problems, is one that I appreciate having come from him. He also made two other points which I should like to deal with specifically.

Firstly, there is the question of whether it is a right or a privilege to work. In my view, you have a right to work if you want to work. In other words, there is no obligation upon the State to support those who do not wish to make a contribution to the State and who opt out of the situation. In other words, the tramp, the loafer and those sort of people who deliberately choose that kind of existence, have no right to claim support from the State. However, in the developing economies of the world, the philosophy is that it is not a privilege to work if you want to work but that it should be a right to work if you want to work.

Then we come to the issue which the hon. member raised in regard to State interference. I, with respect, am not one of those who, while advocating the free interprise system, believes the State must never interfere. If we look at this unemployment problem, the situation is that the private sector undoubtedly, as we are always told, is motivated by the profit incentive. However, the question of unemployment is not a matter which affects employers only. It affects the welfare of the whole State and therefore there is an obligation upon the State to do what is necessary in the public interest as a whole to ensure that the security of the State is not threatened by unemployment. In this regard the State has a role to play. It need not always be merely in the form of legislation. It can also be incentives that are given, it can be stimulation, it can be a variety of matters which can encourage employment When we look at unemployment there is little doubt, as everybody else has said, that unemployment is one of the greatest threats to stability in the whole situation in South Africa. It should not be a political issue at all, because it affects the security of every single person in South Africa. I must say that the hon. the Minister took some delight in quoting the statistics of unemployment in the United States and particularly of the young Black unemployed. However, quite frankly, I want to leave it to President Carter to worry about instability in the United States. I am concerned about instability in South Africa where unemployment is a greater threat What is significant in the figures which the hon. the Minister quoted, is that they are almost the same as the figures for the unemployment of young Blacks in South Africa. The biggest problem as regards unemployment in South Africa, the biggest threat to our stability in South Africa, is the unemployment of young Blacks. I want to refer to the figures of the Department of Statistics which were published in the November 1978 Bulletin. It is the one that gives some degree of detail. The subsequent ones do not give quite the same detail. In January of 1978 42% of the total labour force that was unemployed was in the age category 20 to 29. By May that figure had dropped to 39,7%. I would imagine that it has dropped further since then. The importance of these statistics is that the very danger posed by the young unemployed Blacks in the United States exists in our community. It is those unemployed young who are in fact the most fertile ground for the agitator, the most fertile ground for the creation of instability.

I want to direct the hon. the Minister’s attention to specifically one problem. In South Africa we have had, and I think quite correctly so, a campaign to close wage gaps, a campaign to increase minimum wages. What has been the reaction of many employers in that regard? They have increased wages and have reduced the number of people that they are employing. This happened specifically when as a result of pressure arising from a report to a House of Commons Committee, some of the subsidiaries of United Kingdom companies in South Africa increased wages but at the same time worked out a way of doing the same amount of work with less people. This is a very serious problem in many respects. What is a tragedy is that unfortunately the same characteristic now appears to have come to the fore in the employment of Blacks in the Government service. It is remarkable that over a 12 months period ending in September 1978, while there was an increase of 10,4% in the total absolute amount of wages paid to Blacks, the actual increase in the wages of Blacks in Government employ was not 10,4%, but 23% per capita, which is a tremendous increase. How did that come about? During that period the Government employed more than 10% less Blacks.

The question to which I should like to direct the hon. the Minister’s attention is what is better in South Africa: To have more people with jobs or to have a lesser number of people with increased pay? Ideally, the situation should be that we should have more jobs and more pay, but let us ask ourselves what the situation in our economy actually is. We now find ourselves in the position where we have to look realistically at the creation of jobs. The hon. the Minister of Finance has said that he hopes to attain 4% growth, that he hopes to get some incentive in the private sector and that he hopes to get this development with the creation of new jobs. I want to say to the hon. the Minister that unless he actually persuades his colleague to give incentives for the creation of every additional job in South Africa, we are not going to solve this problem, because he can only get more jobs in the private sector if there is the demand for people to invest and if there is a demand to create those jobs. There has to be consumer demand or there has to be more export We must have one or the other. You cannot just employ more people to do nothing. Therefore, we should actually create a situation in South Africa that in exactly the same way as you get an incentive for buying a new machine you should get an incentive for every single new job that you create. That is the only way in which one is going to encourage people to do it It has been tried in other parts of the world, Sir, and it has worked. Sometimes it has not worked because people have tried to abuse it, but there is no doubt that if one gives an incentive for the creation of new jobs, one can deal with it.

There is one other matter to which I would like to draw the hon. the Minister’s attention. We are talking a lot about educating and training people but, Sir, is the hon. the Minister satisfied that we are actually training and educating correctly in South Africa? The history of Africa is full of frustrated B.A.’s who want to turn to politics instead of being full of satisfied mechanics and engineers who want to build something. If one looks at the statistics—and some interesting research has been done by the Human Sciences Research Council—one finds the strange situation developing that we are actually going to have unemployment among certain sectors of the Black community while there will be overemployment in other sectors. That does not make sense, Sir. We in South Africa should therefore take a hard look at and establish whether in fact the type of education and training that we are indulging in at the present moment is in the best interests of the country and whether it is solving the problem.

I want to raise one last point if I have the time available. If one looks at some of the problems that concern the codes of conduct that are imposed upon South Africa, I think there are a lot of people who are saying abroad that in fact there are certain things they cannot do in South Africa because the law prevents them. Now, Sir, there are lots of things one cannot do in South Africa because the law prevents one from doing them, but there are lots of things one can do that people are not doing and are pretending that the law is preventing them from doing them. I think that hypocrisy has to be exposed; that hypocrisy has to be exposed to show—that people want to come here and make money in circumstances where they want to take advantage of a system and archaic ideas that we as South Africans as a whole, irrespective of our party interests, are now getting stuck into and doing away with. These people still think they can go overseas and say: “I cannot do this or that in South Africa” because they want to shelter behind what are either nonexistent laws or conventions that we are doing away with. I therefore want to appeal to the hon. the Minister to do away with the laws in terms of which people can make excuses and to expose the hypocrites who are taking advantage of a system.

Mnr. die Voorsitter, dit doen my genoeë om vanmiddag die agb. lid vir Yeoville te volg, veral met betrekking tot die laaste deel van sy toespraak. Ek sal dit waardeer as hy by ’n latere geleentheid vir ons sal probeer aantoon hoe hy die kloutjie by die oor kry, veral met betrekking tot dit wat hy vroeër in sy toespraak gesê het, nl. die anomalie tussen „more jobs” aan die een kant en aan die ander kant „please close the wage gap”. Ek laat dit egter vir ’n latere geleentheid.

Ek wil vanmiddag graag my aandag bepaal by ’n onderwerp wat baie belangrik is, naamlik doeltreffende personeelbestuur. Dit gaan vir my, as ek die klem op hierdie onderwerp laat val, in die eerste plek om personeelbestuur, maar dan wil ek dit kwalifiseer deur te sê dat dit professioneel moet wees, en dan stel ek ’n paar vereistes aan hierdie professionele personeelbestuur. In die eerste plek het hierdie soort bestuur verantwoordelikheid teenoor die aan deelhouers in die onderneming, ook teenoor die werknemers van die onderneming en teenoor die verbruikers van die onderneming se produkte. Hierdie soort bestuur het ook ’n verantwoordelikheid teenoor die gebruikers van die betrokke onderneming se dienste in die land waar hy optree, maar ook teenoor die mense met wie hy werk. Ek wil vanmiddag die stelling kategories maak dat ons al die bates het wat ons in ’n relatief gunstige posisie teenoor ander lande van die wêreld kan plaas. Ons het relatief goedkoop krag, ons beskik oor onontginde arbeidsbronne, ons beklee, wat Afrika in elk geval betref, ’n baie strategiese ligging en ons beskik oor ’n geweldige skat van natuurlike bronne, veral as ons dink aan die steenkool, goud, uraan, yster en al die ander reserwes. Ek wil vanmiddag met al die eras waaroor ek beskik sê dat al hierdie reserwes van onedele minerale en metale waarna ek so pas verwys het, weinig vir Suid-Afrika sal beteken tensy ons veral oor twee dinge beskik, nl. in die eerste plek, ’n hoogs verfynde tegnologie en, tweedens, ’n algemene hoë peil van bestuursvaardigheid.

Ek het so pas verwys na die hulpbronne waaroor ons beskik, maar ek wil vanmiddag vir u sê dat die belangrikste hulpbron waaroor ons beskik ál ons mense in die Republiek van Suid-Afrika is. Húlle moet tot so ’n hoë peil van bestuurs- en tegnologiese vaardigheid gebring word dat Suid-Afrika ’n voorsprong sal hê, ek wil nie sê in die internasionale wêreld nie, maar veral in Afrika, en dat hy dit dal bly behou.

Mnr. die Voorsitter, ten aanvang het ek verwys na doeltreffende personeelbestuur en dat dit professioneel van aard moet wees. Nou wrl ek ’n opmerking beaam wat onlangs by ’n simposium oor bestuur gemaak is. Dit is iets wat ek graag onderskryf. Ek haal die Engelse weergawe aan—

Hier gaan dit weer oor twee pertinente sake, mnr. die Voorsitter. In die eerste plek, die vermoë tot bestuursvaardigheid en, tweedens, die vermoë tot onderhandelingsvaardigheid—

Mnr. die Voorsitter, ek het gesê dit is baie belangrik dat ons in hierdie verband sal kyk na doeltreffende personeelbestuur of dat ons daarvan kennis sal neem dat dit veronderstel sal wees as professioneel van aard. Dit handel basies oor hierdie twee dinge, nl. eerstens, om geskooldheid van die werker en tweedens, om bestuursvaardigheid van die werkgewer. Dit verg die hoogste mate van kundigheid en bedryfsleiding van die top struktuur tot by die bodem. Dit geld vir beide die werkgewer en die werknemer. My veronderstelling is dat albei ’n spesialis op sy terrein moet wees.

Sodanige doeltreffende bestuur moet noodwendig lei tot hoër doeltreffendheid vir die ganse bedryf en maksimum tevredenheid vir al die werkers. Dit is funksionele doeltreffendheid wat sinoniem is aan doeltreffende personeelbestuur.

Voorafgaande is niks anders nie as doeltreffende benutting van menslike hulpbronne nie, wat toegepas is op die eise en uitdagings oor die ganse spektrum van Suid Afrika se tersiêre bedryf; van die mynbou dwarsdeur tot by die nywerheidswese, die landbou asook tuislandontwikkeling. Al Suid Afrika se mense staan saam voor die uitdagings van ekonomiese en staatkundige ontwikkeling in omstandighede waarin dit noodsaaklik is dat oplossings vir probleme van naasbestaan en rassebetrekkinge gevind moet word.

Doeltreffende personeelbestuur gaan deur die geskiedenis gemeet word aan die hand waarvan dit in staat was om veral in die nywerhede, in die mynboubedryf en in die handel, waar die vernaamste kontakpunte tussen Wit en Swart van ons bevolking is, waar ook implisiet is die wrywingspotensiaal wat aan ons bevolkingsamestelling inherent is, en wat op die gebied van ons arbeidsbetrekkinge kritieke betekenis het, as doeltreffende personeelbestuur geoordeel te word. Meneer, dit veronderstel nie net die beste opleiding en kundigheid vir Blankes nie maar ook die beste wat aan ons Swart mense gebied kan word. Sonder sodanige maatreëls sal die reeds hoë vlak van Swart werkloosheid verder styg.

Suid-Afrika sal sy eie welvaart boikot indien daar nie vinnig beweeg word in die rigting van geskoolde arbeid vir die Swartes wanneer daar net nie genoeg Blankes sal wees om daardie werk te doen nie. Ek wil sluit, Meneer. Onder doeltreffende personeelbestuur, kan Wit en Swart gedy tot ’n magtige ekonomiese magsblok van tevrede, kundige en funksioneel doeltreffende mense. Gaan ons onder in die wetmatighede van die proses van nywerheidsgroei en ontwikkeling sal slegs een persoon skuldig staan, nl. hy wat nie kan of wou inpas by wat essensieël nodig is vir ons almal, nl. die eenvoudige eise van doeltreffende personeelbestuur nie.

Ek wil ook van die geleentheid gebruik maak om die agb. Minister geluk te wens, asook sy personeel en die kommissie wat hy aangestel het vir die puik werk wat in ’n uiters kort tydperk verrig is. Ek verwys hier na die Wiehahn-kommissie waarna ek persoonlik uitsien om te bestudeer. Ek glo dat daar aan ons hoogste verwagtinge voldoen sal word.

Mnr. die Voorsitter, dit is vir my aangenaam om die agb. lid vir Brits te volg. Ek glo dat ek in my toespraak by hom aansluiting sal vind. Doeltreffende personeelbestuur is beslis een van die riglyne vir die toekoms; nie alleen in die privaatsektor nie, maar ook in die openbare sektor in belang van die landsekonomie.

Ons het tot dusver na interessante toesprake geluister. Dit is eintlik jammer dat die agb. lid vir Yeoville nie hier is nie. Hy het ’n baie goeie toespraak gehou; tewens toe hy nou net oorgestap het om seker verskoning by die agb. Minister te maak, het ek gedink hy stap oor na die NP toe. Ek wil aan die agb. lid sê dat hy ’n goeie toespraak gemaak het en ek glo dat ek in my toespraak baie van sy vrae sal kan beantwoord.

Mnr. die Voorsitter, die ekonomiese ontwikkeling in die Republiek in die afgelope dekades was gekenmerk deur toenemende industrialisering wat twee dinge meegebring het, nl. ’n groter vraag na arbeid, maar veral ’n groter vraag na geskoolde arbeid. Ons het ’n nuwe tegniese eeu betree waarin die behoefte aan tegniese kundigheid per dag groei en versnel. Meneer, ek beklemtoon dat dit nie per jaar nie, maar per dag groei en versnel in die toenemende nywerheids ontwikkeling in Suid-Afrika.

Ons wil arbeidsvrede in Suid-Afrika handhaaf. Goeie arbeids- en nywerheids betrekkinge moet gehandhaaf en uitgebrei word deur ons almal. Daar moet aktiewe stappe gedoen word om die optimaal benutting van die beskikbare Blanke, Kleurling- en Asiër-arbeidsbronne in Suid Afrika te verseker. ’n Vaste kenmerk van hierdie industrialiseringsproses in die Republiek van Suid-Afrika is die volgende: Meer Swartes vir beter gekwalifiseerde werk. Dit is ’n feit wat ons in die oë moet staar. Dit is ’n voldonge feit nl.: Meer Swartes vir meer gesofistikeerde en gekwalifiseerde werk. Ons wil arbeidsvrede in Suid-Afrika handhaaf. Ons wil Suid-Afrika se ekonomie tot nog groter hoogtes uitbou. Meneer, ons almal wat Suid-Afrika liefhet, wil oor ’n paar jaar praat van die goue tagtigs.

Die verdere ekonomiese ontwikkeling wat onontbeerlik is vir die skepping van werksgeleenthede en ’n aanvaarbare lewensstandaard vir Suidelike Afrika se snelgroeiende bevolking, sal slegs verwesenlik kan word indien die ganse werkerskorps in Suid-Afrika voldoende opgelei en opgevoed word. Meneer, kleur, ras of wat ook al tel nie wanneer dit by hierdie sake kom nie. Hierdie toekomsmoontlikhede is nou in ons hande. Die vraag ontstaan: Gaan ons die durf en die moed hê om ’n sukses daarvan te maak of gaan ons nou terugdiens en nie kans sien vir die verantwoordelikhede wat ons tans in die gesig staar nie?

As ’n mens na geprojekteerde syfers kyk, blyk dit dat daar in 1990 ’n tekort sal wees van 180 000 tegnici en 758 000 geskoolde en halfgeskoolde werkers in die arbeidsveld van Suid-Afrika. Bo en behalwe hierdie syfers, sal die tekort aan Blanke mannekrag om bestuursposisies en poste te vul, fenomenaal wees. Drastiese stappe is dus nodig om die ernstige probleem wat in die toekoms gaan ontstaan, nou op te los. Voorspoed is aansteeklik; armoede ook. Wat ons nodig het, is vertroue wat vertroue wek. Soos ek gesê het, is drastiese stappe nodig om hierdie ernstige tekort aan tegnoloë, ingenieurstegnici en ambagsmanne aan te vul.

Die nywerheid sal indiensopleiding moet uitbrei. Die owerheid sal kort deurbraak ambagskursusse moet instel en hoër opleiding sal gerasionaliseer en gekoördineer moet word. Die Regering moet nie in die pad staan van die indiensneming van werkers van ander rassegroepe in werk wat voorheen deur Blankes verrig is nie, mits dit ordelik geskied en met die wete en samewerking van Blanke werkers. Die ganse arbeidslui in Suid-Afrika moet opgehef word.

Die huidige bedeling van gebrek aan opleiding in bloukraagwerk en vermindering in die loongaping wat slegs moontlik is vir opgeleide produktiewe Swart arbeid, skep myns insiens ’n plofbare toestand met miljoene ongeskoolde Swartes wat nie benut kan word nie. Die fabrikant vind dit voordelig om te meganiseer in plaas daarvan om om ongeskoolde Swartes teen redelike loonpeile in diens te neem. Samewerking is nodig om hierdie wanbalans in die opleiding van alle rasse op alle vlakke by die horings te pak en die hele opleidingstelsels en instellings te rasionaliseer, te koordineer en in te stel op toekomstige behoeftes van die nuwe tegniese eeu. Hierdie onbeplande en ongekoördineerde universitêre en tegniese opleiding wat ons toekomsontwikkeling gaan verongeluk, kan nie langer geduld word nie.

Ons het ’n nuwe tegniese eeu betree waarin die behoefte aan tegniese kundigheid versnel. Ons opleiding is egter nie hierby aangepas nie. Die beperkte getal Wit mannekrag sal oordeelkundig en volgens behoefte prioriteite aangewend moet word. Die Blanke sal hom moet voorberei om groter verantwoordelikhede in die nywerheidsveld te aanvaar. Meneer, dit is baie maklik om hierdie woorde te sê, maar oplossings moet gevind word. Ek glo dat daar baie nyweraars is wat opleiding as prioriteit nommer een stel en sodoende hulle beskeie bydrae lewer om die saak in Suid-Afrika te bevorder. Ek glo die Regering doen baie. Ek wil u nie met syfers bemoei nie, Meneer. Ek het hier voor my ’n boek wat deur die Departement van Onderwys en Opleiding uitgegee is, wat inligting verskaf in verband met ambagsopleiding, tegniese opleiding, gevorderde tegniese opleiding en nywerheidsopleiding. Dit is goed om te weet dat die Kollege vir Gevorderde Tegniese Opleiding bv. wat hierdie Regering R30 miljoen sal kos, wat in Mabopane opgerig word, in Januarie 1980 voltooi sal wees. Wanneer ek egter na ’n verdere oplossing kyk, dink ek veral aan die woorde van die President van Frankryk, Valery Giscard D’Estaing, wat die volgende in ’n boek gesê het—

Ek glo dat hierdie woorde ook van toepassing is op die Republiek van Suid-Afrika veral wanneer ons van ambagsaangeleenthede en arbeidsprobleme in Suid-Afrika praat. Maar om uiteindelik ’n bloudruk of ’n witskrif te bewerkstellig, is nie net hierdie Regering se plig nie. Ek glo dat hierdie Regering en hierdie Departement van Arbeid wat skitterende werk doen, ’n raad moet saamstel, ’n staande raad, ’n kommissie, noem dit wat u wil, waardeur gekyk kan word na die toekoms van arbeidsbenutting, die rasionalisering, die koordinering van arbeid en arbeidsopleiding. Ek wil egter verder gaan. Ek wil beweer dat hierdie raad ’n „thinking tank” moet wees—as ek dit op daardie manier in Engels mag uitdruk—’n „thinking tank” waar die privaatsektor saam met hierdie raad om die tafel kan sit om saam die bloudruk vir die toekoms van arbeid in Suid Afrika te kan uitwerk. Die deurlopende evaluering van die doeltreffendheid van arbeidsprogramme en die hersiening van die arbeidswetgewing en administratiewe praktyke in die lig van sodanige evaluaring sal Suid-Afrika tot groter hoogtes lei. Ek is die laaste wat bepleit dat die Regering direk in die vrye mededinging van ons ekonomie moet inmeng. Ek glo egter dat die Regering riglyne geskep het en met sodanige raad waarvoor ek vanmiddag gepleit het, binne hierdie raamwerk en met die samewerking van die privaatsektor, sal al hierdie probleme in verband met arbeid opgelos kan word. Die Wiehahn-kommissie so glo ek, sal skitterende werk doen, maar wanneer dit kom by die praktyk moet ons prakties wees en moet ons bereid wees om om die tafel met mekaar te praat, ter wille van u toekoms, van my toekoms en van die toekoms van ons land.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Overvaal en die agb. lid vir Brits het gepraat in verband met meer doeltreffende personeelbestuur en het baie positiewe bydraes gelewer. Hulle het terselfdertyd ook oor ander sake gepraat. Gedurende die verloop van my toespraak sal ek ook na daardie sake verwys. Die agb. lid vir Overvaal het ook vir ’n raad gepleit en daardie raad wat hy bepleit het, verwelkom ons, en ek sal daardie saak ook in die loop van my toespraak verder hanteer.

Die agb. lid vir Overvaal het ook gesê dat hy dink die agb. lid vir Yeoville sal hom by die NP aansluit. Ek wil aan die agb. lid vir Overvaal sê dat nadat ek na sy toespraak geluister het en nadat ek na die agb. lid vir Brits geluister het, daar seer sekerlik plek vir hierdie twee agb. here gevind kan word in die Opposisiebanke van Suid-Afrika.

Not interested.

We should like to thank the Department for their assistance and co-operation which we enjoy at all times.

The hon. member for Pinelands complimented the Secretary for Labour. The Secretary for Labour came from the Department in Port Elizabeth to his present position.

That is a handicap.

Mr. Chairman, I can assure you that is not a handicap, that is an advantage. We who have had personal experience of his competence say that he is the right person in the right place at the right time.

We were interested to read a report of an address by Dr. S. Brand, who is the economic adviser to the hon. the Prime Minister, which report was referred to earlier today. Dr. Brand emphasized that without measures aimed at increasing the number of Blacks in skilled occupations, the already high level of Black unemployment would continue to rise and the country’s wealth would not expand fast enough to meet rising Black aspirations. He said that some 800 000 Blacks were unemployed and a further 260 000 Blacks were expected to enter the labour market every year for the next ten years. The creation of jobs must be among the most urgent challenges to be met by the economy in the years to come. There are millions of children at school in South Africa the majority of whom are Black, Coloured and Indian children. We are educating people and the average increase in educational standards will be spectacular over the coming years. Having provided all these school facilities we have to ensure that there are job opportunities for all these people. It is absolutely vital that a permanent, full-time body be established to investigate manpower requirements and manpower training continuously. They must not be people who are involved in day-to-day administrative work; in other words, their full-time occupation must be to deal with our manpower requirements and our manpower training. This body must have representatives from organizations like, for example, the F.C.I., Assocom, the Handelsinstituut and organized labour. I know that there are other bodies doing investigations but I believe that this body that I am proposing can work alongside and in conjunction with these other bodies who are doing investigations. This body could advise the hon. the Minister on in-depth investigations and help him in framing a blueprint for labour in South Africa. I take it that the Wiehahn Commission reports will prove invaluable and could lay the groundwork for this body that I envisage and also for the body which the hon. member for Overvaal envisages.

Unemployment and underemployment are world problems, more especially in undeveloped countries. The birth-rate is higher than the economic growth of most countries and is faster than most countries can, in fact, absorb. If the present birth-rate continues, in the next few decades unemployment and food are going to be major world problems. We have heard that these problems will reach crisis proportions throughout the world within a few years, and more especially here in Southern Africa. It was mentioned by the hon. the Minister that the unemployment figure will be approximately one out of every three persons over a certain period of years in Southern Africa. It is absolutely essential that there must be many more intensive training centres such as Westlake established for the various race groups. One should have intensive training centres for the fields in which we have a shortage of skilled labour. The centres should be established as a matter of urgency. We are still too dependent on people from overseas, particularly in the field of skilled labour.

If we could train our own people intensively, there are at least three immediate advantages I could list, and there are probably many more advantages if one wants to go deeply into the matter. Firstly, the shortage of skilled workers will be overcome. Secondly, it will help to eliminate unemployment. Thirdly, better positions will be created for our local people of all races and thereby race relations will be improved. I understand that the unemployment rate for Coloureds is just over 1% while for Whites it is just under 1% and for Indians it is also just under 1%. I believe that the figure would be higher if all the unemployed people were registered. However, it would seem too that some unemployed people in these groups who do not register are among those in South Africa who will not work. If people who are unemployed have not registered with the Department of Labour, the question arises as to whether or not those people are genuine workseekers. That matter was also canvassed earlier in this debate.

However, there is a matter that concerns us and that is that we have hundreds of thousands of foreign workers coming to South Africa every year and seeking and finding employment here in various endeavours. This happens despite the fact that we have at least 800 000 local Black people who are unemployed. This matter must obviously be of great concern to the hon. the Minister and one that he should investigate in great depth. The permanent full-time body that I suggested earlier on could establish and investigate this matter and undertake this investigation for the hon. the Minister. This will require the assistance of the employers and the co-operation of the Government and the workers, but while we have such a high percentage of Black unemployment, can we afford to have so many foreign workers in this country? I want to say immediately, Sir, that when I refer to “foreign workers” I exclude people from Transkei and Bophuthatswana from my definition of “foreign workers”, that is, at least for the purpose of this argument.

In conclusion I want to say that we who know Prof. Wiehahn—he also came from Port Elizabeth at one stage. [Interjections.] The Government cannot do without Port Elizabeth!—know that his commission will have handed the hon. the Minister a most comprehensive report dealing with the matter in very great depth and cutting matters open to the bone. It is a pity that the commission’s report had not been not tabled before this debate took place. Had it been we would have been able to have a far more meaningful discussion in relation to this matter. The hon. the Minister and ourselves must agree to disagree on this matter because we do not think there would have been any great difficulty in delaying his Vote for a week or a few days so that the report could be tabled before this debate took place. I can assure the hon. the Minister that the Opposition Whips would have assisted him had he wanted his Vote delayed so that the report could first be tabled. However, if the hon. the Minister disagrees with me, we must, as I have said, agree to disagree.

I know that the hon. the Minister is also the Minister of Mines but our real wealth, as he knows, does not lie in our gold mines, in our diamond mines or in our mineral industries. Our real wealth lies in the calibre of all our people of all races. I say to him: Harness all our people so that they can make a positive contribution to the welfare of this country and the hon. the Minister will build a bigger and a better South Africa.

Mnr. die Voorsitter, laat my reg aan die begin sê dat ek graag die agb. Minister wil komplimenteer met die nuwe gees wat in die afgelope paar jaar by die bespreking van hierdie departement te bespeur is. Daar is ’n merkbare verdieping van die besprekings aan beide kante. Ek het geen fout te vind met wat die agb. lid vir Walmer, wat voor my gepraat het, gesê het nie. Tewens, ek meen hy het ’n konstruktiewe bydrae gemaak. Oor die algemeen het ek geen fout te vind met meeste van die dinge wat deur agb. lede oorkant gesê is nie. Ek meen ons stem eintlik basies oor die meeste dinge saam. Ek kan egter vir die agb. lid vir Durban-Noord sê dat ek nie van sy simplistiese benadering hou nie. Hy sê byvoorbeeld dat omdat daar gister vyf werkloses was en vandag tien, dit ’n 100% vermeerdering beteken, sonder dat hy dit sien teen—die globale getal werkers wat wel beskikbaar is. Ek laat dit egter daar.

Ek wil vanmiddag aansluit by wat die agb. lid vir Vanderbijlpark gesê het en ook wat die agb. lid vir Overvaal gesê het ten opsigte van baie pertinente dinge in verband met die arbeidsituasie, nl. die beskikbaarheid van opgeleide geskoolde manne. Ek praat spesifiek van ambagsmanne en meer in besonder oor die toelating van gekleurde vakleerlinge in die Blanke gebied van Suid-Afrika.

Sê eers vir ons hoeveel is werkloos, asseblief.

Ek dink ons sal dit voorlopig daar laat. Ek meen die agb. lid weet presies wat die posisie is. Ek wil spesifiek en indringend kyk na die kwessie van die verskaffing van groter moontlikhede vir die opleiding van Swart vakmanne in Blanke gebied. Die eerste rede wat ek wil aanvoer vir die vermeerdering van hierdie getal is om Swart geskoolde manne te voorsien vir die ontwikkeling van die tuislande. Agb. lede aan die oorkant sal nie in hierdie verband heeltemal met my saamstem nie want hulle sien hierdie saak in ’n ideologiese lig en nie in die lig van desentralisasie soos dit ook gesien moet word nie. Dit is egter vir my belangrik. Dit is ook belangrik dat hierdie getalle vermeerder word sodat hulle diensnywerhede in Swart en Gekleurde gebiede van Suid-Afrika kan beman, gebiede waar daar ’n geweldige tekort is. Ek meen dit is belangrik en ons stem almal saam—ons en diegene aan die oorkant; daaroor het ek geen twyfel nie—dat ons daama moet strewe om die lewenskwaliteit van ons Gekleurde en veral die Swart mense in Suid-Afrika te verbeter. Ek wil herhaal dat my primêre oorweging die daarstelling is van genoeg ambagsmanne vir die Swart of Gekleurde state en stede. Ek meen ook dat daar algemene instemming aan beide kante van die Komitee is dat daar genoeg diensnywerhede, soos ek dit wil noem, in Gekleurde woongebiede behoort te wees. Dit is baie moeilik vandag om die behoefte wat bestaan te bepaal. Na baie gesoek kon ek nie vasstel wat die drumpelwaarde vir diensnywerhede in Swart gebiede is nie. Hiermee bedoel ek die hoeveelheid gesinne wat nodig is om ’n sekere diensnywerheid ’n ekonomiese bestaan te laat maak. In daardie verhouding gesien, kan mens dan bepaal wat die werklike behoefte is. Die ontvolking van die platteland het ons geleer dat as die ekonomies bedrywige gesinne binne ’n sekere kompleks tot laer as ’n sekere getal daal, die diensnywerhede in daardie omgewing uiteindelik tot niet gaan. Soos ek sê, Meneer, ek kon nie so ’n norm kry nie, t.w. ’n gesaghebbende evaluasie oor die drumpel waardes vir diensnywerhede in Swart gebiede.

In elk geval, Meneer, as ’n mens na die bestaande posisie kyk, dan val een ding jou op en dit is die absolute, hopelose ontoereikendheid van die bestaande toestand. Ek wil ’n paar voorbeelde gee, Meneer. Ek gebruik Soweto as ’n voorbeeld. In die geval van die ou Soweto is daar sewe diefwering vaardigers. Dit is opmerklik dat hierdie getal baie meer is as in die geval van ander diensnywerhede. Daar is een hoedemaker; een droogskoonmaker. In die geval van die Groter Soweto wat ook Dobsonville en ander plekke insluit, is daar 52 droogskoonmakers, wat daarop dui watter groot behoefte daar in ou Soweto bestaan. In die ou Soweto is daar drie meubelvervaardigers, en daar woon honderdduisende mense. In die Groter Soweto waar meer as miljoen mense woon, is daar 23 motorhawens, die meeste waarvan vulstasies is en nie motorherstelplekke nie. As ’n mens nou na hierdie syfers kyk, dan is dit duidelik dat die sorgwekkend ontoereikend is. Daar is reeds besluit dat Soweto geëlektrifiseer moet word. In die eerste plek ontstaan die vraag wie dit moet doen? Die ideaal sou wees dat dit deur Swart mense gedoen word. Wanneer dit gedoen is, moet ons aanvaar dat daar ’n enorme vermeerdering in die aanvraag na elektriese apparaat soos televisiestelle, stowe, yskaste en dies meer gaan wees en dat daar ’n addisionele behoefte aan kundige vakmanne sal wees om onderhoud te bedryf. Die ideaal is onteenseglik—ek wil dit erken—dat die opleiding in die tuislande gedoen moet word. Kom ons kyk realisties na hierdie hele situasie. In die tuislande is daar nie genoeg opleidingsfasiliteite in die eerste instansie om die basiese opleiding te gee nie. Daar is ook ’n minimale getal entrepreneurs en derhalwe nywerhede en industrieë waar indiensop leiding gegee kan word, en dit is ’n baie nodige komponent van die opleiding van vakmanne. Ek wil ’n ander belangrike ding noem, nl. sonder kundige vakmanne in die Swart gebiede sal Blanke kapitaal nie geneë wees om daar nywerhede te stig en die nodige ontwikkeling teweeg te bring nie, omdat Blanke vakmanne om begryplike redes nie bereid is om daar te gaan werk nie. Daarom wil ek ’n beroep op die agb. Minister en die Departement doen om indringend te kyk na die moontlikheid van die opleiding van Swart vakmanne, sowel as Gekleurde vakmanne, in Blanke gebiede, vanselfsprekend met inagneming van afsonderlike geriewe.

’n Ander faktor wat ek vanmiddag wil noem en waarmee ons ook rekening moet hou, is die feit dat in sekere werksfere en sekere bedrywe Blankes besig is om weg te dreineer. Dit is eenvoudig so, daar is geen twyfel daaromtrent nie. Navraag by tegniese skole het my tot die gevolgtrekking gebring dat geen skolier meer in die boubedryf belangstel nie. In die geval van die Vaal Driehoek, synde die gebied waarvan ek kennis dra, is die Blanke slegs nog as entrepreneur in die bounywerheid betrokke. Die werk word in der waarheid deur Gekleurde mense gedoen. Dit geld ook in toenemende mate in die geval van ander bedrywe. As ons nie wil toelaat dat hierdie nywerhede stagneer omdat daar nie mense is om die werk te doen nie, sal ons indringend na die saak moet kyk.

Daar is ’n ander saak wat ek wil noem en ek is bly dat die agb. Minister reeds vanmiddag daarna verwys het en dit is die feit dat ons in samehang met die opleiding van meer van hierdie mense in die toekoms, periodiek baie indringend sal kyk na die herstrukturering van werksamestelling en werkersamestelling in sekere bedrywe in die gebiede. Soos ek sê is ek bly dat die agb. Minister reeds vanmiddag melding daarvan gemaak het want dit sal baie nodig wees, indien ons ’n realistiese prent van die toekomstige posisie in Suid-Afrika wil verkry.

Ten slotte wil ek net sê dat ek die gedagte wat die agb. lid vir Vanderbijlpark geuiter het baie sterk ondersteun. Hy het gevra dat daar groter koördinasie van arbeidsopleiding moet wees deurdat alle opleiding onder een departement gesentreer moet word. Daar is baie sinvolle argumente om aan te voer dat dit die grootste oplossing is vir die suksesvolle ontplooiing van die geweldige ontwikkelingspotensiaal waaroor Suid-Afrika wel beskik. Kundige arbeid is miskien die belangrikste komponent van die ontsluiting van ’n land se ontwikkelingspotensiaal. Kundigheid gee aan die werker ook selfvertroue; dit gee aan hom vervulling, selfvervulling en arbeidsvreugde en dit op sy beurt lei tot groter lojaliteit en ook vanselfsprekend groter produktiwiteit Selfs wat bestuursvernuf betref, kry dit vir my nuwe dimensie as daar ook kundigheid is ten opsigte van die besondere werksituasie waaroor hy die bestuur moet voer.

Mnr. die Voorsitter, verskeie lede aan hierdie kant het na opleiding verwys, en ek verwys veral na die agb. lid vir Vanderbijlpark wat vanmiddag gevra het dat die opleiding deur die verskillende departemente gekoördineer moet word. Die agb. lede vir Pretoria-Oos, Overvaal en Sasolburg het oor die opleiding van vakleerlinge gepraat, Kleurlinge, Swartes en Indiërs.

Ek wil ook graag oor volwasse opleiding praat, opleiding vir alle rassegroepe, en nie alleen vir Blankes nie. Die aanduidings is dat daar vanaf 1977 ’n ekonomiese opbloei in ons land is, en daarom is dit nodig dat ons na ons mannekragposisie moet kyk en die nodige beplanning moet onderneem vir hierdie oplewing. Daar is op die oomblik werk loosheid onder sekere rassegroepe. Daar is onderbesetting in sekere sektore en daar is sekere klasse van werk, soos bv. die boubedryf, wat nie baie aktief is nie. Van hulle mense het ook werkloos geraak. Die landbousektor het geëkonomiseer en van hierdie mense het werkloos geraak. So is daar ook ander industrieë wat deur besnoeiing van arbeid en ekonomiese inkrimping van sekere werknemers ontslae moes raak.

Aan die ander kant is dit ook waar dat van ons werkers akademies sowel as tegnies opleiding kortkom. Dit word voorspel dat indien die ekonomiese groei sou voortgaan soos tans, en ons ’n groeikoers van tussen 3% en 4% per jaar sal he, daar in die jaar 1990 ’n tekort van 758 000 geskoolde en half geskoolde tegniese mense sal wees. Dit word ook bereken dat in die professionele dienste daar ’n tekort van 80 000 sal wees in 1990. Daar is reeds op die oomblik ’n tekort aan geskoolde arbeid, en teen die huidige tempo sal daar teen 1980 ’n tekort van 21% in ons industrieë wees.

Die Blankes is nie in staat om al die tekorte aan te vul nie, en as ons na ons immigrasiesyfers kyk wys dit dat wat groei betref immigrasie tot ’n stilstand gekom het. Met ander woorde, klem moet op die beste benutting en ontwikkeling van al ons kragte in Suid-Afrika gelê word, nl. dié van die Kleurling, die Indiër en die Swartes. Dit geld nie alleen vir die Swart man in die Blanke gebied nie, maar ook die Swartes in die ontwikkeling van ekonomiese swart state. Mannekrag is as ’n komponent van produksie, ’n sleutelfaktor in ons ekonomiese huishouding. Beplanning is derhalwe noodsaaklik.

Ons moet besef, mnr. die Voorsitter, dat deur opleiding, doeltreffendheid en effektiwiteit van die werkverrigting van ons Suid-Afrikaanse mannekrag verseker word, en deur werkers op te lei word begeertes en die aspirasies van daardie werkers vervul. Ten laaste, Meneer, opleiding verseker en verhoog produktiwiteit.

Die Nasionale Produktiwiteitsinstituut het in sy jongste verslag daarop verwys dat hoewel salarisse gestyg het, produktiwiteit juis in Suid-Afrika gedaal het. Dit is ’n verkeerde neiging wat plaasgevind het. Lae produktiwiteit het ’n remmende invloed op ons ekonomie en enige ekonomie, en daarom is dit so noodsaaklik dat ons ons werkers moet oplei en sal motiveer tot die maksimum benutting van die beskikbare mannekrag. Die ideaal is dat ons in Suid-Afrika ons eie mense moet oplei sodat ons nie nodig sal he om professionele mense of vakmanne van oorsee in te voer wanneer dit kom by die uitbreiding van Sasol of by die bou van verdere kragsentrales nie. Daarby kom ook die bou van ons eie wapentuig in Suid-Afrika. Ons het die mense en die materiaal; ons moet net ontwikkel wat ons het.

Arbeidsvoorsiening berus nie alleen op kwaliteit nie, maar ook op kwantiteit. Soos ek reeds gesê het voorsien die Blankes die grootste gedeelte van die land se administrateurs, sy professionele en halfgeskoolde arbeid. Een-twintigste van Suid-Afrika se bevolking is verantwoordelik vir die skeppende werk en instandhouding. Dit is telke male bewys dat ons hier in Suid Afrika oor die nodige breinkrag beskik en daarom sal ons in Suid-Afrika ook tegnologies ontwikkel en vooruit gaan. Al wat ons kortkom is opgeleide mannekrag.

Die Regering en die privaatsektor is ten voile bewus van hierdie probleem, en daarom is daar ook wetenskaplike instansies, soos die ekonomiese adviesraad van die Eerste Minister, die instituut vir mannekrag, die nasionale produktiwiteitsinstituut, die Departement van Arbeid, ens., om die Regering op die hoogte te hou i.v.m. hierdie sake. Daarbenewens Meneer, bestaan daar verskere liggame in die privaatsektor wat laasgenoemde i.v.m. die saak adviseer.

Daar is ook probleme, Meneer, as ons ons met ander nywerheidslande in die wêreld vergelyk. As ons ons met ander nywerheidslande vergelyk, sien ons dat ons in Suid Afrika slegs R2 aan elke ekonomiese bedrywige persoon vir opleiding spandeer, terwyl die syfer in ander lande R16 is.

Ek wil my graag vereenselwig met die agb. lid vir Vanderbijlpark en aan die agb. Minister vra of dit nie moontlik sal wees om een enkele liggaam daar te stel om nywerheidsbeplanning te behartig, te koordineer en ontwikkel nie. Sal dit nie meer effektief wees as tans waar dit oor ’n paar departemente versprei is nie? Dit kan ook daartoe bydra dat die arbeidsburosisteem wat tans in werking is, waar arbeiders geplaas word, baie meer effektief sal wees want dan word ’n werker volgens sy opleiding geplaas.

Dit is duidelik dat ons nie aan die slaap is wat betref die mannekragposisie in Suid Afrika nie, maar ons sal wakker moet bly wat dit betref. Die Regering besef sy verant woordelikheid in die verband. Die Regering het ook bewys hiervan gelewer, en daarom staan hy nie in die weg van indiensneming van werkers van ander rassegroepe, en beroepe of klasse, wat in die verlede uitsluitlik deur Blankes verrig is nie, mits dit op ’n orderlike wyse en met die medewete en samewerking van die Blanke werknemers of hulle vakbonde geskied.

Wat werkreservering betref het die Regering reeds 18 vasstellings ingetrek en twee opgeskort en na raming word daar op die oomblik maar 1% van die totale mannekrag geraak deur die vyf vasstellings wat daar nog onder werkreservering bestaan. In die professionele dienste, die semi professionele dienste en die tegniese dienste was daar ’n groot toename vanaf 1971 tot 1977 wat betref Kleurlinge, Indiërs en Swartes. Die syfers deur die departement verstrek is as volg: Kleurlinge, 71%; Asiate 65%; en Swartes 49%. Maar ook vir ambagte was daar ’n toename vir die Kleurlinge van 25% en vir Asiate van 32%.

’n Mooi voorbeeld hiervan kry ons by Sasol II. Waar by Sasol I glad nie gebruik gemaak is van Kleurling- of Asiate arbeid nie, terwyl die Swartes ongeskoolde en hande-arbeid verrig het, is dit by Sasol II ’n heeltemal ander storie. Behalwe vir die 200 oorsese toesighouers wat ingevoer is, word alle konstruksiewerk by Sasol II, deur ’n totaal van 17 000 plaaslik gewerfde arbeiders onderneem. Waar daar nie gekwalifiseerde manne beskikbaar is nie, word hulle nou opgelei, en op die oomblik vind opleiding op ’n groot skaal plaas by Sasol II. [Tyd ver streke.]

Mnr. die Voorsitter, ek stem met die agb. lid vir Sasolburg saam dat hierdie debat werklik ’n lus was om na te luister omdat die verskeidenheid van onderwerpe wat geopper is en die deeglike voorbereiding wat dit voorafgegaan het, dit ’n debat maak wat ons as die moeite werd kan beskou. Ek antwoord graag op die toesprake van agb. lede wat gehou is sedert ek die eerste keer gepraat het.

In aansluiting by wat ek netnou gesê het, wil ek vir die agb. lid vir Durban-Noord sê dat ’n mens probleme ondervind wanneer jy met syfers probeer goël. In Suid-Afrika kan ’n mens op hierdie wyse aandui dat daar ’n geweldige werkloosheidsprobleem bestaan, seifs ’n toename van 200%. Dit bly tog waar dat as ’n mens vandag een werklose het en more drie, dan is daar ’n toename van 200%. Wat die agb. lid eerder moet doen, is om dit uit te druk in terme van werklike werkloosheidpersentasies as hy die amptelike syfers gebruik. Amptelik word aanvaar dat die werkloosheidsyfer vir Blankes, Kleurlinge en Asiërs, 1,3% is, wat loshand die laagste in die wêreld is. Ek het reeds gesê dat hierdie persentasie eintlik hoër is, maar het ook redes aangevoer waarom dit in Suid-Afrika baie moeilik is om die persentasie noukeurig te bepaal. Ek laat die argument daar, maar ek wil die agb. lid daarop wys dat die manier waarop hy die syfers aanhaal die posisie baie ongunstiger voorstel. Ek wil die agb. lid versoek om die syfers in belang van Suid Afrika reg te kwoteer, want dit skep ’n baie mooier indruk.

Die agb. lid vir Pretoria-Oos het ’n baie goeie toespraak gehou. Die agb. lid is opgelei in die regswetenskap en in arbeidsaange leenthede. Hy het gepraat oor die reg om te werk. Ek wil nie sy bespreking voortsit nie, maar wil net byvoeg dat wat toenemende werkloosheid betref, en in die toekoms veral toenemende Swart werkloosheid, daar altyd in verband met die eis van die reg om te werk van die Regering verwag sal word om werksgeleenthede te skep vir mense wat wil werk. Ek wil nie verder afdoen aan die agb. lid se argument nie, maar daarop wys dat die agb. lid ’n baie nuttige bydrae gelewer het en ’n baie goeie uiteensetting gegee het van hoe daar gedink word in ’n moderne staat wanneer mense begin argumenteer oor hulle reg om te werk en of dit die staat se plig is om aan hulle werk te verskaf al dan nie. Ek laat die aangeleentheid daar.

Die agb. lid vir Yeoville het gesê dat hy waarskynlik ’n bietjie laat sal wees, maar ek antwoord graag op sy toespraak. Hy het ’n baie belangrike punt geopper, tw. dat daar ’n neiging bestaan om kapitaalintensiwiteit in ons nywerhede aan te moedig. Hy het gewys op die gevaar daaraan verbonde en ek is bly dat die agb. lid dit van sy kant af gedoen het. Mense belê in masjinerie en sekere werkers word dan oorbodig. Dit is ’n baie gevaarlike situasie vir die toekoms. Oor die volgende aantal jare gaan duisende mense die arbeidsmark betree en die Regering moet byhou om werk aan daardie mense te verskaf. As kapitaalintensiewe nywerhede gestig word, is dit kontra-produktief en kan dit gevaarlik wees. Waar beland ’n mens dan as jy begin argumenteer oor die reg om te werk? Die agb. lid het dus ’n baie geldige punt geopper. Die agb. lid het sekere voorbeelde opgenoem, maar ek wil die mynbedryf as voorbeeld aanvoer. Die agb. lid vir Parktown sal begryp wat ek nou gaan sê. ’n Mens wil nie onnodiglik kritiek lewer op die maatskappyegroep waaraan die agb. lid verbonde is nie, want ’n mens het waardering daarvoor as hulle hul werkers hoër lone wil betaal. As ’n mens dink dat die goudprys hoog gaan bly, kan dit onverstandig wees indien ’n mens oornag lone vervierdubbel. Hoe goed dit ook al bedoel word, lewer dit sosio-ekonomiese probleme op en is dit nie altyd verstandig om dit so te doen nie. Die agb. lid vir Yeoville het geargumenteer dat hy liewer meer mense in diens hou wat minder verdien as min mense wat meer verdien. Dit is ook ’n gevaarlike manier van doen. Die feit is dat hierdie twee magte mekaar teenwerk en dit vir ’n staat moeilik is om altyd te weet watter middeweg hy moet volg. Die kwessie van stygende lewenskoste en die druk wat uitgeoefen word dat lone daarmee tred moet hou, is ’n emosiebelaaide kwessie onder Blankes, Kleurlinge en Swart mense in hierdie land. Ek hoop nie die agb. lid wou hê dat die Regering lone moet vaspen nie. As die uiteinde van die agb. lid se argument was dat ons lone moet vaspen, wil ek daarop wys dat ons ’n probleem sal ondervind.

Die agb. lid vir Yeoville het ook na ’n ander aangeleentheid verwys waaroor ons met hom wil saamstem. Hy het iets gesê wat net so wel deur iemand aan hierdie kant van die raad gesê kon gewees het. Hy het gesê dat hy net soos ons ook ’n bietjie vies is vir internasionale maatskappye wat in Suid Afrika sake doen en wat te midde van die reëls en regulasies in hierdie land goed geld maak, maar lustig saam kla en agter wetgewing skuil en sodoende hulle plig versuim. Dit is so, want ons vang hierdie mense ook uit. Dit is die maklikste ding onder die son om hier in Suid-Afrika praktyke toe te pas wat jy wel in almal se belang kan verander, maar om dan in die buiteland te sê dat die Regering jou verhoed om dit te doen want die rassistiese apartheidsregering se wette maak dit nie vir jou moontlik om dit te doen nie. Ek dink dit is ’n verkeerde manier van doen en ek wil saam met die agb. lid die internasionale maatskappye in Suid-Afrika daaroor aanspreek. Ons is daarvan bewus dat hulle dit doen, maar hierdie Regering het nog nooit in wetgewing bepaal dat die vooruitgang van sy mense gestrem moet word nie. Hierdie maatskappye kan ontwikkel en ’n bydrae lewer volgens hulle vermoë. Trouens, ons sal bly wees indien hulle daardie bydrae wil lewer. Ek stem dus met die agb. lid vir Yeoville saam dat dit nie billik is teenoor Suid-Afrika nie, veral wat maatskappye wat die vryhede en voorregte van hierdie land geniet, betref. Hierdie maatskappye se takke in Suid-Afrika lewer waarskynlik beter winste op as hulle takke in enige ander deel van die wêreld.

Die agb. lid vir Brits het vanmiddag gepraat oor ’n onderwerp wat na my kennis nog nie in hierdie debat bespreek is nie. Hy het oor personeelbestuur gepraat, wat ’n baie belangrike aangeleentheid is. Arbeidsvrede begin op die vloer van die fabriek waar daar goeie personeelbestuur moet wees. Volgens my kennis was daar in die dertigerjare slegs een personeelbestuurder in Suid-Afrika. Die eerste personeelbestuurder in hierdie land was mnr. Van Sandtwyk van die General Motors maatskappy in Port Elizabeth. Sedertdien het die situasie so ontwikkel dat personeelbestuur deel geword het van goeie bestuur dwarsdeur ons nywerheidswese. Mnr. die Voorsitter, personeelbestuur is die klas van bestuur wat te make het met die welsyn en die opleiding van die totale personeel. Dit gaan verder en is ook raadgewend tot die totale personeel. Vandag bevat die kantoor van ’n goeie personeelbestuurder onder andere ’n goeie sielkundige om probleme op te los, ’n ekonoom om raad te gee, en seifs gespesialiseerde kindersorgdienste. In Europa is dit die neiging om personeelbestuur nie alleen te laat omsien na die personeel solank daar gewerk word nie, maar ook aan hom advies te gee wanneer hy die bedryf verlaat na ’n lang, suksesvolle dienstermyn; m.a.w. om dan die werker met sy pensioen en die probleme in sy latere lewe behulpsaam te wees. Dit sluit seifs in, mnr. die Voorsitter, toesighouding en die gee van advies tot by die werker se laaste dag op aarde. Dit is hoe gesofistikeerd personeelbestuur in die wêreld geword het. Dit is vir ons uiters belangrik om daarvan notisie te neem, want vandag word personeelbestuur dwarsdeur ons land by ons universiteite opgelei. Die verskillende dissiplines word saamgevat en al die universiteite doseer vandag enkelvak- of personeelbestuurskursusse wat op die arbeidsituasie toegespits is. Ons het vandag arbeidsekonome, arbeidsosioloë, arbeid sielkundiges, arbeidsregsgeleerdes aan ons universiteite wat almal in die proses vorentoe diensbaar is. Ons het ook ’n groot organisasie van personeelbestuurders wat in Suid-Afrika daaraan deelneem. Die waarde van die agb. lid se toespraak vandag lê daarin dat hy daarop gewys het dat in Suid-Afrika, met ’n totale arbeidsmag, buite die landbou en die Staatsdiens van oor die 5 miljoen, wat 10 en meer miljoen vorentoe gaan word, hierdie arbeidsmag in die toekoms veral ’n gesonde en tevrede arbeidsmag moet wees. Ek wil dit vandag as my oortuiging sê dat die sleutelman in daardie tevrede arbeidsmag vorentoe die personeelbestuurder gaan wees wat die vloer namens die maatskappy gaan probeer tevrede hou. Ek wil sê dat die agb. lid ’n baie nuttige toespraak gemaak het.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Overvaal, en ook die agb. lede vir Alberton en Walmer, het gepraat oor die opleiding van Swart werkers. Al drie het die punt gemaak dat hulle hoop dat daar vorentoe ’n organisasie sal wees en dat die Wiehahn verslag in dié verband ook instrumented sal kan wees in die skepping van masjinerie wat in verband met hierdie hele groot opleidingskwessie sal kan help beplan en dink. Laat ons hoop dat al drie die agb. lede, wat dit betref, naby aan die kol is. Maar ek wil aansluit by die agb. lid vir Overvaal wat die punt gemaak het dat die opleiding van Swart werkers nuttig en gebalanseerd moet wees. Hy het eintlik gesê dat ons almal moet saamwerk. Mnr. die Voorsitter, dit is veral vorentoe ’n verskriklike belangrike punt, want wat gaan in die volgende 20 jaar gebeur? In die volgende 20 jaar gaan ’n minimum van 8 miljoen nuwe werkers op die arbeidsmark beland. Van hierdie 8 miljoen gaan 87% Swart wees. Watter situasie gaan jy dan hê met die geweldige toevloei van mense wat wil werk aan die een kant en aan die ander kant ’n totale, enorme wanbalans in die ekonomie omdat hierdie groot massa nie benut kan word omdat dit nie opgelei daarvoor is nie? Enige sinvolle indiensneming vorentoe beteken gebalanseerde opleiding, want die huidige ekonomie kan as ’n struktuur gesien word. Heel bo is die topbestuur en vanaf die topbestuur tot by die werker hier onder is daar ’n patroon, en die ekonomie kan alleen werk omdat elkeen daarby inpas. As jy X hoeveelheid werkers het, moet jy Y hoeveelheid bestuurders en topbeplanners hê wat almal in ’n sekere spesifieke vaste verhouding tot mekaar verkeer. As jy dus nou in hierdie struktuur nog ’n verdere 8 miljoen gaan by kry, beteken dit dat die nuwelinge wat kom in dieselfde verhouding opgelei moet wees, want so nie kan hulle nie sinvol benut word nie. Daarom is dit so belangrik dat namate die wiel rol en daar na vore ontwikkel word, die opleiding van agteraf gedoen moet word. Doen jy dit nie, kom jy naderhand by ’n punt uit waar jy met ’n groot aantal mense sit wat vir jou ekonomie niks beteken nie, wat jy nie sinvol kan benut nie en waarvoor jy ook nie kapitaal van buite kan lok om hulle te benut nie. Mnr. die Voorsitter, daarom is die kwessie van opleiding vorentoe waarskynlik een van die grootste verantwoordelikhede van hierdie Departement van Arbeid. Ek wil glo dat die departement—en ek wil myself ook graag daaraan toewy—daama sal omsien, en dit betyds sal doen. Daar word nou al in diepte daaroor gepraat, gedink en beplan. Daaroor kan ons vorentoe ook nog praat. As ons dit nie doen nie, sal ons in hierdie land teenspoed he. Daar moet gebalanseerde opleiding wees. Ek wil daarom sê dat die agb. lid met hierdie bydrae wat hy gelewer het, ’n goeie bydrae gemaak het.

Die agb. lid vir Walmer het ook in hierdie verband gepraat Ek gaan nie verder byvoeg nie. Hy het onder andere na Westlake verwys. Ek sal netnou terugkom na dieselfde tipe aangeleentheid waama die lid vir Alberton ook verwys het. Ek wil net sê dat die agb. lid ook in dié rigting gepraat het en dat hy dit wat ek nou gesê het, ook as ’n antwoord moet beskou.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Sasolburg het die punt gemaak dat ons vandag hier ’n in-diepte-bespreking het Ek het alreeds in dié verband ’n opmerking gemaak. Hy het gepraat oor die vakleer lingskap van gekleurdes en veral die kwessie van toelating tot vakleerlingskap. Dit is ’n baie belangrike kwessie, want hier het ons twee magte teen mekaar in die wêreld. Daar is ’n sif en deur hierdie sif val die mense wat onder opgevang moet word en in een of ander rigting as vakleerlinge opgelei moet word. Wie hou hierdie sif vas? Dit word, mnr. die Voorsitter, vasgehou deur die Vakleerlingraad met sy verskillende komitees. Dit is ook menslik dat die komitees sal wil keer en die sif se gaatjies so klein as moontlik sal wil maak sodat so min as moontlik deurval. Hoe groter die remming en hoe minder die toevloei van vakleerlinge, hoe beter is dit vir die wat in die bedryf is, want hoe beter kan hulle beding. Die arbeidsmark bly dus eintlik ’n verkopersmark. Dit word nooit ’n kopersmark nie, en solank dit ’n verkopersmark is, het jy moeilikheid. Mnr. die Voorsitter, ek het verlede jaar oor dié aangeleentheid gepraat Ons kyk in diepte daama en poog om vooraf vas te stel waar daar tekorte en knellinge gaan kom. Ek wil in die verbygaan ’n probleem noem wat ons met sekere ambagte het. As ons byvoorbeeld besluit dat ons Sasol wil uitbrei, sien ons dat ons soveel en soveel addisioneel nodig het. Wat is die eerste ding waarteen jy jou vasloop? Dit is nie soseer geld nie; daaroor kan jy altyd ’n plan maak al gaan dit hoe moeilik. Mnr. die Voorsitter, jy kan planne maak, jy kan allerhande dinge doen, maar wie sweis daar op daardie perseel? Jy moet dan die totale Suid-Afrika van mense leeg stroop om, wanneer jy so ’n groot projek soos daardie aanpak, dit te beman. Daarom sê ek dat die agb. lid wat dit betref in sy siening reg is. Die agb. lid het ook ’n uiteensetting gegee van hoe ons argument wat die tuislande betref, verkeerd loop. Mnr. die Voorsitter, as jy moet oplei en jy sê jy sal Swart mense in die tuislande oplei, beteken dit dat daar mense moet wees wat hulle kan oplei. Daar moet ’n fabriek wees waarin so ’n persoon kan werk en in diens opgelei kan word. As hy opgelei is, moet hy daar kan werk, of anders het jy teenspoed. Mnr. die Voorsitter, dit is die situasie waarna ons tans weer van vooraf moet kyk en in gedagte hou. Ons moet dan ook rekening hou met ’n tweede ding, en dit is die ontwikkeling van die behoeftes wat in die groot Swart gebiede soos Soweto aan die ontstaan is. Mnr. die Voorsitter, Soweto het nie net mense vir huisbou nodig nie, maar ook mense wat daardie elektriese yskas kan regmaak wanneer daar een van die dae elektrisiteit is, en wat bedrading kan doen. Vir daardie soort ambagte is daar net nie op die oomblik genoeg ambagsmanne nie. Ons sal dus baie meer mense sinvol moet oplei.

Hierdie is ’n diepgaande probleem wat nie ligtelik opgelos kan word nie, en die woord wat hier te berde kom—die agb. lid het dit ook gebruik—is herstrukturering. As ’n mens in ’n arbeidsopset soos die wat ons vandag het, en met die emosies wat gepaardgaan met vakbonde, die indruk skep dat almal kan kompeteer, sal jy teenspoed kry want jy skep agterdog. En dit is een ding wat ons nie kan doen nie. Ons kan nie agterdog by ons eie mense skep deur hulle onder die indruk te bring dat ’n situasie mag ontstaan waar hulle teenspoed mag teenkom nie. Herstrukturering is ’n woord wat ek drie jaar gelede gebruik het by die eerste arbeidskongres wat ek toegespreek het, min wetende hoe ’n belangnke woord dit in die toekoms kan word. As daar in verskillende vakrigtings besluit sou moet word hoeveel werkers en in watter verhouding opgelei moet word en ook waar hulle sal werk, is dit nie ’n besluit wat net deur ’n regering geneem moet word nie, want hoe moet ’n regering besluit? Die Regering moet dan ’n wet maak wat bepaal waar die verskillende mense moet werk. Dit kan nie gedoen word nie want miljoene mense kan nie so gehanteer word nie. Die ronde tafel, die herstrukturering van werk is met ander woorde nodig. Werkgewers en werknemers moet die geleentheid kry om saam om ’n ronde tafel hul behoeftes aan mekaar oor te dra. Daarna moet die werknemers die versekering he dat hulle saam met hul werkgewers hul eie posisie kan verseker en daaroor kan beding. Ook moet sekere geleenthede geskep word vir die inbring of die afstaan van sekere werkgeleenthede vir anderskleuriges. Met ander woorde, wat ons dus arbeidsmobiliteit noem, is iets wat op ’n uiters sinvolle manier gedoen moet word in samewerking tussen werkgewer en werknemer en die Staat. Dit wat die agb. lid eintlik hier bepleit kan slegs volgens daardie sinvolle formule gedoen word.

Die agb. lid vir Alberton het gepraat oor die opleiding van vakmanne en ek bedank hom vir die gedagtes wat hy uitgespreek het. Wat hy gesê het wil ek graag in verband bring met die opleidingsentrum te Westlake. Dit is die plek waar ons volwasse vakmanne oplei, maar oor die jare was dit ’n vreeslike gespook en gesukkel om hierdie sentrum ten voile te benut, want ons het oorspronklik drie sulke opleidingsentrums gehad, naamlik by Kimberley, Westlake en Kempton Park. Die sentrums by Kimberley en Kempton Park was in der waarheid twee wit olifante want ons het net nie ’n toevloei van mense gehad nie en gevolglik moes hierdie twee sentrums gesluit word. Selfs by Westlake was daar nie voile besetting nie alhoewel daar baie aansoeke was. Onder die aansoeke was daar egter die tipe mense wat ons nie kon benut nie, trouens ons het met ernstige probleemgevalle te kampe gehad. Daar is byvoorbeeld diegene wat arbeidsku is, terwyl andere in baie opsigte arbeidsongeskik is omdat òf hulle gesondheid nie na wense is nie of omdat hulle verstandelik ongeskik vir die werk is. Daar is ook baie ander probleme. Daar was egter nooit genoeg persone wat werklik geskik vir opleiding was om die sentrum te vul nie. Maar kort gelede het daar ’n skielike oplewing gekom en vanjaar sal daar meer as 300 benutbare aansoek wees vir die plus-minus 200 opleidings-geleenthede. Met ander woorde, vir die eerste keer is ons weer in die posisie waar ons meer opleidingsfasiliteite nodig het as wat in die verlede beskikbaar was. Die bedoeling is nou om so gou moontlik weer by Kempton Park in Transvaal te begin met ’n opleidingsentrum. Die Departement van Nasionale Opvoeding is daarby betrokke want hulle moet die geboue en leerkragte beskikbaar stel. Ons sal die mense verskaf wat die opleiding moet ondergaan. Ek wil dan ook aan die agb. lid die versekering gee dat ons alles in ons vermoë doen om daardie opleidingsentrum wat intussen in onbruik geraak het, te herstel en ’n opleidingsentrum in Transvaal op te rig, iets wat daar behoort te wees, ’n Mens hoop egter dat indien hierdie sentrum op dreef kom, ons die samewerking van alle instansies sal kry sodat wanneer die ekonomie ’n oplewing toon, ons nie weer eens hierdie sentrum sal moet sluit omdat daar nie genoeg mense is wat opgelei wil word nie. Ek hoop werklik dat dit ’n sukses sal wees. Ek vertrou dat dit ook as antwoord op die agb. lid se vertoë sal dien, want ek weet dat hy en die mense in sy omgewing besonder belangstel in hierdie bepaalde saak.

Daarmee, mnr. die Voorsitter, dink ek het ek die agb. lede wat tot dusver gepraat het, almal geantwoord.

Mr. Chairman, it is interesting to have the privilege of speaking immediately after the hon. the Minister who touched on a number of important matters. On some of them at least I hope to contribute a thought or two. The hon. the Minister did refer specifically to the question of mine wages and I think in a gentle way issued a warning that there might be dangers in raising these wages in an unwise manner—’n onoordeelkundige manier”. Of course there are dangers, but it is important then that we realize what the proper principles are on which we should base our wage policies, and these are really quite simple. There should be from your most junior labourer up to your top management a properly structured hierarchy of jobs, each of which is scientifically evaluated, and the pay structure should be based upon that scientific evaluation of jobs so that every job is paid what it is worth, according to the content of the job and not according to the background, the language or the culture or anything else of the worker concerned. That is the one principle. The other principle is that at the bottom of the wage scale one should pay whatever is determined, as scientifically as one can determine these things, as the minimum living wage. Upon these two principles, as I understand it. Sir, the industry to which the hon. the Minister refers is seeking to base its policy.

I know there are those who say: Why should one pay the established minimum wage at the bottom if, in terms of supply and demand, one can get workers a lot cheaper than at the scientifically determined minimum level? I can only say that I think it will be a sad day for South Africa when an industry which is profitable pays its labour below the breadline—because that is what we are talking about—below the minimum living level, in order to put more money in the pockets of the shareholders. My connections with shareholders are well enough known, Mr. Chairman, for it to be accepted that I am not speaking out of any selfish prejudice when I say this.

The second major point on which the hon. the Minister touched is one with which we are all rather concerned at the present time, and that is the question of whether in the presence of substantial unemployment in our country there should be the degree of mechanization there is which, as the hon. member for Yeoville put it, can or might lead to a situation where we are employing fewer people at higher wages rather than more people at lower wages. Again, Sir, if one states this as a general principle, there is a lot to be said for it The labour policy in any country should bear some relationship to the supply and demand of labour and to the wages at which one can employ people. However, Sir, this is a question on which it is extremely dangerous and also rather easy to over-simplify. In fact, what has tended to happen in most of our industries has been that they have mechanized in response to the demand of the market and in order to keep their unit costs low. One cannot just play fast and loose with one’s unit costs. Wherever one is, one is in a competitive environment Most of our important industries are either export industries or they are competing here at home with imports, and one has to look at the cost structure all over the world and one has to meet it. A very good example of this is afforded by the two largest branches of the mining industry to which I think the hon. the Minister was referring. It simply is the case that the problems of hard rock goldmining at depth are such that they are not susceptible at this stage of our knowledge and of our art to being solved by advanced mechanization. We are able to improve ventilation and conditions etc. but we do not in fact have machines that will cut hard rock more efficiently than the conventional blasting and drilling methods. In the coal mining industry it is different because coal is a much softer rock than the quartzes with which one is engaged in goldmining. Because the physical conditions are different one could in the coal mining industry mechanize considerably and we have been doing so. But it is because we are mechanizing in a proper way, Sir, in the coal mining industry that we are able to compete in world markets and to sell our coal on the scale that we are selling it. It is that which determines the number of people one employs rather than any consideration of how many one should be employing. I am not saying that we should not have this thought in mind but I am saying that it is the technological considerations that very often must control what one does.

Orde! Agb. lede moet asseblief nie so hard gesels nie.

The hon. the Minister spoke about the importance of personnel management. I am glad he did so because both my hon. friend in front of me and myself have been personnel managers. In a sense we both still are, and I think personnel managers are important people. But there is something else that ought to be said about this and that is that the developing science of personnel management, of industrial relations study, is one that is a staff function, whereas in practice, in the end, labour peace, the “arbeidsvrede” on the shop floor to which the hon. the Minister referred, is determined by line management in its relation to labour. And it is the interface not between personnel people and line management or between personnel people and labour but the interface directly between line management at the lowest levels and labour which in the end determines labour peace and productivity. And industrial relations in the end, is not a staff function; it is a line function. The personnel experts have a very important role to play in research and in the training of management for personnel management but one must not think that personnel management is something separate from the line management of men in order to get production from them because it is not. It is a vital part of production management.

Mr. Chairman, in the time that is left to me I should like to say a brief word about a word that has occurred over and over again in this debate, about productivity. It is productivity for which we are all striving; it is with productivity that we can square some of these circles we are talking about It is only through increasing productivity that we can expand our economy, grow, provide more jobs and pay better wages. We all talk about productivity and I suspect that very few of us know a great deal about it I certainly do not claim to know a great deal about it. It is a difficult thing to measure; it is a difficult thing to get hold of. It is something to which enormous attention is given and so far with really rather disappointing results. Throughout the whole of our economy, this is one of the aspects about which we do not have any reason to feel particularly cheerful.

We have all talked about training this afternoon. It is vital, of course, that we should be training people for all we are worth. I am extremely glad to see that we seem to be at one about who the people are that we have to train and where we have to train them. Speeches like that of the hon. member for Overvaal and the hon. member for Sasolburg are extremely welcome in my ears and, I think, in the ears of those on this side of the House. We have no ideological problem between us. However, I think we have to ask ourselves not only whether we are training people; whether we are training them in the right way; whether we are training enough people to do this work; and whether we are sure that we have applied all the science we can—these are the obvious questions—but we also have to ask ourselves whether we are really supplying ourselves adequately with the people with the ability to absorb the training. What I mean by this is the following. Have we got people in our labour force—the Black and the Brown people especially whom we have been talking about—the circumstances of whose lives are sufficiently stable to allow them to profit to the full from the training they may get.

You know, Sir, your ideal industrial worker is the one who lives in settled circumstances and who is permanently housed. He is a person who has had a very adequate decent minimum of education. He is a person who is not unduly beset by anxieties about whether he can keep his job, whether he can go on living where he is or where his next meal is going to come from. He is a person who certainly is not in any doubt about his citizenship. As I have already said, I am very glad indeed that we have this unanimity in regard to the need to train our Black people and specifically our urban Black people. I do not think it is going to contribute towards the stability of those people if they are involved in arguments about whether they can remain citizens of the country where they live.

I think Sir, we have to concern ourselves with basic education and with the living circumstances of our Black labour force if we want to get the best out of our training and if we want to achieve the best productivity.

Finally, I want to say that one will find that one’s ability to train and one’s ability to increase productivity has a lot to do with the negotiating machinery that is going to exist between these very same Black workers and the managements with whom they have to deal. I am sure—again I am referring to the hon. the Minister’s statement about peace on the shop floor—that one is going to find that the right kind of communications machinery to set up, is going to follow a two-tier pattern where one is not only going to have trade unions, in the ordinary sense, for workers to belong to but also works councils or works committees of some kind. I think it is very important that people in South Africa should learn to see trade unions and works councils or committees not as alternatives to one another but as essentially complementary organizations. I mention this because it has been the case in the past that some people of strongly liberal disposition have opposed works committees because they saw them as a threat to unions for workers, whereas some people of strongly conservative disposition have supported committees for the same reason—because they saw them as an alternative to unions. This is not so, Sir. Anybody who has had the privilege of looking at the West German industrial relation system particularly which must be counted among the most successful in the world, will know that the need is there for organizations at shop floor level, at enterprise level and at union level. [Time expired.]

Mnr. die Voorsitter, ek meen dit is ’n algemeen aanvaarde feit binne sowel as buite ons landsgrense dat daar ’n groot en opmerklike verskil te trek is tussen geïnspireerde arbeid en arbeid met ’n slawe-of donkie-mentaliteit Meneer, hierdie twee verskillende strominge is duidelik bespeurbaar. Ons het onlangs ’n manifestasie van die een in Groot-Brittanje gehad waar ’n mens kennis gemaak het met ’n totale afwesigheid van begeesterde arbeid ter wille van ideale en doelstellinge buiten dié van net die reg om te kan lewe. Baie arbeiders dwarsdeur die wêreld het die mentaliteit dat hulle werk om te kan lewe. Sommige voer dit ’n bietjie verder, nl. om ’n bepaalde lewensstandaard te kan handhaaf.

Meneer, dit is asof daar ’n groot skeiding ingetree het tussen die oer-opdrag aan die mens ten opsigte van arbeid en die latere ontwikkeling van sy eie ontwikkeling en die vrug van sy eie denke. Daar is oorspronklik aan die mens gesê: Gaan heen, vervul, vermeerder en onderwerp die land wat ek aan jou sal gee aan jou heerskappy; maak dit edeler, beter, skoner, vrugbaarder. En, Meneer, daar is sommige wat ’n ander interpretasie daaraan heg, naamlik die vloek begrip. Dit is ’n onregverdige oordeel. Hier is ’n vloek oor die mens uitgespreek instede van die interpretasie van die seënbegrip, die wonderlike voorreg om aan ’n bepaalde skeppingsordonnansie uiting te gee om hier die wêreld beter te maak, die mens beter te dien en die mens beter in staat te stel om te groei en te ontwikkel. Meneer, en omdat dit so is, het ons beland in ’n toestand waarin ons opgesaal sit met die newe-effekte van so ’n lewensbeskouing, t.w. inflasie, gebrekkige produksie en wanverhoudinge. Hierdie werk reserveer ek vir my; daardie reserveer ek vir jou. Daar is allerhande afgeleide begrippe van die hele verheffende idee van arbeid, wat die grootste en mooiste voorreg is wat aan die mens beskore is, nl. om te kan lewe, om te kan asemhaal, om energie te kan gebruik om te werk en om dinge te skep, om bepaalde kwellende omstandighede te kan verbeter en eie geluk te kan bevorder.

Meneer, omdat dit so is en omdat ons staan voor ’n situasie in ons land en in die hele wêreld, sal ons moet kies wat ons beoogde bydrae is ten opsigte van die problematiek van die kontinent van Afrika asook die problematiek van die Westerse beskawing. Ons het een geheime wapen wat ons nie reg evalueer nie. Dit is die geheime wapen van produksie en/of arbeid wat kapitaal kan skep, inflasie kan beveg en ’n lewensstandaard kan verhoog. Meneer, dit klink teoreties. Ons het vandag heelwat akademiese standpunte gehad aangaande werkloosheid, nie-werkloosheid en statistieke. Wat my betref is dit alles relatief. My persoonlike gevoel is—ek wil dit vir die ernstige oorweging van die agb. Minister voorlê—dat as daar ooit ’n tyd in ons volksbestaan en in die van die Westerse wêreld aangebreek het, het dit nou gekom dat die etiek en filosofie van arbeid as ’n skoolvak gedoseer moet word. Dit geld ook vir die programmering en die toepassing van arbeid as ’n metodiekvak aan ons universiteite. Dit help nie om rasionele, tegniese en wetenskaplike kennis te hê as ’n mens nie ’n hart het wat dit kan beheer en stuur nie, dat wat siel en lewe van die proses van arbeid kan gee.

Meneer, mag ek ’n praktiese voorbeeld uit my eie lewe noem. Ek het ervaring en was mededader en uitvoerende beampte toe ons in hierdie land net een enkele Afrikaansmedium skool in Johannesburg, gehad het nl. die Helpmekaar en geen enkele Afrikaans handelskool nie. Dit het onder moeilike omstandighede tot stand gekom en ons wou ’n aandeel daarin hê. Ons het ’n Staat gehad wat nie aan ons ’n sent wou gee nie. Ons het besluit ons sal die kapitaal en die arbeid self daarstel, en ons het ’n diensnywerheid begin met kinderklere en ’n hoedemakery. Ons kon ons onderwyspersoneel self betaal uit die opbrengs. Daaruit is gebore modelskole in Parktown, Pietersburg, Ermelo en Bethlehem. Uit eie aksie omdat die instelling en siening korrek was, het ons dit kon skep. Ons het nie met gevoude hande asseblief gesê, gevloek en verwyt omdat ons dit nie kon kry van ’n onsimpatieke Staat nie. Hierdie stories van lewenstandaard en teorieë, statistiek en die goëlery met syfers het betekenis, maar as dit nie deurdring tot die basis van die situasie nie, dan mis ons die kol. Ek wil baie ernstig pleit by die agb. Minister dat daar ernstige oorweging aan gegee sal word om die filosofie en die etiek van arbeid as ’n skoolvak in te stel. Dit sal dien as ’n teenvoeter teen inflasie, teen ongeluk, armoede, agteruitgang en teen die Kommunisme. Dan ook moet die programmering en arbeidstoepassing as ’n universiteitsvak in die finale jaar ingestel word, om die saak siel te gee en arbeidsbegrip in sy perspektief te stel aan hulle wat dit moet beoefen. Dit is ook nodig dat ons ’n ander siening moet hê in verband met arbeid as ’n instrument en as ’n basis waarop ons as verskillende rasse mekaar in hierdie land kan vind. Die begrip van „ons” moet daar wees, en nie die van „ek” of „julle” nie.

Ek het onlangs die voorreg gehad om op witnodiging van een van die Staatshoofde van ’n Nieblanke staat in daardie land ’n gesprek te gaan voer in verband met die ekonomiese opheffing van ’n onderontwikkelde volk. Voordat die samespreking begin het, het ek gesê dat ons mekaar eers moet vind op een punt, nl.: Is u bereid om te aanvaar dat ons in hierdie land dit nie langer kan bekostig om met die vinger na mekaar te wys en klein politiekery te maak deur verwyte links en regs uit te deel nie? Ons het dit vanmiddag in ’n geringe mate hier ook gehad. Ek het aan hom gesê: Ek sal u nie kwalik neem nie, ek belowe u dat u die rug op my as ’n Witman kan draai, maar wys ’n bietjie daardie vinger na u eie mense en sê vir hulle as hulle sekere dinge wil hê, kan hulle dit kry langs die pad van eerlike, harde arbeid en nie langs die pad van vloek en verwyte nie. Ek het ’n voorbeeld aan hom genoem—dit is nie ’n teorie nie—en gesê dat ek glo in die toepassing van die begrip en die beskouing dat ’n volk homself kan red uit genade van Bo, as hy hard genoeg, toegewyd en geïnspireerd wil werk. Toe ek klaar met hom gepraat het, het hy aan sy hoë staatsamp tenare gesê: Ek wil vir julle baie dankie sê dat julle die man hierheen gebring het. Hy het toe nie meer vir my Sir of Meneer genoem nie. Hy sê toe vir my: Deur hierdie besoek van Morena Schoeman sal daar ’n keerpunt in die ontwikkeling van my volk wees. Ons het mekaar gevind. Ek het hom in sy eie taal aangespreek en kon kontak maak met sy siel. Ek het vir hom gesê: Onthou jy die dae toe ek as ’n jong seuntjie die dopemmer uit die hoofwerknemer van my oorlede vader geneem het en gesê het: „Gee hier, ek wil self melk. Leer my om te melk, asseblief.” Ek het nie daar gestaan as die „Lord” se seuntjie en gesê dit is my pa se koeie en dit is sy werknemers nie. Ek het gesê: Dit is ons koeie, Outa Apools, gee hier, ek wil soos jy daardie dopemmer vol melk dat die skuimbolle oor hom val. Later kon ek dit regkry met die lam duimpie en met die voorvinger. Mnr. die Voorsitter, ek wil u die versekering gee dat ek ydel genoeg was om daardie dopemmer so ’n bietjie skuins tussen my knieë te hou sodat die skuim kon oorloop en hy vir my oorlede vader kon sê: Ek is trots op hierdie witklong van ons. Hy kan dit doen! So het dit ook gegaan met die leer van jong osse, en met die dra van mieliesakke op tienjarige ouderdom totdat hierdie nekwerwels kraak. Maar ek het saam die trappe opgehardloop tot daar bo, en ek het ook nie moeg geword nie. Ons het die ding saam gedoen. Dit was nie ’n kwessie van Swartman en Witman nie. Dit was ’n kwessie van „ons” mielieoes, en ’n geval van as jy dit kan doen kan ek dit net so goed doen.

Was daar nie Progs nie?

Ook dit is nodig wanneer ons hierdie vak doseer op skool en op universiteit, t.w. die begrip van „ons” geleentheid, „ons” voorreg en „ons” toekoms. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, as ’n mens ’n voorbanker in die politiek word, soos wat dit vandag my voorreg is, is dit ook lekker om ’n ander voorbanker geluk te wens met ’n mooi bydrae tot hierdie debat.

Hier is baie vandag gesê in verband met die begrip van werkloosheid. As u my sal toelaat, sal ek ook ’n paar gedagtes daaroor wil wissel. Werkloosheid het ’n geweldige emstige probleem geword en ons in Suid Afrika sal baie dwaas wees as ons sou toelaat dat die werkloosheidstert die politieke hond in Suid-Afrika rondswaai. Ons sou egter net so dwaas wees as ons sou ontken dat die werkloosheidsstert ’n baie, baie groot en wesenlike effek op die gedrag van die politieke hond in Suid-Afrika op die pad vorentoe sal hê.

Die agb. lid vir Pinelands en ander agb. lede van die Opposisie het met groot kommer saam met agb. lede aan hierdie kant, verwys na die groot ems van die toestand van werkloosheid. Ek wil graag vir die agb. Minister vra of dit nie wenslik en nodig is dat ons op ’n deurlopende basis ’n ondersoek en ’n evaluasie moet hê van die werkloos heidstoestand in Suid-Afrika nie. Die agb. Minister het netnou verwys na die drie metodes waarvolgens werkloosheid in Suid Afrika gemeet word, nl. die registrasie metode, die bevolkingsopnamemetode, asook die metode van vergelyking. Ek wil graag sê dat as ’n mens sou kyk na die beste metode wat ons op die oomblik het nl. die bevolkingsopnamemetode dan het ook daardie metode inherente en wesenlike gebreke. Ek dink dit is baie nodig dat ons daarom ’n deurlopende verslag in Suid-Afrika moet hê om vir ons op enige gegewe oomblik te kan aandui presies wat die aard en die omvang van werkloosheid is, en miskien meer spesifiek wat die aard en die neigings daarvan vorentoe sal wees.

Dit is goed as ons weet wat die werkloosheidsyfers is. Maar dit is net so belangrik dat ’n mens sal weet waar daardie werkloosheid ontstaan, in watter gebiede dit voorkom, ten opsigte van watter kategorieë van werknemers daardie werkloosheid ontstaan, en ten opsigte van watter mense wat opleiding geniet, probleme voorkom? As ons in Suid-Afrika nie deurlopend presies weet wat die aard en omvang van die probleem is nie, wat die neiging van die werkloosheids problematiek is nie, en waar ons meer of minder werkloosheid ondervind, sal ons op die pad vorentoe wesenlike probleme ervaar om vir onsself ’n behoorlike arbeidstrategie as teenvoeter van werkloosheid daar te stel.

Baie dikwels word ons as regering beskuldig dat dit juis ons beleid en ons party se wetgewing is wat daartoe lei dat ons so ’n geweldige probleem in verband met werkloosheid het. Ek wil die stelling maak dat ons in Suid-Afrika na lang jare van sterk en gesonde ekonomiese groei, nou eensklaps voor die ekonomiese realiteite van Afrika te staan gekom het. In een of ander stadium sou Suid-Afrika voor daardie ekonomiese realiteite te staan moes gekom het, nl. ’n geweldige, en in die geval van Suid-Afrika, ’n byna ongelooflike bevolkingsaanwas, in die hele Afrika, in die Derde Wêreld, as gevolg van onder andere beter mediese dienste, wat gelei het tot ’n snel bevolkingstoename. Tweedens het ons ook ’n verdere probleem as gevolg van die gebrek aan opgeleide mannekrag. Hierdie probleem van ’n gebrek aan mannekrag in die Afrika konteks hang saam met die probleem van die ontwikkelingsagterstand van mense in Afrika en hier is Suid-Afrika self.

Ek wil aan die agb. lid vir Pinelands ter oorweging sê dat dit nie ’n probleem is wat deur hierdie Regering veroorsaak is nie. As ons bv. na sekere syfers in Suid-Afrika kyk en dit is absoluut insiggewend—sal ons sien dat daar sedert 1968 in Suid-Afrika 54 401 Swart mense gematrikuleer het, d.w.s. in tien jaar het 54 401 Swart mense gematrikuleer. As ons kyk na die aantal swart mense wat aan die universiteite opgelei is in daardie selfde tien jaar periode, sal ons sien dat 4 782 Swart mense hulle universiteitsopleiding voltooi het. Daarteenoor het daar in twee jaar in die Provinsie Transvaal byna net soveel kinders gematrikuleer as hierdie getal Swart mense wat in Suid-Afrika in tien jaar gematrikuleer het. Dit illustreer nie aan ons ’n Regering wat probeer diskrimineer nie, maar dit illustreer aan ons dat daar ’n inherente ontwikkelingsagterstand is waarmee ons moet rekening hou. Dit is die dilemma van die hele Afrika. Ons kan dit nie misken nie. Ons moet rekening daarmee hou want gepaard met al ons pogings om hierdie mense saam met ons te neem, om hulle behoorlik op te lei vir verskillende kategorieë, arbeid het ons in Suid-Afrika ook nog die realistiese probleem dat ons ’n geweldige tekort aan opgeleide mannekrag het Ek wil voorspel dat ons met hierdie probleem ad infinitum die toekoms gaan inloop. Ons moet nie dink dat ons in Suid-Afrika ooit by die ideale situasie gaan uitkom nie, ’n situasie waar ons sal kan sê dat ons genoeg opgeleide mannekrag het om die ekonomie so aan die gang te hou dat ons die probleem van werkloosheid behoorlik die hoof kan bied nie.

As ons nou vir sy edele die Minister vra vir ’n deurlopende ondersoek en verslag na en oor werkloosheid, wil ons daarby voeg dat ons in staat moet wees om die feite wat daaruit blyk aan almal te kan gee, dit moet insluit nyweraars, ander sakemense, die mense aan ons universiteite, ons as politici en die hele publiek. As ons dit nie doen nie, sal ons voor die situasie te staan kom wat ons op die oomblik het nl. dat akademici, voor aanstaande sakelui, politici die pers, en veral kwaadgesindes onder hulle die beskikbare syfers oor werkloosheid wat tans beskikbaar is op so ’n manier kan gebruik dat rasse emosies opgewek word. Ek dink nie dit is in belang van Suid-Afrika nie.

Agb. lede sal bv. onthou dat ons onlangs etlike organisasies en instansies gehad het wat meningsopnames gemaak het oor werkloosheid. Wanneer hulle daardie opnames dan in die koerante publiseer, vind ’n mens dat dit hulle konsekwent twee verskillende dinge met mekaar vergelyk. Aan die een kant sê hulle nl. vir die Swart massas: „Kyk watter gebrek aan werkgeleenthede is daar; kyk hoe groot is die werkloosheid onder julle”. Daarteenoor sê hulle verder aan die Swart mense: „Kyk hoe min werkloosheid is daar onder die Wit mense.” Dit is natuurlik nie ’n billike en behoorlike vergelyking nie, maar tog gevaarlik. Ek wil derhalwe vra dat terwyl ons so ’n deurlopende opname maak, ons die mense in Suid-Afrika deurlopend moet opvoed oor wat die omvang van werkloosheid is, wat die redes daarvoor is en wat die totale problematiek verweef om werkloosheid is, sodat kwaadwillige mense in Suid-Afrika ook kwaadwillige politici nie aan die Swart mense wat wesenlik deur hierdie toestand geraak word, kan voorhou dat werkloosheid die resultaat is van gebrek aan aksie aan Regeringskant nie.

In Junie 1976 het ons die onluste in Soweto gehad. As ons kyk na die vraagstuk van werkloosheid in Suid-Afrika en veral as ons kyk na die massas jong Swart mense, ’n nuwe geslag Swart mense in ons grotere stedelike komplekse waar ons worstel met die probleem van werkloosheid, dan wil ek sê dat ons in baie opsigte op ’n kruitvat sit Dit betaam ons nie dat ons nie die perspektief van die vraagstuk van werkloosheid sal uitdra sodat die mense kan besef dat dit ’n groot probleem is waaraan hierdie Regering besig is om ernstige aandag te gee nie.

Ek wil ook vra dat ons die kwessie van werkloosheid in Suid-Afrika nie spesifiek net met betrekking tot Suid-Afrika self moet sien en moet benader nie. Ek wil vra dat ons ’n groter arbeidstrategie moet hê; dat ons op ’n meer ingeligte manier die hele komplekse situasie in Suider-Afrika sal belig en sal uitspel. Kom ons wees nou eerlik met mekaar. Dit help nie vir ons om te sê dat Bophuthatswana ’n onafhanklike land is nie; dit help nie vir ons om te sê dat die Transkei ’n onafhanklike land is nie. Kom ons neem dit nog verder: Dit help nie vir ons om te sê Lesotho is ’n onafhanklike land nie; dit help nie vir ons om te sê dat Swaziland en die ander state om ons onafhanklike lande is en dat die werkloosheidsprobleem in daardie lande niks met ons heil en toekoms te doen het nie.

Inteendeel, mnr. die Voorsitter, die heil en toekoms van die Witman in Suid-Afrika gaan onder andere bepaal word deur die mate waarin daar voile indiensname of werkloosheid in die hele Suider-Afrika is. Ons kan nie Suid-Afrika in isolasie sien nie. Ek wil daarvoor pleit dat wanneer ons oor ’n arbeidstrategie praat, ons dit moet sien in die lig van ’n totale ekonomiese strategie in Suider-Afrika en dat ons aan die ontwikkellende Swart mense in die hele subkontinent die problematiek só sal voorhou dat al die Swart volkere, al die Swart mense in welke stadium van ontwikkeling hulle ook al mag verkeer, saam met ons kan weet dat die oplossing vir hierdie probleem van werkloosheid daarin lê dat die hele ekonomiese problematiek saamgetakel moet word en dat almal saam hande sal vat en al die geleenthede wat hulle aan ons voordoen moet benut en dat ons op elke denkbare manier vorentoe moet beweeg.

Ek glo dat ons in Suid-Afrika ons arbeidstrategie ook moet sien vanuit die hoek—ons beleid maak dit tog uiteindelik moontlik—van ’n oop ekonomie, ’n oop ekonomie waarin mense toegelaat sal word om na gelang van hul vermoëns besigheid te bedryf en ondernemings aan die gang te sit; ’n oop ekonomie waarin mense toegelaat sal word om na gelang van hul vermoëns hul dienste aan te bied en werk te lewer. Dit is inherent aan die NP se beleid dat ons daama sal streef om op die basis van vreedsame naasbestaan die ekonomie só oop te maak dat elke enkele mens na sy beste vermoë sy bydrae sal kan maak.

Mr. Chairman, the hon. member for Innesdal has made a thought-provoking speech this evening. I think the whole question of employment opportunities, of development and of labour strategy is one which is of vital importance. I hope the hon. the Minister will respond positively to the thought-provoking speech of the hon. member for Innesdal.

The unemployment situation in South Africa is one which gives us all cause for grave concern when we take into account the tremendous problems that can arise from unemployment when it reaches a stage where these problems are compounded and aggravated by that measure of unemployment We also know of the frustration that can arise in a person who has received education, a person who has been trained, when he finds that for some reason or another he is unable to reach his maximum potential and to do the work for which he has been trained. Therefore it is important to ensure that all our people are given the opportunity to achieve their maximum work potential.

The particular group with which I want to deal today is the group that I believe is in many instances unable to achieve its potential because of the limitations placed in its way. I wish to refer particularly to those persons who happen to be physically handicapped. In times of unemployment these are people who suffer to a very large extent, perhaps to a greater extent than in the case of ordinary persons. Many of them have a certain amount of training; they do have some education but they find that prejudice is still a major stumbling-block and a major obstacle to their finding gainful employment.

The position in our country is such that there will unfortunately always be a considerable number of persons who are physically handicapped in one way or another coming on to the labour market. In the past special schools have provided education for these persons. A large number of those persons became handicapped as a result of the after-effects of illness but that position is changing today. The position today is that a large number of those who are receiving education have suffered injuries in motor accidents and because of their physical handicap they are endeavouring to find a niche in life where they can earn a living and become useful citizens of the community.

The latest figures I have been able to obtain in respect of those children who require special education show that of the children who are attending special schools some 32,1% suffer from cerebral palsy; that deaf children constitute the second largest group, namely, 25,6%; that the physically handicapped comprise 20%, the partially sighted 10%, epileptics 7%, the blind 5% and the deaf and blind 0,3%. These people are given some education and they then reach a stage where they have to find some form of employment We know that the Department of Labour offers vocational services so the machinery to assist these people is available. However, at the present stage I find that a large number of these young people cannot be absorbed in the open labour market because of their physical disabilities. When they are found suitable for sheltered employment they are told that there are no vacancies for sheltered employment and they then have to wait for a post to become vacant. It is in this regard that I want to make an appeal to the hon. the Minister to ensure that in areas where there are a large number of persons who found suitable for sheltered employment, steps are taken to ensure if possible that the number of posts in those particular areas is increased. When one looks at the annual report, one sees that there are approximately 1 840 posts occupied by people in sheltered employment. On a previous occasion I think the hon. the Minister indicated that there are in fact 2 000 posts available for sheltered employment. However, Sir, I believe the hon. the Minister should have a full investigation made into the whole question of sheltered employment and the manner in which sheltered employment is presently being provided for the persons seeking such employment. This is particularly necessary in areas where people are waiting to be employed. This is most frustrating for them indeed as they become a liability to the State and have to apply for social relief or for social benefits.

I should like to mention a fact here which was mentioned to me by a person in sheltered employment with whom I discussed this matter the other day. He made the point very clearly that the physically handicapped do not want charity, they want opportunity. Consequently for their benefit I believe that we have to find ways and means by which we can offer these people opportunities. I think some people could perhaps be employed in the private sector, on the open market, but here there is a degree of prejudice. I believe that the Department of Labour could possibly play a role in overcoming that prejudice. They could produce films or make other propaganda or information available which could be given to employers. They could, in particular, use television as some of the media to show that many of these people can be a credit to their employers and the position they occupy if they are only given the opportunity to show what they can do.

We know that the number of persons who have been placed in employment has in recent times dropped slightly and this is probably an indication of the unemployment situation and the recession which the country has experienced. In 1976, for instance, of those handicapped persons who were placed in employment, 2 005 were placed in employment on the open labour market and 1 205 were placed in sheltered employment. The latest report of the Department of Labour shows that the number placed on the open labour market has dropped to 1 494 and the number placed in sheltered employment has also dropped to 956.

These persons endeavour to find ways and means of helping themselves. I believe that another aspect to which the hon. the Minister could give attention is to try to assist groups of these handicapped persons who form themselves into a company to provide their own form of sheltered employment. I know of a particular case in Durban where people who were physically handicapped formed a company, bought a printing press and endeavoured to set up a business, which they did. They have built up a business, thereby helping themselves, and they employ only persons who are physically handicapped. I think this is another important aspect: Help those who can help themselves and give them some assistance. Unfortunately, they often require guidance and further assistance in the administration of their business activities. Perhaps here, too, Sir, the Department of Labour could render a service by offering them advice from time to time when it is required.

There are also various types of persons who suffer from physical handicaps. We find that in addition to any training they may have received they also require assistance in the process of rehabilitation. I know that the hon. the Minister has an inter-departmental committee on rehabilitation and this is another important aspect. Persons who become physically disabled and are unable to continue in their employment, such as persons in a particular trade, also need instruction in the process of rehabilitation. They need to be retrained so that they can once again take their place on the labour market The question of the rehabilitation services offered to these people is of vital importance in their process of readjustment in the community and society.

In regard to this question of rehabilitation, as I have said, I know that the hon. the Minister has an inter-departmental committee on rehabilitation consisting of representatives of the Departments of Labour, Health, Prisons, Social Welfare and Pensions and National Education. I would be grateful if the hon. the Minister in his reply to the debate would give some indication as to whether that inter-departmental committee on rehabilitation is able to cope with the increase in the number of handicapped persons which has now become apparent, particularly when one has regard to road accidents. Recent figures have shown that some 14 000 people are seriously injured and suffer physical disability annually as a result of road accidents.

My plea to the hon. the Minister therefore is to ensure that this section of his department is expanded and that further investigation and research is undertaken in order to meet the needs for which it has been established.

Mr. Chairman, I should very much like to follow up on what has been said by my friend, the hon. member for Umbilo, because we still share common interests as has been shown by what he has said in this Committee here today. However, I should like to say a word or two in regard to the structuring of employer-employee organizations as they affect the labour situation in our country. I think it is important to realize that if we want to have industrial peace in South Africa, one of the basic necessities is that there should be satisfactory employer and employee organizations and a satisfactory relationship between the two. Problems have become apparent in this regard and I should like to say something in this connection.

Recently a Black trade union organization—it is not the first; the original one came into being some 12 to 15 years ago as the hon. the Minister knows—was established as trade union federation. It was established some weeks ago at Hammanskraal. It is known as Fosata, which basically is the Federation of Black Trade Unions. It consists of nine unregistered Black unions and three registered Coloured unions which have joined together to form a federation which claims to represent some 45 000 Black workers. This is quite apart from the other body which exists, the Consultative Committee for Black Trade Unions. One of the interesting facts surrounding the formation of this Fosata, as it is called, is that its formation has as its objective the training of shop stewards on the factory floor with the professed objective, if I read things correctly, of creating a strong union pressure on the factory floor.

I mention the formation of this Fosata because it is a significant fact today that large-scale employers of Black labour in industry, commerce and the service industries do in fact give de facto recognition to these Black unions. Certain federations of trade unions also do so. Management today, Sir, has in fact preferred to talk to Black trade unions which have a registered union backing; in other words, backing from a registered trade union. The reason for this is that they consider that Black parallel labour unions have won recognition because of their relationships and their negotiating ability and, in my opinion, Sir, a number of these large-scale employers are rather loath to consult or negotiate with unregistered Black unions.

These factors, Sir, have arisen because of the development of large-scale companies publishing their own code of employment practice. The hon. member for Yeoville referred to these codes of practice and I have an example of one here, which did not originate overseas. It is one that was drawn up by a very old established company in South Africa of purely South African origin. This code makes it very clear, as do many of the other codes of employment practice, that job classification and remuneration are based on skills in service categories and not on racial discrimination based on colour of skin of an employee. This comes from a purely South African company. To support my point of view regarding certain aspects referred to by hon. members during the course of this debate, I wish to say that the annual report of the Department for 1977 states very clearly that in that year of the 5¼ million economically employed workers in the Republic, Whites constituted 28,6% as opposed to Blacks who constituted 56,8%. The significant fact pointed out in the report was that compared to the 211 500 White artisans and apprentices there were only 22 500 Blacks who had achieved a skilled or semiskilled status. The report also indicated a shortage of some 10 000 White artisans and 39 500 White workers in other occupations, mainly in the technical field. The hon. the Minister has already indicated what the situation is likely to be in 20 years’ time as regards the increase in the employment of Black labour compared to the figure of 56,8% in 1977. The fact that he made very clear from this is that if we are to maintain our economic growth rate of 4% the Black worker will have to acquire higher skills. I think this fact has been accepted by everyone taking part in this debate. This emerges very clearly from the employment figures.

Because of the educational policies this Government has followed over the past 20 years, I think we can reasonably accept the fact that there are many Blacks, Coloureds and Asiatics today who have attained an educational standard which can equip them for training as artisans or in any other skilled field.

Despite the Government.

No, as a result of the Government’s educational policy. If there is going to be a large-scale increase in the employment of Black skills the issue arises what the position is going to be in the future in regard to the organization of that Black labour. Without the adequate organization of Black labour, problems can arise. I think this is beyond question. It is encouraging to note that in this regard certain registered unions, i.e. White trade unions, have recognized this basic fact. Our industrial legislation is among the best that can be found anywhere in the world. It has secured industrial peace for South Africa over many years. It is therefore not with enthusiasm that I view the formation of Fosata, this new federation, as representing only Black labour. The negotiation of wage levels and conditions of employment should not be based only on the colour of the skin of the worker. The only criteria should be fair wage employment conditions and fair employment conditions for the service he renders or the work he does.

Welcome to the club!

The significance of Fosata lies in the fact that it is an attempt to consolidate Black trade union forces and to create an independent power base for Black labour, something which I think is wrong. I therefore feel very strongly, and I put it to the hon. the Minister, that our registered trade unions, with these new developments that we foresee for the future and with recognition of the fact that we cannot progress industrially without them, have the duty to help organize the Black labour force whose skills are going to be developed in the future. Problems are going to arise and we must be prepared to look them straight in the eye because it does not help to talk here of training more Blacks and non-Whites without recognizing the consequences that are going to arise from that fact [Time expired.]

Mr. Chairman, I hope that the hon. member for Von Brandis will not take it amiss of me if I do not follow him in his arguments although I agree with quite a lot of what he had to say, especially when he said that colour should not be the only criterion. This reminds me of the good old days when we used to agree on everything. Today we at least agree on something.

Ons is almal daarvan bewus dat daar vandag miljoene rande spandeer word om Suid-Afrika teen agressie te beveilig en dit alles met die doel om vrede te bewerkstellig. Ons kan nie fout hiermee vind nie, maar ’n ander aspek wat ewe belangrik is, is interne veiligheid of wat ek graag nywerheidsvrede wil noem. Ek het vandag na hierdie debat gekom met die verwagting dat twee aspekte terdeë bespreek sou word en dit het wel gebeur. Die een aspek is die skepping van werkgeleenthede en die ander is die kwessie van opleiding. Die agb. Minister het vroeg in die debat die wind uit sommige van ons se seile gehaal deur te verwys na twee komponente, t.w. werkgeleenthede en opleiding, en het die indruk gewek dat dit wel deeglik die aandag van die Regering geniet. Die werker, ongeag sy kleur of ras, verwag drie belangrike dinge. Hy verwag die werkgeleentheid, opleiding sodat hy homself vir sy taak kan bekwaam en, derdens, sekuriteit wat sy werk betref. Werkers van alle rasse verwag hierdie drie belangrike dinge. Ek is daarvan oortuig dat die hoofdoel van die Departement van Arbeid is om in hierdie drie dinge te voorsien.

Ek wil graag van die geleentheid gebruik maak om die departement lof toe te swaai vir die nywerheidsvrede wat daar op die oomblik bestaan, gesien teen die agtergrond van die groot getalle werkers, veral Swartes, en die heersende persentasie werkloosheid, alhoewel dit vir my lyk asof daar ’n groot mate van verskil bestaan oor die omvang daarvan. Ek dink die departement verdien krediet vir die wyse waarop nywerheidsvrede in hierdie land bewaar word. Dit is voorwaar ’n groot prestasie wat deur hierdie departement behaal is en dit is jammer dat ons af en toe met stakings te doen kry. Die agb. lid vir Vanderbijlpark het vanmiddag daarna verwys. Sommige stakings is onnodig en word deur kwaadwilliges aangemoedig en soms deur diegene met politieke motiewe. Met hierdie stakings is die stakers self en hulle families die lydende partye deurdat hulle toelaat dat hulle aan die neus gelei word sonder dat hulle die gevolge van hulle optrede in gedagte hou. Hierdie stakings is dikwels onnodig en nie geregverdig nie. Dit skep ’n groot bron van bekommernis vir ons op die tuisfront, want stakings kan emstige afmetings aanneem. Gelukkig het die amptenare van die departement tydens die onlangse staking betyds die nodige stappe gedoen om ’n einde daaraan te maak. Ons is baie bly oor die kortstondige duur van die staking.

In die toekoms is daar daadwerklike stappe nodig om verdere ontevredenheid te vermy. In die eerste plek moet daar verseker word dat elke persoon die reg sal hê om sy arbeid op die ope mark te kan aanbied teen die beste besoldiging wat hy kan beding, solank hy dit doen in dié gebied waar hy wetlik geregtig is om te wees. Die tyd het ons geleer dat wat in die verlede bekend was as werksafbakening, min of meer uitgedien is en dat dit ’n valse indruk van veiligheid by sommige mense skep. Alle aspekte van kompetisie is goed, en veral wat arbeid betref is kompetisie van groot waarde. Opleiding is onotbeerlik vir enige persoon om ’n sukses van werk te kan maak. Werkers moet besef dat hulle promosie kan kry slegs as hulle hulself bekwaam en, die belangrikste van almal, as hulle bereid is om verantwoordelikheid te aanvaar. Werknemers kan nie beskerming verwag terwyl hulle nie self ’n verantwoordelike rol speel nie. Die handel en nywerheid, aan die ander kant, moet op sy beurt ’n gees van goedgesindheid en samewerking skep.

Mnr. die Voorsitter, daar is vandag aan hierdie kant sowel as aan daardie kant baie syfers genoem. Syfers, alhoewel somtyds waardevol, kan soms verwarrend wees. Ek wil graag verwys na ’n paar syfers wat ek gevind het in ’n verslag wat uitgebring is deur die Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. Ek gaan my grootliks bepaal by die ouderdomsgroep 15 tot 24 jaar. Dit is dié groep persone wat in hul opleidingsperiode en voorbereidingsperiode vir hul lewenstaak is. Die syfers toon dat die totale arbeidsmag in daardie ouderdomsgroep in 1960 4 252 000 was. Daar word bereken dat mits ons ongeveer 10 000 immigrante per jaar bykry, die werksmag in 1981 op 7 082 000 sal staan. As ons 20 000 immigrante per jaar kry, sal daardie syfer op 7 124 000 staan. Dit is dus nie nodig om in besonderhede in te gaan op die noodsaaklikheid van opleidingsfasiliteite vir veral tegniese opleiding nie. In hierdie verband wil ek aansluit by my kollega, die agb. lid vir Walmer, wat vir hierdie fasiliteite gepleit het. Die agb. Minister het op die saak ingegaan en dit is bemoedigend om te hoor dat daar wel stappe in hierdie rigting gedoen word. Ek hoop dat dit op alle rasse van toepassing sal wees en dat die volwassenes van alle rassegroepe opleiding sal kry, want ek dink daar bestaan ’n behoefte in hierdie verband. Daar bestaan ’n opvoedkundige en opleidingsgaping wat die Swartes aanbetref. Dit veroorsaak ’n struikelblok. Stappe moet dus gedoen word nie alleen om die huidige situasie die hoof te bied nie, maar ook om seker te maak dat daar in die toekoms nie ’n soortgelyke situasie sal ontstaan nie. Soos ek gesê het, die agb. Minister het vir ons ’n versekering in dié verband gegee. Wat Blankes betref, beweer die Kamer van Mynwese dat Suid-Afrika reeds ’n tekort aan opgeleide vakmanne ondervind en dat die posisie beslis sal vererger tensy drastiese stappe gedoen word om meer vakleerlinge op te lei om te voorsien in die vereistes van die verwagte ekonomiese groei in ons land. Ons is almal optimiste en ons hoop dat die ekonomiese groei sal voortduur. Volgens die statistieke is daar tans ’n tekort van 10 000 vakmanne. Die huidige totaal vakmanne is ongeveer 227 000. Daar word voorspel dat dit van nou af tot in die jaar 1981 met 31% sal groei, wat sal meebring dat daar ’n behoefte aan 364 000 vakmanne sal wees. Tans kwalifiseer daar jaarliks slegs sowat 11 000 van die vakmanne wat registreer. Indien hierdie syfer nie heelwat verbeter nie, sal daar ’n tekort van ongeveer 50 000 vakmanne binne die volgende drie jaar wees. Die oplossing lê miskien daarin dat beroepsvoorligting veral in die laerskole meer tegnies gerig moet word. Wat ek nou wil sê is al dikwels oor gepraat en ek is seker dat wanneer ons by die Onderwyspos kom, daar weer oor gepraat sal word, maar dit is so dat daar te veel skoliere is wat in werklikheid tegnies aangelê is maar wat probeer om akademiese opleiding te kry. Dit is ’n vermorsing van tyd en geld. By die tyd dat dié ontdekking gemaak word, is ek bevrees, het etlike jare reeds verlore gegaan en was daar reeds ’n vermorsing van geld. My beroep op die agb. Minister is dus dat alle pogings aangewend moet word om reeds op primêre vlak voorligting in ’n tegniese rigting te gee sodat die student wat vir tegniese opleiding aangelê is dan op die hoër vlak verder daarmee sal kan gaan. Dit bring vanselfsprekend mee dat daar addisionele tegniese hoërskole opgerig sal moet word. Die tegniese hoërskole voldoen aan ’n besondere behoefte in hierdie land. As ons meer tegniese hoërskole kan kry, sal dit meebring dat die getalle van dié manne wat ons nodig het, sal aangroei en dat daar nie ’n tekort sal wees nie. Ek is bevrees ons sal op die primêre vlak moet begin om seker te maak dat ons die regte posisies het wanneer dit by die hoër vlak en kollegevlak kom.

Werksaamhede opgeskort om 18h30 en hervat om 20h00.

Mnr. die Voorsitter, toe die Komitee verdaag het, was die agb. lid vir Port Elizabeth-Sentraal aan die woord. Ek wil hom net felisiteer met ’n baie goeie bydrae. Ek doen dit, mnr. die Voorsitter, omdat dit seker die eerste keer in die geskiedenis is dat een Rossouw ’n ander Rossouw opvolg. Ek hoop net dat hy volgende keer aan my kant sal sit.

Mnr. die Voorsitter, ek het vandag in hierdie Komitee aandagtig na hierdie debat gesit en luister. Die groot probleem wat by almal kommer wek, is werkloosheid. Daar is ’n groot getal mense in ons land wat werkloos is, hetsy hulle Swart, Bruin of Blank is. Ek wil vir u sê dat die eeu waarin ons leef bygedra het dat werkloosheid in die toekoms sal toeneem. Ek mag verkeerd wees, maar dit is soos ek dit sien. Hoekom sê ek so? Ek sê so omdat die wetenskap—ek het dit ook vanmiddag oor die tafel aan ’n paar vriende van my gesê—in hierdie atoomeeu geweldig ontwikkel het en gemoderniseerd geraak het. Ek wil maar net een item noem, naamlik die rekenaar. Vandat die rekenaar gekom het, het hy baie dinge vir hierdie besk beskawing maklik gemaak. Hy het egter baie mense uit die werk geneem. Die groot, pragtige masjiene op ons paaie is wonderlik om te sien en kos van ’n R100 000 tot ’n miljoen rand, maar doen 100, 200 tot 300 mense se werk. Die landbou is seker vandag nog die grootste emplojeerder van Swart arbeid, en as jy op die plase en die Vrystaatse vlaktes ry, sien jy die groot stropers. Dit gaan goed en ons produseer voedsel, maar ons neem mense uit die werk uit Die wetenskap moet homself nou dit afvra: Gaan ons met hierdie dinge aan en sal ons nog daarin slaag om almal van kos te voorsien en almal van werk te voorsien?

Die magtigste land in die wêreld vandag is China. Ek dink dat China seker ook in hierdie stadium die grootste werkloosheidsyfer in die ganse wêreld het. As hy vir sy hele bevolking werk kan verskaf en hulle van voedsel kan voorsien, hoe ’n wonderlike dag sal dit nie wees nie! Watter gevaar hou dit egter nie in nie? Dit help nie om te sê dat ek mense gaan emplojeer nie. In hierdie stadium ken ons die aanwas van die verskillende bevolkingsgroepe in hierdie land en in sekere bevolkingsgroepe wek dit kommer. Nou glo ek dat ons moet begin om vir daardie aanwas in die toekoms werkvoorsiening te maak. Daar is net een manier waarop ek dit sien, mnr. die Voorsitter. Ek weet nie wat om aan die hand te doen nie indien ons vir almal werk wil verskaf nie. Ek kan ook nie sê dat ons na die pik en graaf sal moet terugkeer nie—u sal uself die vraag moet afvra. In hierdie eeu waarin ons leef het dit noodsaaklik geword dat ons vir die primêre ding van die mens voorsiening moet maak, naamlik om vir hom voedsel te produseer. As ’n mens hierdie groot getalle Nie-blankes wat werkloos is, in aanmerking neem, dan besef ’n mens dat ons skemas sal moet uitwerk om vir daardie mense werk te voorsien, as ook om hulle van die primêre ding, naamlik voedsel, te voorsien. Ek kan met min klere klaarkom en as die nood druk, kan ek ’n sak omhang. Maar geen mens of dier kan egter sonder voedsel bestaan nie. Dit is die primêre noodsaaklikheid van die mens en dier.

Die taak rus vandag op die Regering en op die skouers van daardie Minister in die besonder om voorsiening te maak wat hierdie probleem betref. Of ons dit nou wil aanvaar of nie aanvaar nie, daar bestaan kommer oor die persentasie werkloosheid in hierdie land. Waar gaan ek hierdie geslagte in die toekoms plaas? Waar gaan ek hul werkskragte aanwend om hul daaglikse brood te verdien? Neem nou maar bv. die myne. In hierdie stadium spandeer die myne miljoene rande aan meganisasie. As gevolg van wetenskaplike ontwikkeling probeer hulle om masjienerie te ontwerp wat sonder die arbeid van ’n deel van die Blankes, maar grotendeels van die Nie-blankes, goud-erts ondergronds sal uithaal. Of dit wel sal geskied, weet ek nie. Ek weet nie of hulle ooit daarin sal slaag nie. Die doel is egter om die werkskrag in die myne te verminder. As hulle daarin sou slaag om dit met ’n derde te verminder, soos hulle beplan, sal daar ’n groot aantal mense wees wat ’n ander heenkome sal moet vind. Dit is wat die nyweraar doen. Die agb. lid vir Yeoville het dit vandag gesê. Hoekom, mnr. die Voorsitter? Omdat ons in hierdie land en oor die ganse wêreld salarisse aan Blankes en Nie-blankes betaal wat nie geregverdig kan word nie. Dit maak dit nogtans moeilik vir die sakeman en die groot ondernemer om daardie lone aan Blank en Nieblank te betaal en nog steeds ’n wins te maak. Ek voorsien dat werkloosheid altyd daar sal wees, solank as wat ek op hierdie aarde is en solank as wat u op hierdie aarde is. Ek ken geen land of geen volk op die ganse aardbol wat kan sê dat hulle geen werkloosheid het nie. As ’n mens dit maar net kon beheer. Partykeer is dit onder die vrye ekonomie ’n goeie ding dat daar ’n sekere persentasie werkloosheid moet wees. Daar moet kompetisie wees. Wat sal van ons word as ons vanaand in hierdie pragtige Suid-Afrika almal werk het. Ek sou nie graag hier wou gebly het nie. Dit is egter die gedagte waarna ons strewe. Kan dit egter gedoen word? Daarom sê ek dat ons versigtig moet wees. Ons moet verlig wees, ons moet help waar ons kan en ons moet ons tuislande leer dat hulle moet produseer, dat hulle hul jongmanne op die gebied van die landbou ’n liefde vir die grond moet leer. Hy moet met sy hande kan werk en voedsel produseer. Elkeen wat kwalifiseer moet nie kan sê dat hy na ’n witbroodjie-„job” strewe en eendag een kry nie.

Mnr. die Voorsitter, Israel is mos ’n mooi voorbeeld. Ek weet nie of daar in hierdie stadium werkloosheid in Israel is nie.

Ja, daar is.

’n Agb. vriend van my sê dat daar wel is. Ek weet egter dat elkeen daar werk. Of hy ’n doktor of wat ook al is, daar werk elkeen. Dit is ’n klein bevolking, maar kan ons dit doen in ’n land soos Suid-Afrika? [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, dit is met genoeë dat ek op die agb. lid vir Stilfontein volg. Hy is seker een van die min mense in hierdie Komitee wat met eerstehandse kennis op sy besondere gebied kan praat Dit is ook met besondere genoeë dat ek eintlik opstaan, om soos die agb. lid vir Vanderbijlpark vanmiddag gedoen het, die agb. Minister geluk te wens met die besondere omsigtige en sensitiewe wyse waarop hy met die onlangse stopsetting van werksaamhede in die mynbedryf gehandel het. Deur sy koel, maar genaakbare optrede, is iets wat vir Suid-Afrika in ’n baie lelike ding kon ontaard het, binne ’n week beëindig. Hierdie optrede was natuurlik noodsaaklik omdat, indien hierdie stopsetting van werksaamhede in die mynbedryf voortgeduur het, dit baie nadelige gevolge vir Suid-Afrika kon gehad het. Dit kon ernstige ekonomiese gevolge vir die betalingsbalans gehad het, aangesien, soos almal weet, minerale ons vernaamste verdiener van buitelandse valuta is.

Dit kon uitgekring het en volkereverhoudinge vertroebel het, aangesien die mynwerkers—hoewel hulle nie kon sê of wou sê waaroor hulle staak nie—tog aangedui het dat dit moontlik kon gewees het, in simpatie met die wettige staking in Okiep, waar daar wel ongelukkig rassistiese ondertone aan verbonde was. Dit kon groot nood en lyding vir die gesinne van die mynwerkers meegebring het. Soos die agb. lid vir Port Elizabeth-Sentraal aangedui het, kon dit tot politieke verleentheid vir die Regering gely het, wat moontlik ook een van die doelstellings daarvan was.

Die agb. Minister kon natuurlik ook nie kant kies nie of inmeng soos die Mynwerkersunie versoek het nie, omdat die twee partye in daardie stadium nie met onderhandelinge met mekaar besig was nie. Ingevolge die Nywerheidsversoeningswet is daar ’n hele reeks prosedures wat gevolg moet word, insluitende onderhandelinge en ’n stemming van die lede van ’n vakbond, alvorens daar wettig gestaak kan word. Die Mynwerkersunie was van mening dat hierdie prosedures in hierdie geval nie noodsaaklik was nie omdat, volgens hom, dit nie ’n staking was nie maar bloot ’n spontane besluit van hierdie mynwerkers om van die werk weg te bly. Die lede hier teenwoordig en enigiemand daar buite in Suid-Afrika kan homself afvra of dit waarskynlik is, of selfs moontlik was, dat meer as 5 600 mense skielik op ’n gegewe uur en gegewe dag sommer so sou besluit om gesamentlik van die werk af weg te bly. Die mynwerkers self het blykbaar nie geweet waarom hulle so spontaan van die werk af wegbly nie. Party het gesê dat dit in simpatie met die staking in Okiep was, ander het gesê dat dit om hoër lone gaan, ander weer dat dit om ’n vyfdagwerkweek gaan terwyl ander eerlik erken het dat hulle nie geweet het nie. Maar wat hulle almal erken het, is dat hulle wel besig was met ’n staking en dat hulle aangesê is om te staak. Daar was talle voorbeelde hiervan in die pers, en ek haal uit Die Transvaler van 15 Maart aan waar ’n sekere mnr. Kock van Vaal Reefs wat die volgende gesê het—

Die mynwerkers se vroue het ook in opstand gekom omdat hulle aangevoer het dat hulle mans mislei is omdat aan hulle gesê is dat hulle geen voordele sou inboet nie. Hoe dit ook al sy, mnr. die Voorsitter, die Kamer van Mynwese was wel van mening dat dit ’n onwettige staking was en onwettige stakings het ongelukkig hul gevolge en implikasies. Ingevolge artikel 7 van die kontrak wat die mynwerkers met die Kamer van Mynwese aangaan, ontslaan hulle hulself outomaties as hulle aan ’n onwettige staking deelneem en dit beteken dat hulle ook hul behuising, hul verlofvoordele en so meer verloor. As gevolg van die Regering se optrede en sy pleidooi aan die Kamer van Mynwese dat hulle so tegemoetkomend moontlik moet wees, het geen mynwerker sy werk, sy verlof of sy behuising verloor nie, en die mynbestuur het seifs ingewillig om ex gratia-betalings te oorweeg in gevalle van nood wat betref hoë hospitaalonkoste en so meer.

Mr. Chairman, I would like to contend here that this kind of stoppage of work is totally unnecessary in South Africa because we have some of the best and most advanced—and this is recognized internationally as well as here—industrial legislation in the world. This is also shown by our very proud record of industrial peace. Last year for instance there were only 11 strikes involving Whites, Coloureds and Asians and 46 involving Blacks. The number of work stoppages is also showing a marked downward trend. In 1974, for example, there were 384; in 1976, 245; and last year only 108. This is commendable but I feel that even the relatively low number of manhours lost in 1978 was too high for a country like South Africa with its sensitive international and internal position, particularly when one considers that we still, unfortunately, have one of the lowest productivity rates in the world.

Sir, we know that the Wiehahn Commission’s first report will be tabled tomorrow, and I do not know what is in that report However, as the hon. the Minister has said, we can debate anything and discuss whatever we want to in the meantime, also because the Wiehahn Commission is an ongoing process and several other reports can follow. This may take a period of months or even of years. However, I think that certain measures might be opposite in the interim. Firstly, I think a trade union should be heavily penalized if its members take part in an illegal strike. After all, unions are empowered by their own constitutions to act against members who disregard their wishes. Section 65 of the Industrial Conciliation Act does provide, inter alia, for a fine of R200 to be imposed upon anybody who encourages or incites people to strike illegally. That of course applies to the trade unions as well. But R200 for a trade union is a very paltry sum indeed, and I think that it might be appropriate to increase this penalty for trade unions tenfold.

I also feel that unions should be prevented by similar means from victimizing members who refuse to take part in an illegal strike. After all, it is a fact that the stronger the deterrent, the less likelihood of its being used. There is also a principle in law that one should not come to court with dirty hands, and I feel that unions should not be able to declare a dispute on the consequences of an illegal strike as the Mineworkers’ Union now seems to be doing.

I also feel, Sir, that we should learn from the experiences of Germany and Britain. Britain has one of the worst strike records in the Western world, Germany one of the best. The reason for this is that in Britain one can have any number of unions in a single industry or firm which compete against one another and vie with one another to get the best advantages for their workers but also to further their own political aims, as the Heath and Callaghan governments can attest. In Germany there is only one union per firm or industry, so that one does not have the situation which is conducive to industrial jealousy, unrest and competition. For instance, in the motor industry in Germany everybody belongs to the Steelworkers’ Union, including the assemblers, the mechanics, the charwomen, the office boys and the clerks. And I think that we could enhance even further our proud record of industrial peace if we were gradually to move away from aspects of the British system towards aspects of the German system. We have for instance seven unions in our steel industry alone. I think that the basic groundwork for this type of movement away from this unsatisfactory situation has already been laid in the works committees and liaison committees that we have and which could be expanded into something very different.

Mr. Chairman, the hon. member for Benoni has dealt somewhat extensively with the Mineworkers’ Union’s illegal strike and, as those of us who took part in the debate on Mines on Friday dealt with this as extensively, I do not propose to add any comments except to say that I am very glad that he sees the situation to be as grave as it is as I tried to say something very similar on Friday. I think too that his comments about learning from the German trade union system rather than from the British system are very well taken.

The hon. member for Stilfontein dealt in passing with the massive problem of unemployment I do not share his optimism, Sir. I do not think this problem is as easy to resolve as he appeared to suggest. And here I find myself in very good company. I had occasion earlier in the day to quote Dr. Simon Brand, the Prime Minister’s economic advisor, and he too says—

He also discounts the drop in Black unemployment reflected in the Government’s current population survey which has shown a steady decrease from 12,4% in October 1977 to 9,8% in July last year. I think it is right that we have the views of responsible people like the one I have just quoted to remind us that the problem is very complex and that it is going to be with us for a very long time. I want therefore to ask the hon. the Minister if he would care to reply to a matter I raised at the very beginning of this debate when I was talking about unemployment, namely, that we have both a short-term and a long-term problem, and in the short-term I believe it is necessary to consider the victims of the unemployment problem. I would also like him to tell us whether or not he or his department is contemplating any kind of emergency assistance to families of men and women who simply have not been able to find employment even though they have tried very hard to do so. I believe, Sir, as I have said on previous occasions, that there is a case for the handling of this situation as an emergency, over and above the need for the stimulation of growth. There are people who are in dire straits right now and who have been unemployed for some time. I hope very much indeed that the hon. the Minister will make response to that as well.

Sir, the other arm of this situation is the obvious need for skilled workers, both now and in the future, and this, I think, has been accepted unanimously in the debate all day. The irony of the situation is that if we are unable to reach our target of even 4% in respect of economic growth, that in itself will actually assist us with one major bottleneck. But if we go beyond that, which we must do in order to bring down the unemployment figures, we are going to have an immediate shortage of skilled workers that will be intensified as a result of our successful growth. And this bottleneck is, I think, almost as important as the other one of unemployment, namely the need for skilled workers.

[Inaudible.]

Mr. Chairman, I want to address myself … Yes, I believe that is true and once again I do not want to quote Dr. Simon Brand as a total authority, but he makes this as one of his major points. He is the Prime Minister’s economic advisor and perhaps the hon. member can take it up with him.

[Inaudible.]

It takes time to train. That is the point If we had a boom situation, which it would be in South Africa if we move to 5% or 6% in our growth rate—that would be literally a boom situation because of the 2% growth rate which we achieved last year—we would have an immediate problem and we would simply not be able to cope with the growth in the economy. The infrastructures are not there.

I think I remarked on this point when I spoke today. You will remember.

Yes. I want now to take that a step further and address myself more especially to the private sector. I recently conducted a survey as a consultant in a very large enterprise, not the one that many of you will be thinking of! [Interjections.] Not in that area at all. What struck me very forcibly, is that there is a vicious cycle operating in the private sector which goes something like this. When work is plentiful and the economy is on the upturn, then there is simply no time to train. Industrialists say they need every man available, they need every available worker from the lowest to the top and they have no time to train people. However, when the opposite happens, when there is a depression and when we are in the middle of a recession as we have been, particularly in certain industries, then they say they cannot afford to train. The result is that no training takes place at all. I want to appeal, not only to the Government—obviously they have a responsibility—but also to the private sector to break this cycle and to realize that they have an enormous responsibility in the whole field of training. They simply have to, and I know this is an enormous responsibility in the whole area of training. Even if it comes to this—and I realize this is almost a blasphemy for anybody who is committed to the private enterprise system—that in the short-term one has to reduce one’s profits in order to invest in training, I believe that private enterprise should do so. It is no good standing up at conferences and saying: We need so many skilled workers and we must train, and then going back and saying: We cannot train because we cannot afford the men; or: We cannot train because we cannot afford it. We simply have to afford it, and I make that appeal to private enterprise itself.

In terms of the various labour codes which has become almost commonplace in our situation, I want to make an appeal to the hon. the Minister. He has—and I can understand this—been very scathing in some of his remarks, both here and outside, about certain of these codes. If they are meant to be an interference in South Africa then I agree with him but I want to submit to him that a number of these multinational corporations have a very real problem. They are under threat and assault in their own countries to disinvest. One of the ways in which they can actually stand up against those people who insist that they should disinvest, is to say: We have a labour code, we are looking at the situation, we are trying to make improvements. We should assist them in this respect. I know that we have our own code which unfortunately, came after the others, fairly late in the day, viz. the Sacola code. The Sacola code came long after the Sullivan code, the EEC code, the Canadian code etc. Until such time as South Africa—and this may well be included in the recommendations of the Wiehahn Commission—has its own labour code which can be monitored, worked out by law, then I believe we should try to be a little more sympathetic towards those overseas concerns who do not want to disinvest but have to have some answer to their critics at home.

I want to ask the hon. the Minister another question in respect of another area of his work and responsibility and I hope that he will find a moment to tell us something about Empact, the new journal which is published by the Department I have not had any report on this and if the hon. the Minister could find a few minutes to tell us how this is progressing, what the problems and the successes are, I certainly should be glad to hear it.

Finally, I want to say to the hon. member for Von Brandis that it is really so refreshing to hear him saying that there is a need for the organization of Black workers. For so long we have been pleading for organization, for trade union rights for all workers. At last he has joined the club and I want to say to him that he is very welcome.

Mnr. die Voorsitter, ons kom bykans nou aan die einde van die debat oor die pos Arbeid. Nou het agb. lede aan die ander kant kritiek gelewer ten opsigte van hierdie pos en teenoor die agb. Minister. Dit is immers hulle goeie reg.

Ek wil nou aan die agb. lid vir Pinelands wat nou net gaan sit het, vra wat die toets is ten opsigte van arbeid in enige land? Hierdie Nasionale Party Regering regeer Suid-Afrika vir 31 jaar en hy sal dit vir ’n verdere 31 jaar doen.

Te lank.

Die Nasionale Party Regering regeer Suid-Afrika vir 31 jaar, en wat is die toets? Die toets is myns insiens soos volg. Ons het op die huidige oomblik arbeidsrus en arbeidsvrede in ons land Suid-Afrika. Dit spreek dus vanself dat om dit te kon bewerkstellig in ’n land soos Suid-Afrika met al sy probleme, al sy fasette, sy veelvolkigheid, ens., na my mening ’n unieke prestasie is. Waaraan kan dit toegeskryf word? In die eerste instansie kan dit toegeskryf word aan ons beleid wat reg is en wat vanselfsprekend van tyd tot tyd aangepas moet word. Dit kan ook toegeskryf word aan die pogings van daardie agb. Minister—en ek wil dit vandag in hierdie Komitee sê—wat die vertroue wegdra van werknemers sowel as werkgewers in Suid-Afrika. Ons wil daarvan gewag maak om hom baie hartlik te bedank vir die uiters bekwame wyse waarop hy vandag arbeidsaangeleenthede in Suid-Afrika bestuur.

Nadat ek dit gesê het, wil ek nou aan die agb. lid vir Pinelands vra—om ’n praktiese voorbeeld te gebruik—of hy, as hy vandag in Engeland was, gelukkig sou gewees het ten opsigte van die arbeidswetgewing daar? Groot-Brittanje het van dag tot dag stakings. In Groot-Brittanje is dit deel van die lewenspatroon dat as die een nie staak nie, dan staak die ander. Ons het nie daardie toestand in Suid-Afrika nie. Ek wil nou aan die agb. lid vir Pinelands vra: Het ons in Suid-Afrika met sodanige situasie te doen? Ek wil nou aan u sê wat die rede is. In die eerste instansie het werkgewers sowel as werknemers vertroue in die Regering maar hulle ken ook hulle verantwoordelikheid. Ek is jammer die agb. lid vir Parktown is nie teenwoordig nie. Soos ek sê, die werkgewers in Suid-Afnka het ook hulle verantwoordelikheid en ek wil dit graag by hierdie geleentheid noem.

Ek wil net baie kortliks stilstaan by ons mynmaatskappye in Suid-Afrika. Ek kan nie anders as om met die grootste lof en waardering vanaand hier te praat van ons mynmaatskappye nie, in die besonder een mynmaatskappy wat ek uit die aard van die saak baie goed ken. Meeste van hulle myne is in Welkom geleë, die kiesafdeling waarvandaan ek kom. Dit is Anglo-American. Ek weet nie of hierdie agb. lid al ooit by ’n myn was nie, en of daardie agb. lid al ooit ’n mynkampong besoek het nie. [Tussenwerpsels.] Ek wil dit aan hom vra. Ek wil nou in alle erns sê dat ek glo dat daardie instansies—en daar is ook ander in Suid-Afrika—hulle verantwoordelikheid ken ten opsigte van hulle werknemers. U kan na Anglo-American se mynhostels, „compounds”, kampongs—noem dit wat u wil—gaan. Ek kan slegs met die grootste lof en waardering praat van die feit dat hulle werklik probeer om hulle mense, hulle werknemers in daardie gebied, gelukkig te hou. Hoe doen hulle dit? Hulle verskaf mooi huisvesting, die beste sportgeriewe en die beste voedsel. Ons oorsese mense moet na daardie kampongs kom kyk. Ek wil my lof en hulde hiervoor aan Anglo-American betuig. Ek wil u nooi, Meneer, om na die sportfasiliteite wat ek nou net genoem het, te kom kyk. In Welkom het ons ’n sportarena, Western Holdings, ’n atletiekarena vir Swartes wat met die beste in Suid-Afrika vergelyk kan word. Ek herhaal dat ek nie anders kan as om my dank en waardering te betuig aan Anglo-American en die mynmaatskappye vir dit wat hulle doen vir ons Swart mense, maar ook vir ons Blankes in Suid-Afrika. [Tussenwerpsels.] Die agb. lid kan later praat. My tyd is binnekort verstreke.

’n Ander belangrike faktor—hierby wil ek baie kortliks stilstaan—is dat ek glo dat ons arbeidsrus en -vrede in Suid-Afrika op een ander baie belangrike beginsel geskoei is, en dit is die Nywerheidsversoeningswet wat ons in Suid-Afrika het. Ek wil duidelik sê dat ek glo dat van die mynwerkers wat gestaak het, nie gestaak het uit misnoë of wantroue teenoor die Regering nie. Hulle het gestaak as gevolg van die feit dat hulle mislei was. Dit is wat ek glo. Ek sê dit in alle erns vanaand Meneer, en ek wil my aansluit by ander agb. lede aan hierdie kant wat gepraat het. Ek meen die tyd het aangebreek dat leiers van die vakbonde in Suid-Afrika hulle behoorlik moet onderleg in die dinge waar hulle leiding moet gee. Ek wonder of die tyd nie aangebreek het nie dat daardie mense ’n kursus moet neem, hetsy by ’n universiteit of waar ook al, sodat hulle ons mense in Suid-Afrika—goeie mynwerkers in die onderhawige geval wat gestaak het—die regte leiding kan gee.

Ek wil kortliks vir u sê wat die prosedure is. Ek wil dit vanaand hier uitspel omdat ek by herhaling gesê het dat van daardie mense gestaak het omdat hulle nie geweet het dat hulle onwettig staak nie. Die prosedure is die volgende. Die eerste stap wat volgens die Nywerheidsversoeningswet moet plaasvind is dat daar ’n duidelike geformuleerde geskil moet wees. Dit wil se dat die party wat ’n eis op die ander party gedien het, se eis verwerp moet word in gevalle waar daar nie nywerheidsrade bestaan nie. Daarna kan aansoek om ’n versoeningsraad by die Minister gedoen word. Die party wat aansoek om ’n versoeningsraad gedoen het, moet ook die ander party in kennis stel van sy aansoek met voile besonderhede van die geskil. Die ander party kan binne 14 dae aan die Minister vertoë rig oor die geskil. Indien die party besware teen die geskil maak, is die Minister verplig om die besware na die applikant terug te verwys. Die Wet—en dit is belangrik—laat die Minister nie toe om ’n ander weg te volg as wat hierbo verduidelik is nie. Indien daar egter geen beswaar deur die teenparty aangeteken word nie, stel die Minister ’n versoeningsraad aan, ’n versoeningsraad wat bestaan uit ’n gelyke getal lede van die werkgewersorganisasie sowel as die werknemersorganisasie. Daar kom hulle rondom ’n ronde tafel bymekaar; daar gesels hulle en daar besluit hulle of hulle daardie geskil kan bylê. Indien hulle dit nie kan bylê nie, kan hulle besluit om vir ’n bemiddelaar te vra. As hulle nie daaroor ooreen kan kom nie, kan hulle vir arbitrasie vra. As hulle nie kan ooreenkom nie—dit is die belangrike beginsel—dan moet die lede van daardie vakbond uiteindelik stem en as daar met ’n meerderheid van stemme besluit word dat daar wel gestaak kan word, dan kan daar wettiglik gestaak word. Dit is die belangrike beginsel. Nou is dit so dat in die onderhawige geval waarvan verwys word, sake nie so gebeur het nie. Ek gaan nie verder oor die detail van hierdie aangeleentheid praat nie, Meneer, behalwe om te sê dat die tyd in Suid-Afrika aangebreek het dat ons nie die luuksheid van onwettige stakings enigsins verder in Suid-Afrika kan verduur nie. Die NP-regering het die masjinerie daargestel oor die jare heen, masjinerie wat die geleentheid vir enige mens wat ’n geskil het ten opsigte van sy werkgewer of andersom, sodat ooreenkoms bereik kan word, en indien daar nie ooreengekom kan word nie, wettiglik gestaak kan word. As ek dit nou gesê het, wil ek sê dat ons in Suid-Afrika in ’n besondere gelukkige posisie is. Ons het hierdie „ wildcat strike”—noem dit wat u wil—gehad. Ons is egter in hierdie gelukkige posisie dat ons mynwerkerskorps in Suid-Afrika mense is wat verantwoordelik is. Dit is mense wat weet wat hulle doen. Dit is mense wat oor ’n lang tydperk ’n groot diens aan Suid-Afrika gelewer het. Ongelukkig is dit ook so dat hulle in die onderhawige geval deur sekere mense mislei is. [Tyd verstreke.]

Mnr. die Voorsitter, ek wil net kortliks reageer op wat die agb. lid vir Welkom gesê het. Ek wil nie antwoord op al die dinge wat hy gesê het in verband met die staking nie, behalwe om net vir horn te sê dat ek nie alleenlik deur ’n kampong geloop het nie—hy het vir my gevra of ek ooit op ’n myn was en of ek ooit deur ’n kampong geloop het—maar dat ek ook diep spore daar in sy eie kontrei getrap het, ondergronds, by Harmonie en sekere ander myne. Dit was heelparty jare gelede, en alhoewel ons nie nou met ’n mynwesedebat besig is nie, wil ek horn verseker dat ek weet hoe dit ondergronds lyk.

Mr. Chairman, I should just like to return briefly to two matters because my time is very limited. I give both items to the hon. the Minister in the spirit of suggestions or advice and not criticism. We have heard a great deal today about the extent of unemployment among the Blacks and I would like to tell the hon. the Minister that when we look at the official figures, we can improve upon those figures, as an hon. member has already said today, by taking account of the following factors. The first factor is that only those workers who register for State unemployment benefits are in fact given in statistics. In other words, if an individual is not entitled to benefits, his name does not appear in the statistics of unemployed although he may be unemployed.

Secondly, there is a mass of unemployed persons especially among the Blacks who are unaware of the fact that they are able to register for unemployment benefits. Many of them fear that if they indicate to the authorities that they are unemployed they might be prosecuted as idlers. While many of them register as being unemployed, they cease to register immediately after they have drawn the maximum benefits allowable and therefore we depress the unemployment statistics artificially because of these typical cases.

As also mentioned earlier by myself and other speakers, school-leavers are not entitled to benefits and therefore they do not register and consequently do not appear as unemployed. I think we should also bear in mind that a large number of workers who lose their jobs return to their homelands like Bophuthatswana and Transkei and thus they too are not reflected in the South African unemployment figures. I mention that, Sir, because I think it is important to know the extent of unemployment and the deviation from the official figures.

Like my colleagues on the Opposition benches here, we have certainly been struck by the new vision, if I may call it that, of those hon. members who have spoken here today on both sides of the House. In particular I should like to say that many hon. members on the Government benches have come forward with ideas that must truly be an inspiration. There is no doubt that the seeds of the euphoria and the spirit of optimism generated by the Wiehahn Commission report which I am sure we will see tomorrow, have fallen on fertile soil. We only hope, Sir, that the words will be converted into action. I fear, though, as I am sure many of my colleagues do, that the NP may not be able to implement the recommendations of the Wiehahn Commission due to party political differences. I only hope that the spirit represented by the labour group here today will be a reflection of the spirit of the majority of the NP.

I should just like to say that we in the NRP believe that to solve the unemployment problem, to solve the problem of growth in South Africa, in fact, to stimulate and maintain a healthy economy which is the surest antidote to unemployment today, we should take cognizance of at least ten factors. I hope that these ten factors will have found their way into the Wiehahn Commission’s report and that we will find them in the recommendations tomorrow.

The first factor that is of prime importance for a healthy economy is in fact to truly believe in and support at Government level the free private enterprise system. I think that speaks for itself, Sir.

Secondly, I think the Government should adopt the principle that the use of legislation should be limited to the absolute minimum necessary in order to control excesses and distortions in a private free enterprise system with specific reference to the making available of labour. We also have to look particularly at section 3 of the Environment Planning Act; we have to look at influx control and we have to look at housing. In other words, the Government should refrain from manipulating an economy for the sake of party-political ideologies at the expense of private free enterprise. Furthermore, Sir, it has been very encouraging to hear here today that there is a spirit supporting the principle of equal pay for equal responsibility. [Interjections.] The hon. member there obviously has a very short memory. I do not think there can be any doubt that the spirit and principle has found support here today.

The fourth point is that we in the NRP believe in and will encourage the formation of organized trade unions, with membership of the trade union based on occupational interests yet reserving the right to the trade union itself to decide the ethnic composition of its membership. The question of the vertical integration of membership structure in trade unions has been raised here today, and we certainly look forward to seeing what the Wiehahn Commission has recommended in this respect I believe that the Wiehahn Commission will in fact support an industry-based type of trade union membership, rather than a horizontal spread such as they have in England.

The fifth point is that if we are to remain healthy in this economy and combat all the evils mentioned here today, it is absolutely essential as many speakers have said to establish and encourage the development of a research and training infrastructure for the purpose of increasing profits for private entrepreneurs, to increase productivity and, most important of all, to increase employee earnings.

We have a massive potential market-place in the middle-class urban African and if we can utilize their potential as consumers then I believe many of our problems of over-population will be solved as well.

The NRP certainly supports the principle of the free mobility of labour throughout South Africa, but again, Sir, when one looks at influx control and the problems of housing and slum creation then I still believe it is the right of every community and all sections of the population to be protected from being flooded by low-cost labour and slum conditions.

Then, also, the NRP will encourage all State and semi-State organizations and departments to increase efficiency by the better utilization of principles of management which are akin to the private free enterprise system. We were certainly most encouraged by the statements and the vision of the hon. the Prime Minister recently and, once again, we hope that the words will be followed by actions.

The eighth point which I want to mention of the ten I have here, is that we in the NRP will encourage the setting of minimum standards for social security in respect of employee medical aid, pension fund and accident insurance schemes. I believe a contented and secure labour force must also have adequate fringe benefit schemes and, if the non-White is going to be afforded opportunities where he will be trained to exercise greater skill, then I believe he is just as entitled to these fringe benefits. I think that with the experience we have had and the pitfalls we have had to meet in administering medical aid schemes, we should apply our minds to the possibility of these schemes being transferable between employers in order to circumvent a very popular practice which is that when a man is short of money he draws his pension fund contributions and in old age becomes a liability on the State.

Then, obviously most important of all, the hon. the Minister of Labour should also liaise and discuss matters with the hon. the Minister of Finance, for only by joint action and fiscal policy will we be able to carry out the ideals expressed here today.

Finally, the tenth point and the last one—for the record, Sir, I have just read out in summary the labour policy of the NRP—is that the greatest social evil to South Africa is, of course, unemployment, and if the NP can succeed in converting into action the ideas expressed by its members here today, then I think South Africa will have come a long way. It is pretty obvious to me that the Government is at last starting to learn from the Opposition benches what we have been preaching for years.

Mnr. die Voorsitter, ek het geëindig deur aan u te sê dat as ’n vakbond sou besluit om te staak, dan moet hy eers ’n stemming van sy lede hou om te bepaal of die meerderheid ten gunste van so ’n staking is. Indien die meerderheid so sou besluit kan die werkers wettiglik staak. Waar hierdie prosedure nie gevolg is nie word dit beskou as onwettige stakings en kan vervolgings ingestel word. Die maksimum boete vir hierdie soort oortreding is R200 of 12 maande tronkstraf ingevolge die Versoeningswet.

Dit is ook belangrik, Meneer, en ek wil graag hê dat my mynwerkervriende of enige ander lede van ’n vakbond, hiervan kennis sal neem, nl. dat die Wet bepaal verder uitdruklik dat geen werknemer of ander persoon ’n werker mag aanhits, aanstig, beveel, help adviseer of aanmoedig om nie te gaan werk nie, om hulle dienskontrakte te verbreek of te beëindig as dit om ’n ander doel gaan as o.a. die bedinging, verandering of herstel van diensvoorwaardes. Met ander woorde, Meneer, dit moet oor diensvoorwaardes gaan en mense kan nie uit simpatie staak nie.

As ek dit nou gesê het, Meneer, dan weet ek dat dit so is dat mense se emosies in die mynbedryf en veral die goudmynbedryf hoog loop wanneer daar gestaak word. Omdat hulle die prosedure in der waarheid eintlik nie ken nie, weet hulle nie waarom die stakings gaan nie, en dit kan soms gebeur dat hulle uit simpatie staak met mense wat hulle aanmoedig om te staak.

Volgens die bepalings van die Versoeningswet is daardie mense wat stakings aanmoedig, aanhits en mense probeer keer om na hulle werkomgewings te gaan ook aanspreeklik om vervolg te word. As ek dit nou alles gesê het, Meneer, wil ek vanaand vir u sê dat dit verblydend is om te weet dat die mynwerkers van Suid-Afrika die NP ondersteun en vertrou. Dit is ook verblydend om te weet dat die mynwerkers van Suid-Afrika hulle Minister van Arbeid en van Mynwese ondersteun en onderskraag. By hierdie geleentheid wil ek sê dat die mynwerkers van Suid-Afrika weet dat die deure van daardie man wat die groot en verantwoordelike taak in Suid-Afrika het om die hele faset van mynwese te administreer as verantwoordelike Minister, en daarmee gepaardgaande sy pligte as Minister van Arbeid, te alle tye oop is vir enige mynwerker wat hom wil kom spreek, insluitende ook die leiers van die mynwerkersvakbond.

Hiermee wil ek afsluit, dat ons moet versigtig wees want Suid-Afrika kan nie die luukse van stakings, nog te meer onwettige stakings, bekostig nie. Dit is altyd ’n groot hartseergeleentheid vir hierdie mooi en dierbare land waardeur ons miljoene der miljoene rande kan verloor. Ek het die ondervinding in my kiesafdeling gehad. En ek ken my kiesafdeling; ek verteenwoordig hom vir 25 jaar, amper so lank as wat die agb. lid vir Pinelands oud is. Ek ken my mense en ek weet wat as gevolg van die stakings daar plaasgevind het en van die baie hartseer wat daar was. Ek weet, en ek wil weer by die agb. Minister aanknoop, dat op ’n geleentheid kennis deur die Kamer van Mynwese aan daardie mense gegee was om die huise wat hulle bewoon het te ontruim. Ek weet dat daar groot hartseer was en ek wil weer sê dat die agb. Minister stappe gedoen het soos hy dit alleenlik kan doen, en met die Kamer van Mynwese in verbinding getree het. Ek is bewus daarvan en hy het vir die Kamer van Mynwese gesê: „Mense, ek weet dit was ’n onwettige staking; ek weet julle het die reg volgens Wet om vir daardie mense te sê dat hulle hulle huise moet ontruim.” Hy het verder gesê: „Ek weet julle het die reg om te sê dat die kontrakte wat julle met ons aangegaan het as gevolg van die onwettige staking verbreek is.” Hy het vir die mynwerkers van Suid-Afrika gepleit En nou wil ek ook vanaand by hierdie geleentheid sê dat ek my hulde en my dank en my waardering aan die Kamer van Mynwese wil betuig vir die feit dat hulle gehoor gegee het aan daardie Minister. Hulle kon opgetree het as hulle wou, maar nieteenstaande daarvan was hulle genadig. Wanneer ek dit nou gesê het, wil ek ons vakbondleiers vra om in die toekoms nie onverantwoordelik op te tree nie en dat werkers wat aan ’n vakbond behoort op so ’n wyse sal optree dat dit nie net in hul eie belang is nie, maar ook in die belang van ons mooi land Suid-Afrika. Op so ’n wyse kan ons almal meewerk om hom op te bou.

Mnr. die Voorsitter, die agb. lid vir Welkom het ’n goeie toespraak gehou en ons ken hom as ’n man wat die probleme van sy kiesers ken. Hy moet my verskoon as ek hom nie in sy argument volg nie.

Suid-Afrika bevind hom in ’n besonder interessante en uitdagende stadium van sy bestaan. Meer kwelvrae en waarskuwingstekens is vandag op die pad van Suid-Afrika te vind as waarskynlik in enige ander tydvak van ons geskiedenis. Ons het voorwaar vandag baie min vriende in die buiteland en dit is dus duidelik dat as ons die uitdagings van ons tyd wil ontmoet ons aangewese is op die mense van Suid-Afrika. Ons sal goeie gesindhede moet kweek met ons eie mense en met die anderskleuriges wat hierdie land met ons deel.

Ons ken vandag in Suid-Afrika ’n gevegsfront, maar ons moet steeds onthou dat ons ook ’n tuisfront het. Die een is net so belangrik soos die ander. As ons daarin kan slaag om binnelands saam te staan, glo ek dat helfte van ons stryd reeds gewonne is.

Dit is ’n voldonge feit dat ’n voorspoedige Suid-Afrika gebou sal word op goeie arbeidsverhoudinge. Arbeid het Suid-Afrika se eerste verdedigingslinie geword, want dit raak die wel en die weë van alle werkers in hierdie land. Arbeid is ’n sleutelfaktor in Suid-Afrika se ekonomie en gesonde arbeidsverhoudinge is van kardinale belang vir die handhawing van ’n ewewigtige ekonomiese groeikoers. Sodat Suid-Afrika vreedsame ontwikkeling op alle terreine sal geniet en daar ’n toename in ekonomiese groei en die welvaart van elke landsburger sal wees, sal soveel werkers as moontlik werkstevredenheid en geluk moet ervaar. Dit sal beteken dat elke werker, ongeag sy kleur, ras of geslag, die volle geleentheid tot selfontwikkeling sal kan geniet. Elke werker behoort die geleentheid te besit om sy lewensstandaard te verbeter sover as wat sy talente dit toelaat en om finansieel en andersins erkenning te kry vir die diens wat hy lewer. Daarom het die agb. Minister van Arbeid reeds by herhaling verklaar dat die Regering nie in die pad van veranderings in die tradisionele werkpatrone, veral ten opsigte van Swart mense, wil staan wat hulle in staat sal stel om opwaarts te beweeg in werkskategorieë nie. Die enigste voorwaarde was nog altyd dat hierdie veranderings op ordelike wyse sal geskied.

Dit is die reg van elke werker, ongeag sy ras, om opwaarts in die beroepshiërargie te kan beweeg tot selfverwesenliking. Verder is dit ook so dat Suid-Afrika sy ekonomiese struktuur dit in die jare wat voorlê, sal vereis. Dit is ’n algemeen aanvaarde feit dat ekonomiese groei tot gevolg het dat ’n toenemende gedeelte van ’n land se to totale arbeidsmag tot die hoër werksoorte toetree. Hierdie proses lei gewoonlik tot ’n hoër gemiddelde produksie per werker met ’n gepaardgaande hoër lewensstandaard.

Tot onlangs toe is die verhoogde vereistes van die Suid-Afrikaanse ekonomie te bowe gekom deur die opwaartse beweging van die Blanke werkers vanuit die laergeskoolde werkskategorieë, maar die Blanke bevolking is nou nie meer in staat om in die vraag na hoër werkkragte te voorsien nie. Daarom sal nuwe toetreders tot hierdie kategorieë in ’n toenemende mate van die Nie-blanke bevolkingsgroepe getrek word indien ons ons ekonomiese groeikoers wil handhaaf en laat toeneem. Hierdie tendens is ’n positiewe ontwikkeling in ons binnelandse situasie wat tot verbeterde arbeidsverhoudinge sal lei.

Beter geleenthede en vooruitsigte vir bruikbare werkers uit alle rasse is dus noodsaaklik vir die vreedsame ontwikkeling van ons land. As hierdie geleenthede uitbly, kan dit gebeur dat mense wat hulle self verontreg voel ontvanklik kan word vir praatjies van geweld en rewolusie en die omverwerping van alle bestaande ordes. Daarom sal dit Suid-Afrika nie baat om teen invalle van buite sterk te wees as daar binnelands dinge gebeur en toestande ontstaan wat die veld vir die agitator en die ondermyner voorberei nie.

Daarom glo ek dat Suid-Afrika se magtigste wapen teen ongunstige invloede en agitasie van buite ons landsgrense die totstandkoming van ’n middelinkomstegroep onder anderskleuriges is. Die verhoging in die lewensstandaard en die geleentheid om te kan presteer en om gestelde doelwitte te kan bereik, skep arbeidstrots. Arbeidstrots vorm op sy beurt die grondslag van arbeidsvreugde en arbeidsgeluk. Indien die werker in Suid-Afrika iets het waaraan hy kan vasklou, sal hy ook begin voel dat hy iets het om voor te lewe. Goeie arbeidsverhoudinge is dus die sleutel tot ’n voorspoedige Suid-Afrika.

Suid-Afrika se potensiaal tot voorspoed en vooruitgang is enorm. Aan die ander. kant sal ons ook moet aanvaar dat gebrek aan goeie insig ten opsigte van die belangrikheid van goeie arbeidsverhoudinge, die gebrek aan gepaste aanpassings, die gebrek aan die regte meganismes in die delikate sosiale, ekonomiese en politieke klimaat van Suid-Afrika se arbeidsopset, katastrofiese gevolge vir ons land kan hê.

Daarom is dit vandag meer as ooit van tevore ons taak om die tekens van die tyd waarin ons leef, reg te lees. Die regte bedeling moet geskep word wat sekuriteit en menswaardigheid vir al ons werkers sal verseker. Dit is die enigste manier waarop omstandighede vermy kan word wat die kiem van botsing op die arbeidsterrein in hom omdra. ’n Botsing op hierdie vlak kan uitloop op rassekonflik en dit moet ten alle koste vermy word.

Die groot mate van arbeidsvrede wat ons tot dusver in Suid-Afrika geniet het, is haas ongeëwenaar in die wêreld. Ons arbeidswetgewing het ons tot dusver uitstekend gedien en het voldoen aan die eise van die Suid-Afrikaanse situasie. Baie kenners het Suid-Afrika se arbeidswetgewing as die beste in die wêreld beskou. Terwyl dit die posisie is, moet ons onsself afvra of wat as goed genoeg beskou is tot dusver ook die toets van die tyd in die toekoms gaan weerstaan.

Tye en omstandighede verander en so gebeur dit dat daar nuwe faktore in die arbeidsveld na vore kom waarop daar opnuut mee rekening gehou moet word om voorspoed en vooruitgang te verseker. Dit is dus van die allergrootste belang dat ons arbeidsituasie herwaardeer sal word en dat die nodige verstellings gemaak sal word. Dat daar in hierdie proses natuurlik ook rekening gehou sal moet word met die vrees van verdringing op tradisionele diensterreine van minderheidsgroepe is een van die vereistes. Aan die ander kant moet daar ook rekening gehou word met verwyte van diskriminasie op grond van ras en kleur. Hierdie twee faktore is belangrik vir ons arbeidstoekoms.

Arbeidsverhoudinge kan vir Suid-Afrika die sleutel tot ’n grootse toekoms wees mits ons die inisiatief kan neem. Ek glo dat die agb. Minister van Arbeid, met die aanstelling van die Wiehahn-kommissie, wel die inisiatief geneem het en dat die gevolge van hierdie kommissie se arbeid ’n era van arbeidsvoorspoed en vooruitgang in Suid-Afrika sal inlei.

Mnr. die Voorsitter, dit is baie moeilik om met die agb. lid vir Geduld te verskil. Inteendeel, wil ek hom gelukwens met ’n uitstekende toespraak. Dit is amper asof hy voor die verskyning van die Wiehahn-verslag insae in daardie verslag gehad het. Of dit nou so is of nie, laat ek hom gelukwens met wat slegs beskryf kan word as ’n blik op die toekoms. Ek wil hom van harte gelukwens met ’n uitstekende toespraak. Ons stem saam dat arbeidsverhoudings in Suid-Afrika miskien in die jare wat voorlê meer deurslaggewend kan wees as die nuwe politieke bedeling wat kom. Die een sal miskien die voorganger van die ander wees alhoewel die twee sal saamgaan. ’n Mens kan slegs die dringendheid van verandering weer beklemtoon. Ons besef, soos die agb. lid vir Geduld byvoorbeeld genoem het, dat ons bevolking gaan verdubbel. Ons weet dat binne die volgende 20 jaar daar ’n verdubbeling van die bevolking van Suid-Afrika gaan wees en dat om daardie eise te ontmoet, ons baie vinnig vorentoe sal moet gaan. Ons sal ons produktiwiteit moet verdubbel, ons werkkragte moet verdubbel en selfs ons dienste en infrastruktuur sal meer as verdubbel moet word. Al hierdie dinge sal geweldige sosiale en maatskaplike veranderings meebring. Ons moet besef dat wat oor 20 jaar gaan gebeur, reeds vandag implikasies het ’n Man wat oor 20 jaar 40 jaar oud gaan wees en in die volle krag van sy produktiwiteit gaan staan, is nou reeds deur die skool en is in ’n na-matrikulasiestadium van sy lewe. Ons maak ’n groot fout as ons dink dat ons daardie produktiwiteit skielik oor ’n 10 of 20 jaar sal kan bewerkstellig. As dit nie vandag gedoen word nie sal dit oor 20 jaar waarskynlik te laat wees. Ek wil net die dringendheid van die hele probleem van ons arbeidsbehoeftes weer beklemtoon.

Mr. Chairman, in the short time that I have, I want to refer to one particular problem which relates to what I think is a very important matter within the sphere of labour and labour administration. I refer to the Unemployment Insurance Act I believe certain interpretations of this Act create an injustice and inequity. I believe the Vote of hon. the Minister is the proper place to raise a matter of this kind. In terms of the Unemployment Insurance Act of 1966 it is provided that people who apply for unemployment benefits must do so within the framework of certain rules. These rules which are clearly stated in the Unemployment Insurance Act relate to the appointment of certain claims officers who have jurisdiction in respect of unemployment insurance, the nature of the claims which may be entertained and the conditions under which claims may be made. They provide that anybody who claims unemployment insurance benefits must have been in employment for at least 13 weeks in the preceding 52 weeks. Those 13 weeks are reckoned backwards from the date on which the application was actually made. This is a fairly intricate and involved form of procedure with which I have no quarrel. There has to be some system of rules to ensure that people who claim unemployment insurance benefits actually conform to a certain degree of participation in unemployment insurance and a certain performance of employment which qualifies them for the benefits. It happens that there are people who, having fulfilled the conditions of the Act, i.e. the conditions in respect of the 13 weeks, the 52 weeks and the date of application and so forth, correctly apply and are awarded unemployment benefits under the Act But it happens—I have a case before me and there are other instances too—that the person who receives these benefits moves to another area of jurisdiction while he is still unemployed. The Act is interpreted by the hon. the Minister and by his Department in such a way that this person having merely changed his address is obliged to go to a new officer in the new area of jurisdiction and submit an application for the continuation of his benefits.

The law has been amended!

I am coming to it. I am aware of the law. I am talking about the law. As soon as this applicant arrives in a new area of jurisdiction this application is treated as a new application. Therefore, the rules again come into operation. This person is obliged to re-apply and because a certain amount of time has passed between the date of the original award and the date of the new application in terms of the regulations of the Act, this person no longer qualifies. Therefore, a person who has acquired a legal right and has merely changed his address suddenly finds himself disqualified from the further benefits to which he is legally entitled. There is no provision in the Act which says that this must be so. It is purely an interpretation of the Act The Act is read in a way which leads to this conclusion. This is an injustice. I call it an injustice because it is inequitable in terms of the common law that a person who has acquired a legal right should lose that legal right merely because of an administrative interpretation of the Act If the legislation were ever designed to deprive a person of a legal right which he had acquired, surely the legislator would specifically have said so. It is so unusual to deprive a person of a legal right that it would never be left to interpretation but would be done by a specific enactment so that there could be no doubt that the unusual measure of depriving a person of a legal right was in fact intended by the legislature. The fact that it is an inequity is implicit in the amending legislation which was passed this year. The provisions of the Unemployment Insurance Amendment Act are such that this type of interpretation is no longer possible. In other words, the amending legislation confirms that there was an inequity in the previous Act which had to be corrected. However, I aver that the inequity was not in the previous Act but in the interpretation, the deduction from the previous Act which led to this inequity. It is nowhere stated in the previous Act that this has to be done. It was an administrative interpretation. However, we now have a position where in fact the Unemployment Insurance Act, as amended, no longer does this injustice. But, there are people who have in fact suffered this injustice. As far as I understand it, and I again today carefully read both the original Act and the amending Act, there is no provision for retrospectivity. Therefore, people who have lost their legal rights because of this interpretation are not being given the benefit of the amendment which corrects the injustice.

Sir, I plead with the hon. the Minister to review the interpretation of the original Act which I believe to be wrong, which I believe to be inequitable and which I believe to be illogical. It cannot ever have been the intention that because a person has merely changed his address, after having been awarded a legal benefit, a benefit to which he was legally entitled, he has to re-apply and thereby automatically become disqualified to receive the benefits to which he is entitled and remains entitled. I believe therefore that this is a miscarriage of justice, an inadvertent miscarriage that needs to be reconsidered. We cannot leave an injustice of this nature in limbo, uncorrected; an injustice that falls to the lot of people who suffered this disability before the Act was amended to remedy the disability. I ask the hon. the Minister please to have another look at this because it cannot be right that these people should be deprived of rights for which they have made their contribution, to which they continue to be entitled and of which they are now deprived because of an interpretation of the Act that is not, in fact, endorsed by the amended Act as it now stands.

Mnr. die Voorsitter, met die agb. lid vir Constantia se probleem in verband met die eise vir werkloosheidsuitbetalings kan ek hom nie veel help in hierdie stadium nie, en dit is nie net as gevolg van gebrek aan tyd tot my beskikking nie. Dit klink egter vir my vreemd dat ’n man ’n reg sal verloor as gevolg van ’n interpretasie wat, anders as wat in die Wet bepaal word, administratief daaraan gegee word. Ek aanvaar dat die agb. Minister daarop sal reageer.

Dit is die punt.

Die agb. lid het hier ook met verbasing te kenne gegee dat ons vanaand in so ’n mate kan saamstem, en hy het verwys na die toespraak van die agb. lid vir Geduld. Ek wil hom dit ter oorweging gee dat as hy bereid is om die Regering se standpunt van tyd tot tyd te oorweeg, hy sal uitvind dat ons in nege uit tien gevalle saamstem oor die doel en die ideaal en dat die verskille maar dikwels net oor die metode gaan. Die agb. lid moet ook in gedagte hou dat hierdie Regering die verantwoordelikheid dra om die orde te handhaaf in die proses om daardie ideaal te bereik.

Ek het nie die agb. lid aangeval nie.

Nee, ek verwys juis na die feit dat die agb. lid met die agb. lid vir Geduld saamgestem het.

Mnr. die Voorsitter, ek wil vanaand net ’n paar gedagtes wissel oor die verpligte sluitingstye in die nywerhede, fabriekswese en in die konstruksiebedryf. Ek wil ook die moontlike effek daarvan bespreek, indien dit heroorweeg sou word, op werkloosheid, produktiwiteit, produksie-uitset en moontlik ook op uitvoere en die betalingsbalans. Hierdie verskillende nywerheidsooreenkomste wat tussen werkgewer en werknemer gesluit word, is onder meer nou ook die funksie van die departement om te administreer. Hoewel skynbaar net in drie vertakkinge van die fabriekswese, te wete die meubel-, die outomobiel- en die tekstielbedryf, daar ’n verpligte sluitingstyd oor die Kers- en Nuwejaarstydperk is, vind ons dit ook in die boubedryf en in verskeie ander waar, hoewel dit nie verpligtend is om gedurende die bepaalde periode te sluit nie, hul sluitingstye wel ooreenstem met die Kersfees- en Nuwejaarstydperk. Ek verwys onder meer na vertakkinge soos die yster-, staal- en ingenieursbedryf, skoeisel en leer- en die klerebedryf en vele ander wat ’n mens kan opnoem.

Ek verstaan dat daar voordele verbonde kan wees aan verpligte sluitingstye byvoorbeeld ten opsigte van die onderhoud aan geboue, toerusting en masjinerie wat gedurende die sluitingstye gedoen kan word. Ek verstaan ook dat dit die geleentheid bied vir voorraadopnames. Ek meen egter dat dit ’n twyfelagtige voordeel is om te sê dat dit aan die werknemer die geleentheid bied om sy jaarlikse vakansie te neem gedurende die Kersfees-Nuwejaarsperiode.

My toespraak wil ek nie in die eerste plek tot die agb. Minister rig nie, Meneer, maar miskien meer bepaald tot die nywerheidsrade, die werkgewer en die werknemer. Ek is die mening toegedaan dat dit tyd geword het om hierdie verpligte sluiting te heroorweeg, en daarom wil ek my ook beroep op hierdie nywerheidsrade om in belang van Suid-Afrika weer daarna te kyk.

Die totale kapitaalinvestering in net die fabriekswese aan toerusting en masjinerie was in September 1978 ’n bedrag van R20 817 miljoen. As ons in ag neem dat die grootste deel van die fabriekswese drie uit die tweeen-vyftig weke in die jaar sluit, of by gevolg ’n onderbenutting van sy kapitaal het van 5,77%, en as ons ook in gedagte hou dat die praktyk reeds bewys het dat in die twee weke voor die sluitingsperiode en in die eerste week daarna daar ook maar ’n lae vlak van produktiwiteit gehandhaaf word, wat maklik hierdie persentasie na 7,5% kan opstoot, kan ons daaruit sien dat die verlies aan onderbenutting, bereken teen ’n rentekoers van 12% op kapitaalinvestering ’n bedrag van R140 miljoen per jaar vir die ondernemer bedra.

Ons kan ook kyk na die produksie-uitset, Meneer. Die totale produksie van die fabriekswese, gemeet aan die waarde van verkope, het in 1977 nagenoeg R21½% miljard bedra. Hierdie syfers verskyn in die Desember-kwartaaluitgawe van die Bulletin vir Statistiek. ’n Deurlopende benutting van kapitaal en ’n ononderbroke produksie kan dus teoreties teen 7½% ’n verhoogde produksie per jaar van R1,6 miljard teweegbring. Hieraan is baie voordele verbonde. In die eerste plek, as die nywerhede ononderbroke sou funksioneer, beteken dit ook ’n meer konstante tempo van verbruik van die grondstowwe en dus ook ’n meer egalige produksie vir die grondstofverskaffer.

In die tweede plek kan dit bydra tot ’n gesonder kontantvloei in alle bedrywe, veral waar hierdie vandag een van die grootste knelpunte in die meeste bedrywe is, want werk word in November en Desember afgehandel, rekenings kry eers na die nuwejaarsperiode aandag, daarna word dit na konsultant, ingenieur of argitek verwys en daarna kry dit aandag vir betaling. Eers wanneer die kontrakteur betaling ontvang, geniet die subkontrakteur se rekeninge aandag.

In die derde plek kan dit ook die administrasie vir die nywerheidsrade ten opsigte van hul verpligting vir uitbetalings van die vakansieverlof en bonusse aansienlik vergemaklik. Syfers is nie geredelik beskikbaar nie, maar konserwatief bereken, het die uitbetalings slegs vir die bou- en meubelbedryf ’n bedrag van R10 miljoen in Desember verlede jaar beloop. As hierdie uitbetalings ook oor ’n twaalfmaande-periode versprei kan word, kan dit ’n ander bydrae lewer. Eerstens, Meneer, ’n eweredige verspreiding van kontant in die handel. Tweedens, ’n eweredige indiensneming in die handel; derdens—en dit is belangrik—’n ewerediger en goedkoper benutting van vakansiefasiliteite en in besonder die hotelbedryf. Ons vind dat die tariewe in die Desember-Januarie-periode dikwels meer as dubbeld is as die tariewe buite seisoen. Dit kan dus ook ’n baie goedkoper vakansie meebring vir die werknemer as hy sy vakansie egalig deur die loop van die jaar kan neem. Dit sou ook ’n egaliger en ewerediger benutting van publieke vervoerdienste soos die Spoorweë, lugdiens en so meer meebring. Padongelukke kan drasties afneem as daar nie so ’n sterk konsentrasie van vakansiegangers op vaste tye is nie. Maar dit beteken ook dat sleutelpersoneel in diens geneem en opgelei sal moet word vir beter benutting, indiensneming en opleiding van die werker in die algemeen.

Oor werkloosheid is ook veel gesê. Werkgeleenthede kan in hierdie proses geskep word, ’n Mens wil nie te veel met syfers speel nie, maar indien daar ’n direkte eweredigheid tussen werkgeleenthede en produksie-uitsette sou bestaan, sou dit beteken dat in die fabriekswese en in die konstruksiebedryf ’n verdere 90 000 werkgeleenthede per jaar sou ontstaan. Ek wil nie verder hierop voortborduur nie en ek stel dit bloot teoreties, maar dit volg dat daar ’n verdere arbeidsinset sal moet wees.

Wat sou gebeur as daar byvoorbeeld in die landbou- of in die mynbedryf ’n dienooreenkomstige praktyk was? Ek meen nie een van ons oorweeg so ’n moontlikheid nie, en die stel daarvan klink belaglik. Ek kan my nie voorstel dat as dit op daardie vlakke nie wenslik is nie, dit in die nywerheid en fabriekswese aanvaarbaar kan wees. My beroep is dus dat ons indringend na hierdie kwessie moet kyk en dat veral die nywerheidsrade opnuut moet besin in belang van hulself, van werkgewer en werknemer, maar ook in belang van Suid-Afrika, en hulle moet vasstel of daar nie weer gekyk moet word of ’n beter oplossing nie vir hierdie aangeleentheid gevind kan word nie.

Mnr. die Voorsitter, na hierdie ernstige en suiwer debat oor arbeid, wil dit vir my voorkom of daar net voorspoed vir die Departement van Arbeid op die pad vorentoe lê.

Dit is vir my duidelik dat ek en die agb. lid vir Umbilo een belangstelling in gemeen het. Dit is dié groep mense wat beskutte arbeid behoort te verrig, maar wat nie die geleentheid daartoe kry nie. ’n Mens dink onwillekeurig aan blindes, kreupeles, verstandelik gestremdes, vallendesiekte-lyers en ook andere. Die menswaardigheid van hierdie mense kan nooit oorbeklemtoon word nie. Een van die wêreld se merkwaardigste vrouens, dr. Helen Keller, wat self doof en blind was van haar sewentiende maand af, het die volgende omtrent die blinde geskryf—

Dit is een van die mooiste waarhede wat ek nog ooit op papier gesien het. As dit waar is omtrent die blindes, dan is dit ook waar omtrent alle gestremdes.

Die eerste punt wat ek graag wil maak, is dat ons Suid-Afrikaners te goedhartig is, te geneig is om te gee. Ons bejammer en in die proses ontneem ons ons gestremdes hul Godgegewe voorreg om nog ’n taak te verrig. Daar is drie onomstootlike feite wat ons tot ons mense moet laat deurdring. Eerstens, dit is ’n voorreg om te werk. Tweedens, dit is ’n voorreg om te kan belasting betaal. Derdens, die gestremdes in ons land is die gemeenskaplike verantwoordelikheid van die privaatsektor sowel as van die Staat.

Die enigste verslag wat ek omtrent beskutte arbeid kon opspoor, is reeds in 1950 uitgebring deur ’n spesiale komitee wat deur die destydse agb. Minister van Volkswelsyn, oorlede dr. Stals, aangewys is om die geleentheid te ondersoek. Daardie komitee het alles moontlik gedoen om ’n behoorlike ondersoek te doen en het seifs oorsee navraag gedoen. Ek wil graag aan agb. lede besonderhede gee omtrent een onderneming in Amerika. Mnr. Edsel Ford, seun van die beroemde Henry Ford van Detroit, het in 1950 onder andere die volgende gestremdes in sy maatskappy in diens gehad: 1 208 blindes en bysiendes, 111 doofstommes, 135 vallendesiekte-lyers, 91 mense met een arm, drie mense sonder arms, 139 mense met gekromde ruggrate, 322 mense met hartaandoenings en daarby het hy nog een blinde in diens gehad wat toe reeds 24 jare lank in sy diens was en in daardie stadium 74 jaar oud was. Altesame het hy in 1950 11 163 gestremdes in sy diens gehad wat hulself met die tyd bewys het en wat volle salarisse verdien het. Hy skryf dit toe aan die geduld wat met hierdie mense beoefen is en ook aan die bekwaamhede wat hierdie gestremdes aan die dag gelê het. Ons het nie veel fabrieke in Suid-Afrika wat met dié van Ford vergelyk kan word nie, maar dit wys net wat gedoen kan word deur ’n goedgesinde privaatsektor.

Ander faktore wat met die destydse ondersoek na vore gekom het, is dat as die Staat werkswinkels, fabrieke, ens., sou oprig om werk aan hierdie mense te verskaf, dit in die eerste instansie met die belange van privaatinisiatief sou gebots het en die komitee het gevoel dat dit nie ’n goeie ding sou wees nie. Tweedens, sou die oprigting van sulke fabrieke, die instandhouding daarvan, die aankoop van materiaal en die verskaffing van die nodige personeel, die Staat byna twee keer soveel kos as wat dit horn sou kos om ’n pensioen aan hierdie mense te betaal.

Daar is duisende mense wat vandag ongeskiktheidspensioen ontvang. Dit is die uitwerking van hierdie pensioen wat my veral kwel. Talle van hierdie mense kan en wil nog ’n taak verrig, maar so gou hulle iets ekstra verdien, gaan iemand hulle verklik en verloor hulle die pensioen wat in werklikheid hul enigste sekuriteit is. Hulle sit dan terug, krepeer en bejammer hulleself. In dié proses word die Godgegewe voorreg om ’n werk te kan doen, verbeur. Ek wil pleit dat as ’n persoon vir ’n pensioen kwalifiseer, hy sy pensioen moet behou totdat hy genoeg salaris verdien en nie meer die pensioen nodig het nie. Dan word hy weer ’n bate vir die Staat. Hy word weer ’n belastingbetaler. Hy behou sy menswaardigheid en die Staat verloor in werklikheid niks in die proses nie. Daar is tans baie sterk kompetisie op die arbeidsmark. Dit is hoofsaaklik te wyte aan ’n tydelike mate van werkloosheid. Hierdie neiging sal egter nie lank voortduur nie. Een van die dae kla almal weer dat daar ’n tekort aan mannekrag is. Hoe dit ook al sy, ek dink nie dit is billik om van ’n werkgewer te verwag om ’n gestremde persoon reeds by indiensneming ’n volle salaris te betaal nie. Die gestremde verwag dit ook nie, altans nie solank hy nie volwaardige diens kan lewer nie. Nou is dit ongelukkig so dat daar waarskynlik nie spesiale wetgewing vir hierdie mense op die Wetboek is nie. Gevolglik is dit uiters moeilik om hierdie mense in diens geplaas te kry.

Ek pleit vir die menswaardigheid van ons gestremdes wat graag nog ’n taak wil verrig. Ek wil die agb. Minister vra of dit nie moontlik is om tesame met die agb. Minister van Volkswelsyn en Pensioene en die agb. Minister van Finansies, die privaatsektor en verteenwoordigers van die Nasionale Welsynsraad, hierdie baie belangrike saak in diepte te ondersoek nie.

Mr. Chairman, I want to start by saying that I am at a considerable disadvantage as I have not been attending the discussion of the Labour Vote.

You have missed a lot.

Well, I understand I have missed a great deal. I have tried to find out from my colleague, the hon. member for Pinelands, exactly what has been going on. I must say that I am very much heartened by what has been going on while we have been busy with the Health Vote in the House of Assembly.

It would have been more healthy with you here.

I missed the hon. the Minister as much as he missed me. I can assure him of that I would rather have been here, but I had a subject that I simply had to raise in the House.

I am very heartened to hear from the hon. member for Pinelands that there had been a change of heart in Government circles and that the whole emphasis this afternoon has been on the need to train Blacks to do skilled jobs.

Apparently he does not know what has been going on here this afternoon.

No, I think he knows very well. He has been very attentive. I am very heartened. The only thing that worries me is that we are about 30 years too late. [Interjections.] Well, the point is that this has been a constant cry from Opposition benches from the days that the hon. member for Von Brandis and I in our dim and distant and, I might add, ugly past, sat in the same Party. We were constantly asking for the training of Black people in those days. We fought the job reservation clause of the Industrial Conciliation Act, section 77, and we have been stating over and over again from these benches that you cannot run the economy of a country of 25 million people with the skills of 4,5 million people. Now the chickens are coming home to roost. We want a decent growth rate, and if you want a decent growth rate you have to have the skilled professional classes to enable that growth rate to be reached. You cannot do it with unskilled labour. This is where we have lost many years. We should have been providing better basic education, without which you can train nobody to do any semi-skilled or skilled job. Secondly, we should have been providing technical training. That has been lacking in the past because Government policy has been to have technical training for Blacks in the homelands and urban Blacks just do not want to go and train in the homelands. It is as simple as that.

However, let bygones be bygones. However late it is, I am very glad to hear that there has been a new direction of policy enunciated today from the Government benches, and not a moment too soon, I might add, because South Africa has been suffering a grievous loss of skilled manpower. The worst loss has been in the professional classes. We have lost many medical practitioners, dentists, nurses, teachers, engineers and architects. I have with me article upon article that I have cut out during the last year or so showing emigration figures. For instance, the emigration figure shows that in 1978 there were 3 032 professional people who left South Africa. Among them were 140 civil engineers and 347 electrical and electronic engineers. [Interjections.] I am afraid not; some may have come back but most have not They have been snapped up in Canada, America, in Australia and also in Israel. Wherever one goes, one sees South Africans in top positions. I must say it is a source of pride when one goes and finds …

Are you not proud of…

Yes, but it is also a source of loss and of grievance because it means that we have lost those people. That is not only a brain drain, it is a very serious loss of capital investment. It costs R30 000 to train a doctor. The hon. member sits there with that silly look on his face. Does he think that doctors just arise out of a cloud?

We are following a policy of infiltration over there!

So we have lost not only the brainpower represented by the people that have gone but also the training of those people, which is a very serious matter. As I say therefore we have an awful lot of leeway to make up. That is one matter which I wanted to raise with the hon. the Minister.

The other matter I raised at the last moment…

Which matter?

The other matter is something which I raised at the last moment when the discussion of the hon. the Minister’s Vote was ending last year, and that is the question of unpaid workmen’s compensation. The hon. the Minister may not remember. I did not really take part in the debate. I asked whether anything special was being done to try to trace the people to whom these amounts should have been paid and to whom they had not been paid. The hon. the Minister just said “yes” at the time. I should like him now to tell me exactly what is being done because I think this is a serious situation. I have here only two of these Government Gazettes and I believe that more are published, i.e. at least two per year. I only have one for the year 1978 and one for the year 1979. These contain the lists of unpaid moneys in respect of workmen’s compensation. There is an enormous number of people and a very large amount of money is involved. In one of these Government Gazettes there are about 56 pages with 75 names on each page. The vast majority of names are, of course, those belonging to Africans, which is quite obvious. Some of the amounts—this will interest the House—are only for a few hundred rand, but there were at least 11 cases where the amounts were in four figures, unclaimed. If anyone gets a four-figure amount in workmen’s compensation it means that a very serious injury has been suffered by the person concerned. He will probably be physically incapacitated for life. There were very many more amounts in three figures. The total amount in one Gazette alone was well over a R150 000. What is being done? I know that the Commissioner is sympathetic but it seems to me that the regulations need adjusting. It seems to me that when employers employ people particularly in building or structural occupations or in any other occupation in respect of mining or quarrying or where the risk of injury is involved, very special regulations should be promulgated. I think special regulations should be promulgated in any case in respect of any occupation to make sure that an employer knows where to get hold of a man should he be injured. One can look through any of these pages and find amounts of R200, R300, R1 000, R1 200, R36, R38. In fact on every single page on one will find large amounts. I feel that not enough is being done to try in the first place to record where these people can be found and secondly, to track them down from the existing records.

I should like to ask the hon. the Minister to look into this whole matter to see whether something cannot be done so that people who have been awarded compensation under the Workmen’s Compensation Act are in fact paid out the amounts that are owed to them.

Mnr. die Voorsitter, in hierdie laat aanduur is daar twee opmerkings gemaak, een deur die agb. lid vir Houghton en ’n ander deur die agb. lid vir Durban-Noord, wat myns insiens nie die gees van die debatvoering wat vandag hier plaasgevind het, waardig was nie.

Die eerste opmerking, nl. dié van die agb. lid vir Durban-Noord, toe hy geantisipeer het dat agb. lede aan hierdie kant van die Raad na sy mening heel waarskynlik nie daarin sal slaag om die aanbevelings van die Wiehahnkommissie te ontmoet nie, was na my mening ’n ongelukkige opmerking. Ek wil hom graag daaroor teregwys. Ek wil nie verder daarby stilstaan nie.

Die agb. lid moet my verkeerd bewys.

Ek is seker ek sal dit nog kan doen.

Die ander opmerking was ongelukkig dié van die agb. lid vir Houghton. Ek wil haar dit nie verskriklik ten laste lê nie want sy het inderdaad nie die debat die hele middag en aand meegemaak nie. Sy het ’n positiewe opmerking gemaak, maar ek dink tog dat haar opmerking dat „it is 30 years too late” was in die lig en die gees van die debatvoering nie korrek nie. [Tussenwerpsel.] Die agb. lid wil graag met my twis. Ek wil egter nie met haar twis nie. Ek kan my dit baie goed in herinnering roep dat sekere standpunte wat vanaand hier gestel is, met groot beslistheid deur agb. lede aan hierdie kant van die Raad in verlede jaar se debat ook gestel is.

29 years too late.

Ten aanvang van hierdie debat het agb. lede aan die ander kant hulle teleurstelling te kenne gegee omdat die Wiehahn-kommissie se verslag nie beskikbaar was nie. Ek glo nie dat agb. lede aan daardie kant agb. lede aan hierdie kant kan oorbie wat belangstelling en nuuskierigheid in verband met die inhoud van hierdie verslag betref nie. Die debatvoering van vanmiddag het ook met reg daarop gedui dat ons sinvol kan praat oor arbeidsake en dat die afwesigheid van hierdie verslag geen beletsel was op die hoë gehalte van die debatvoering wat vandag hier plaasgevind het nie. In afwagting van hierdie verslag wat môre ter tafel gelê gaan word, dink ek egter daar is ’n paar sake openbaar. Een hiervan is die geweldige mate van belangrikheid waarin arbeidsbetrekkinge toegeneem het, veral as ’n mens daarop let hoe arbeidsake in die Middeleeue gereël is in ’n relatief onvrye arbeidsisteem en vervang is deur ’n latere meer vrye arbeidsisteem en dat die werkgewer en die werknemer slegs aanmekaar gebind is deur die dienskontrak. Die verdere ontwikkelingsgang daarvan, te wete die nywerheidsrevolusie en die sentralisasie van ’n magdom van werkers het inderdaad al die gebreke van die dienskontrak aangetoon, en het daarop gedui dat daar twee weë beskikbaar was. Enersyds moes van owerheidsweë minimumdiensvoorwaardes voorgeskryf word, en andersyds moes werkers toegelaat word om as ’n kollektiewe mag te beding met die werkgewer vir gunstige diensvoorwaardes. Verskillende presedente is ter hand om aan te dui hoe hierdie probleem hanteer is. Lande op die Vasteland van Europa het ’n tweeledige stelsel van vakunies aan die een kant en werknemersrade aan die ander kant gehad, waar die vakunies beding het op nasionale vlak en die werknemers hulle slegs bemoei met maatskaplike aangeleenthede. In Brittanje was daar die sogenaamde „shop stewards”, welke persone as vakbondverteenwoordigers gedien het in elke onderneming om slegs die griewe van daardie betrokke onderneming te kanaliseer na die verskillende vakbonde. In Japan is daar arbeidsunies wat slegs ondernemings- of fabrieks-georiënteerd is. Basies tot die organisatoriese arbeidseenheid bly egter die individuele ondernemingsunie. Hierdie ontwikkelingsgang, meen ek, toon die geweldige sofistikasie van arbeidsorganisasie.

Maar in afwagting van die Wiehahnkommissieverslag het ’n verdere saak na my beskeie mening aan die lig gekom, te wete die geweldige veelkantigheid en veelvoudigheid van arbeidsbetrekkinge. Aan die een kant het ons diep onder die indruk gekom van die buitelandse fokus op arbeidspatrone in hierdie land. Verskillende stawende stellings kan in dié verband gemaak word, byvoorbeeld die erkenning daarvan deur van die Departement van Arbeid self met die inisieëring van sy Empact-nuusblad. In die tydskrif Time van 18 September 1978 onder die opskrif „America/South African dilemma”, word aangedui hoe 350 multinasionale Amerikaanse maatskappye ’n geïnvesteerde belang van minstens 1½ miljard dollar in Suid-Afrika het, asook die druk wat op hulle uitgeoefen word om enersyds arbeidspatrone in die land te wysig of andersyds hulle belange uit Suid-Afrika te onttrek. Arbeid, as een van drie produksiefaktor, nl. kapitaal, grondstowwe en arbeid, het inderdaad sinoniem geword met ekonomiese groei. Die agb. lid vir Pinelands het wel verwys na die geweldige koste om ’n werkgeleentheid te skep. Dr. Adendorf het in Maart vanjaar aangedui dat dit plus minus R8 000 kos om een werkgeleentheid te skep en dat Suid-Afrika minstens R1,8 miljoen per jaar moet bestee om in die volgende drie jaar genoeg werkgeleenthede te skep. Ek meen dit is standpunte wat nie geïgnoreer kan word nie. Alles inaggenome dui dit op een saak, dit dui in een rigting, en dit is nl. kundigheid in arbeidsbetrekkinge en opleiding in afbeidsbetrekkinge. Die agb. Minister het op 30 November verlede jaar ’n betoog gelewer ten gunste van groter betrokkenheid deur universiteite by hierdie saak en gepleit vir die moontlike instelling van ’n arbeidsgraad, ’n graad in arbeidsbetrekkinge. As ek die argument van die agb. Minister oorweeg, kan ek nie anders nie as om dit opwindend te vind. Ek meen dat daar veral drie dinge is wat nadere aandag geniet random die standpunt van groter universitêre betrokkendheid in die opleiding van arbeidsbetrekkinge. Agb. lede het in ’n mate al daarna verwys. Die eerste saak is die feit dat deur arbeidsbetrekkinge, inaggenome die beperkte aantal kundige mense wat in arbeidsbetrekkinge opgelei word in hierdie land spesifiek en in Suider-Afrika in die algemeen, ons ’n besondere rol kan speel langs hierdie weg om as brugbouer in Suider-Afnka te dien. Ons gee ’n nuwe dimensie aan ons arbeidsverhoudinge in Suider-Afrika. Ons bied nie alleen werkgeleenthede nie, maar ons pomp ook langs die weg van arbeid sekere tegniese vaardighede terug in hierdie Suiderland wat later ’n bydraende faktor kan wees in arbeidstabilisering in hierdie kontinent.

’n Volgende punt vir oorweging is die feit dat geskoolde mense in arbeidsbetrekkinge ’n geweldige rol kan speel, nie alleen met die oog op arbeidsvrede in hierdie land nie—soos die agb. lid vir Welkom in sy toespraak aangedui het—maar ook as ’n bydraende faktor om behulpsaam te wees, sodat wanneer ons arbeidsleiers met organisasies soos internasionale arbeidsorganisasies en ander internasionale vakbondleiers moet meeding en debatteer, die vlag en vaandel van hierdie land hoog gehou kan word.

Mnr. die Voorsitter, toe ek vandag vir die tweede keer opgestaan het, het ek die opmerking gemaak dat die bydraes van ’n besondere gehalte was en dat dit ’n voorreg was om daarna te luister. Nadat ons ’n hele aantal toesprake sedertdien gehad het, wil ek dit beklemtoon. Noudat ons aan die einde van die debat gekom het, wil ek sê dat ek meen dit waarskynlik die vrugbaarste en die beste arbeidsdebat is wat hier gehou is sedert ek in die Parlement is. Ek wil die agb. lede baie hartlik bedank vir hul bydraes. Ek meen dat almal wat ’n bydrae gemaak het, ’n besondere studie van die onderwerp gemaak het en dit was vir my ’n voorreg om na hul toesprake te luister.

Die agb. lid vir Parktown is nou nie hier nie. Hy het om verskoning gevra dat hy nie hier kon wees nie alhoewel ek tog opmerkings in verband met wat hy gesê het, sal maak. Die agb. lid het dit veral oor opleiding gehad. Deur die hele debat was daar ’n goue draad oor opleiding. Dit is ook so dat opleiding in die toekoms die betere benutting van ons arbeidskragte sal verseker. Dit sal ook daartoe lei dat arbeidsbetrekkinge op ’n sinvolle wyse sal verbeter. Daarom was ook dié agb. lid se bydrae ’n goeie bydrae gewees, tot op ’n punt. Die agb. lid en die agb. lid vir Houghton se gedagterigting is dieselfde. Die agb. lid vir Houghton was nie vroeër vandag hier nie. Sy het baie gemis, want indien sy die hele debat sou bygewoon het, sou sy werklik vanaand baie wyser gewees het. Sy sou wyser gewees het as sy na agb. lede aan hierdie kant geluister het. Ek wil aan die agb. lid sê dat in die toekoms sy nie aan die einde van die debat haar verskyning moet maak nie, maar reg aan die begin. [Tussenwerpsels.] Ek begryp dit baie goed, maar u sal moet kies tussen belangrike en onbelangrike dinge.

Ons almal stem saam met die agb. lid vir Houghton dat opleiding ’n baie belangrike aspek van latere ontwikkeling sal wees. Dit is inderdaad ook opleiding wat sal verseker dat ons ’n betere benutting van werkers op alle vlakke sal hê. Maar nou is daar ’n wêreldwye verskil tussen die basiese uitgangspunt van daardie agb. lid en ons aan hierdie kant. Die agb. lid het mooi gevorder met sy argumente totdat hy aan die einde van sy toespraak gekom het. Toe het hy die kwessie van burgerskap bygesleep en as hy nog ’n halfuur gehad het, dan sou hy al die ou argumente, wat ons van mekaar skei, bygesleep het. Ek is jammer dat hy dit gedoen het. Ek wil vir die agb. lid sê dat die ontwikkeling van arbeid in Suid-Afrika wat ons huidig deurmaak, ’n ontwikkeling van Regeringskant is. Die aanstelling van die Wiehahn-kommissie—en ek sê dit ook aan die agb. lid vir Houghton—is ’n konsepsie van hierdie kant en nie van daardie kant nie.

Ons het vir vyf jaar lank daarvoor gevra.

Die beweging wat daar gekom het op die arbeidsterrein en alle terreine, die indieptestudie en die wetenskaplike wyse waarvolgens dit aangepak word, is ook iets wat van hierdie kant gekom het. Ek wil afsluit deur dít by te voeg: Hierdie dinge is moontlik binne die raamwerk van die NP se beleid en dit is waarom agb. lede kon argumenteer soos wat hulle vandag gedoen het. Met ander woorde, Meneer, hierdie is ’n Nasionale beweging. Dit is nie ’n Progbeweging nie; dit is ’n Nasionale beweging.

Moenie skaam wees nie. Dit is ons beleid wat julle aanvaar het.

Terwyl ek nou met die agb. lid vir Houghton praat, wil ek somaar aansluit by ’n vraag wat sy gestel het.

The hon. member for Houghton put a question to me in connection with workmen’s compensation benefits and the trouble we do have in tracing people. If the hon. member will study that report she has there, she will see that it totals up to only a couple of dozen instances among millions. I would say, therefore, that percentage-wise it is a very small fraction that pertains to the argument she used. The point is that we do have a large number of people who move about and it is always very difficult to locate people once they move from one point to the other. However, we think we have evolved a better way of locating people, a method that we will put into practice in future, and that is to refer to the identity number of the person we are trying to locate. That method is being tried out The hon. member will understand that we do not want to overlook anybody to whom the fund owes money. We do our best to try to locate such a person. It is a technical point, but we are doing our very best to locate them as far as possible.

Helen, that is a hardy annual of yours.

Only once.

Ek kom nou by die agb. lid vir Witwatersberg wat vanmiddag gepraat het. Soos u sal onthou, Meneer, het die agb. lid eintlik vir ons ’n filosofiese eksposisie gegee van die hoëre filosofieë van arbeid. Ek is jammer die agb. lid is nie hier nie. Die agb. lid het dit eintlik gehad oor die filosofie en die etiek van arbeid. Dit is alles baie belangrike dinge. Om die waarheid te sê, dit is jammer dat ’n mens die filosofie en die etiek van arbeid so ’n bietjie uit die oog verloor deesdae omdat ons so aards en materialisties geword het. Ek kan die agb. lid eintlik nie voldoende op die punt wat hy gemaak het, antwoord nie. Die agb. lid het gesê ons moet teruggaan na die goeie ou tye ver in die verlede. Ons moet ons jong mense, ons kinders, van kleins af oplei in die waardes van etiek sodat hulle hierdie sake kan verstaan. Hy het dit verstaan toe hy as kind met die dopemmer gesit het. Dit is goed en wel om dit as ’n skoolvak in te voer, en inderdaad wil almal dit wat vir hulle ernstig is as skoolvak invoer. Ons skoolleerplanne is egter so vol en die beste wat ek sou kon aanraai is dat ons onderwysowerhede ondersoek moet instel om te sien of hulle dit nie miskien kan inpas by die vak geestelike weerbaarheid nie. Ek laat dit daar en ek sê baie dankie vir die agb. lid dat hy ons oues wat so aards is oor hierdie dinge so ’n bietjie ingelig het gedurende hierdie debat. Hy kan in Hansard lees wat ek oor hom gesê het.

Die agb. lid vir Innesdal het gepraat oor werkloosheid en hoe dit op ’n deurlopende basis gemeet kan word. Die agb. lid het daarop gewys dat met die oog op ’n arbeidstrategie vorentoe, ons by wyse van evaluering nuwe metodes in hierdie rigting moet soek. Die agb. lid is nou nie hier nie, en ek verstaan hy het verskoning vir sy afwesigheid gevra. Dit is goed dat ’n mens moet probeer om uitvoering te gee aan wat hy voorgestel het, en ek dink in die jare wat voorlê sal ons ons eie tegniek ook kan verbeter. Dit is ’n probleem en daar is voorheen vandag daaroor gepraat Dit is moeilik om ’n arbeidsituasie in terme van ’n syfer uit te druk; dit is ons probleem. Die agb. lid sal dit aan ons moet oorlaat, want ons kyk hierna en ons hoop om ’n metode te kan vind op die pad vorentoe wat dit vir ons sinvoller sal maak om ons arbeidsituasie behoorlik te kan evalueer.

Maar die agb. lid het ’n ander baie belangrike punt gemaak waaroor ek iets verder wil sê. Die agb. lid is volkome reg as hy sê dat arbeid binne die konteks van Suider-Afrika gesien moet word as deel van die strategie. As daar ooit ’n waar woord was, is dit waar. Ons is ontvangers van ingevoerde arbeid. Daar is seker ’n miljoen mense in Suid-Afrika, arbeiders wat van buite af inkom en dit is ’n vorm van hulp wat deur Suid-Afrika aangebied word. Dit is ’n vorm van welwillendheid wat Suid-Afrika kan uitvoer en ’n metode waardeur Suid-Afrika hierdie mense kan oplei en aan daardie lande kan temggee. Daardie lande, ons bure, het ’n behoefte daarraan om ook hulle arbeidsituasie te kan hanteer en hul mense op te lei. Ek sien op die pad vorentoe dat arbeid ook beskou kan word as ’n instrument waardeur ons goeie verhoudings met Suider-Afrika kan handhaaf. Daarbenewens sal dit van die grootste belang wees, om die redes wat ek heel aan die begin vandag gegee het, dat ons in Suider-Afrika ’n gelukkige arbeidsituasie sal hê. Dit help nie dat ons hier sit met opgeleide mense, mense wat gevoed is, mense wat aan die gang is, en net anderkant in Maputo, of waar ook al, heers daar ’n toestand van ellende en hongersnood nie. Daar is ’n groot behoefte en hier het ons voorspoed. Dit is so dat ’n goeie buurman een is wat sy deel kan doen; ’n arm buurman is nooit ’n goeie buurman nie. Ons moet ’n basis van goeie buurskap opbou op grond van gesamentlike ontwikkeling, die interafhanklikheid van state en hier is ’n rol wat Suid-AMka ook op arbeidsgebied kan speel. Dit is uiters noodsaaklik en daarom is ek dankbaar vir die opmerkings wat die agb. lid gemaak het.

Die agb. lid vir Umbilo is ook nie hier nie, maar ek wil nou antwoord op die opmerkings wat hy gemaak het, sowel as dié van my agb. vriend uit my wêreld van vroeë dae, die agb. lid vir Springs. Beide van hulle het oor beskutte arbeid gepraat As daar in die moderne tyd ’n onderwerp is wat ’n deernis by ons moet wakker maak, ’n onderwerp wat baie na aan die hart van elke burger in hierdie land moet lê, dan is dit beskutte arbeid. Weet u hoe vreeslik is dit om in ’n sterk ekonomie, in ’n groot stad, ’n verlore mens te wees? Jy kan maar net sit; jy is òf blind óf doof, of jy kan nie beweeg nie, en die wêreld gaan by jou verby. Dit is ’n verskriklike situasie en beskutte arbeid het dié nut dat dit aan die mens ’n nuttigheidswaarde gee. Dit het egter ’n groter nut ook, Meneer; dit het dié nut dat dit die frustrasie wegneem uit die harte van mense wat graag wil werk.

Die departement maak ’n groot bydrae in hierdie verband. Ons het beskutte arbeidsfabrieke wat oor die hele land versprei is. Die Staat maak ’n groot bydrae, en ek wil net daarop wys dat subsidiëring R1,3 miljoen per jaar beloop. Daar is ook verskillende afdelings van hierdie arbeid. Dit help die mense om hulle vervoerkoste te betaal. Hulle kry ’n salaris en ons help met hulle mediese versorging as hulle dit nodig het; hulle kan goedkoper lewe en goedkoper eet; hulle kan ’n staanplek kry en hulle word opgelei. Hulle kan dan ook uitgeplaas word as die private sektor hulle wil neem.

Daar is egter een ding wat ons moet onthou: In ’n sterk ekonomie wanneer daar tekorte is, word daardie werkers maklik opgeneem, maar as die ekonomie vertraag word, is hulle die eerste mense wat onder swak ekonomiese omstandighede ly. Hulle word uit hul werk gesit Dit is die jammerte en dit is waarom die departement uit sy pad gaan om behulpsaam te wees.

Ek wil die voorbeeld van blindes noem. Soos u weet, Meneer, is die blinde afdeling van beskutte arbeid ’n aparte afdeling op sy eie. Daar is ’n hele paar blinde skole wat eintlik nie geheel en al die verantwoordelikheid van die departement is nie, maar die departement maak ’n subsidiebydrae van ongeveer RVi miljoen per jaar aan hierdie instansies. Ek was nou die dag by Worcester om te sien wat daar aangaan. Dit is baie interessant en miskien wil agb. lede dit ook eendag gaan besigtig. Daardie gemeenskap word van die begin af daar gevestig. Die kind is daar van sy geboorte af; hy word daar opgelei, hy gaan skool daar, hy werk daar en hy word selfs in ’n ouetehuis daar opgeneem en daar begrawe. Met ander woorde, dit is feitlik ’n geslote baan. Die Staat maak ook sy bydrae aan sulke mense. Ons probeer om hulle uit te plaas en ons maak selfs ’n bydrae tot die salaris van ’n persoon wat vakatures probeer soek en vul. Hierdie bydraes word aan die beskutte arbeidsfabrieke gemaak. Hierdie beskutte arbeidsfabrieke werk vir die Staat en kompeteer nie met gewone nywerhede nie. Hy werk vir die Staat; hy werk vir Verdediging, en vir ander instansies en ons wil nie graag kompetisie toelaat nie. Daar word besonder baie gedoen om op hierdie wyse hulp aan mense te verleen wat dit nodig het in die beskutte arbeidswêreld. Dit is dié soort mense wat ons graag wil beskerm en wat ons nie wil vergeet nie. Ek is seker daarvan dat agb. lede met my sal saamstem dat hulle nie vergeet word nie en dat daar diepe simpatie van die kant van die Staat is teenoor hierdie mense.

Die agb. lid vir Springs het aan my gevra of ons nie ’n plan kan maak om hulle met pensioen behulpsaam te wees nie. Pensioene val natuurlik nie onder die Departement van Arbeid nie, maar die agb. lid het wel ’n punt in hierdie verband. Ek wil die agb. lid vir sy opmerkings bedank en vir hom sê dat ons voel dat dit die moeite werd sal wees om die punt wat hy gemaak het verder te oorweeg. Ons sal daarna kyk en sien wat gedoen kan word, maar ek laat dit vir die moment daar.

Die agb. lid vir Von Brandis het gepraat oor die stigting van Swart vakbonde, of ’n federasie van Swart vakbonde. Ons is daarvan bewus dat Swart vakbonde bestaan en hulle is wettig in Suid-Afrika. Hulle is nie geregistreer nie, maar hulle bestaan en hulle is wettig. Die agb. lid het na ’n federasie van vakbonde verwys wat onlangs gestig is. Ons het daarvan notisie geneem, maar ek wil vir hom sê dat hierdie hele aangeleentheid in oënskou geneem word, en ons sal in die toekoms voortdurend daarna kyk. In die dae wat kom sal hy meer daarvan hoor.

Daar is ’n ander punt wat die agb. lid gemaak het, en dit is i.v.m. die opleiding van arbeidsleiers, en daaroor wil ek iets sê. Dit is een van die dinge waaraan daar in Suid-Afrika ’n tekort is en waaraan aandag gegee moet word. Die opleiding van mense in die vakbondwese word in Suid-Afrika nie van Staatsweë gedoen nie, maar deur die private sektor en ’n mens kan nie altyd beheer daaroor uitoefen nie. As die agb. lid nou die punt maak dat ons hieraan aandag moet gee, wil ek vir hom sê dat ek daarmee saamstem. ’n Mens sal dan weet hoe die opleiding plaasvind, in watter rigting dit geskied en wie dit doen. Ek wil niemand beskuldig nie, maar ons is daarvan bewus dat opleiding in hierdie verband ook buite die grense van Suid-Afrika geskied. Ek wil verder gaan en sê dat opleidingsgeriewe geskep word buite ons grense, onder andere deur die Russiese ambassade in Maputo. Arbeidsattachés wat aan daardie ambassade verbonde is, is opgedra om mense te werf en op te lei. Juis met die oog op ’n gevaarlike situasie wat kan ontwikkel as hierdie soort van opleiding verkeerd sou wees, is dit uiters belangrik dat ons iets in hierdie verband doen. Ons het reeds planne om in die toekoms na hierdie aangeleentheid om te sien, want dit is van dringende belang vir Suid-Afrika op die pad vorentoe.

Die agb. lid vir Port Elizabeth-Sentraal het navraag gedoen oor opleidingsgeriewe vir ander rassegroepe. Wat Blankes betref, is daar natuurlik die opleidingsentmm by Westlake. Ek wil vandag graag oor die opleiding van Kleurlinge en Indiërs praat. Die tegniese opleiding van volwasse Kleurlinge en Indiërs is op die program van die departement. Soos agb. lede weet, verskaf ander departemente soos die Departement van Nasionale Opvoeding die geriewe en die instrukteurs terwyl die Departement van Arbeid die vakleerlinge verskaf en ’n finansiële bydrae tot die instandhouding van instellings maak. Die M. L. Sultan-Technikon in Durban sal die opleidingsentrum vir Indiërs wees. Alles is gereed sodat daar binnekort met die opleiding van vakmanne begin kan word. Wat Kleurlinge betref, werk ons met die Departement van Kleurlingbetrekkinge saam. Ons is egter verder gevorder om opleiding aan Indiërs te verskaf. Die opleiding van Kleurlinge is ’n bietjie verder in die verskiet, maar ons sal ons bes doen om alles gereed te hê in die loop van volgende jaar. Ons ondervind egter probleme om ’n geskikte lokaal te bekom. Ek wil die agb. lid egter die versekering gee dat daar met hierdie soort van opleiding voortgegaan sal word.

Die agb. lid vir Stilfontein het oor die algemeen gepraat van werkloosheid en het toe ook van voedsel gepraat. Hy het gevra dat ons meer werkers in die landbou moet kry sodat ons meer kos kan produseer. Dit laat my dink aan jare gelede toe die Britse regering in die destydse Kenia die sogenaamde „groundnut scheme” van stapel Iaat loop het. Hulle was van plan om feitlik die helfte van Kenia om te ploeg en om daar genoeg grondboontjies te produseer om aan die aanvraag dwarsoor die wêreld te voorsien. Die bedoeling daaragter was om feitlik almal in Kenia daarby te betrek en om terselfdertyd kos geproduseer kan word.

It was in Tanganjika.

Ja, dis reg, dit was in Tanganjika. As ’n mens nou van ’n chaos wil praat, was daar een. Wat die agb. lid vir Stilfontein egter bedoel het, was dat dit sinvol sal wees om meer voedsel te produseer en daaroor wil ek met hom saamstem. Die agb. lid het heel tereg geïmpliseer dat landbou arbeidsintensief is, en ek wil graag ’n voorbeeld gebruik. Dink net wat dit sou beteken indien ons byvoorbeeld by ’n plek soos Sibasa die berghange vol tee kon plant. Hierdie bedryf is arbeidsintensief omdat die teeblaartjies feitlik een vir een gepluk moet word. Hoe ’n maklike, sinvolle en lekker soort van werk sou dit nie wees nie. Die agb. lid vir Stilfontein het waarskynlik hierdie soort van arbeidsintensiewe boerderybedrywighede bedoel en ek stem volkome met hom saam.

In his speech the hon. member for Benoni suggested that we should investigate the German rather than the British labour scheme. I think what the hon. member wanted to say, and I agree with him, is that if ever we wanted a model of a labour system we should not adopt the British model because it is probably the worst in the world. We saw that system in operation a short while ago and we know what we can expect from something like that. I am not suggesting that we are planning to adopt the German model but we are inclined to follow the German way of thinking in labour relations rather than the British. I think we are all unanimous in our belief that if ever there was something that we should not adopt in South Africa it is the British industrial relations system. I wish to thank the hon. member for his speech and the remarks he made.

The hon. member for Pinelands in one of his many arguments said that training was not only the responsibility of the Government In this regard I fully agree with the hon. member. In South Africa we are inclined to expect the Government to do everything we would like to see done in our country but it is really the responsibility of the private sector to train their own people. However, generally speaking, the government of a country must adopt a certain measure of responsibility for the development of that country. The same applies as regards training. That is why we have labour legislation and a Department of Labour. The department therefore does play a role in the training of workers.

In die algemeen is dit ’n punt wat ek wil beklemtoon, te wete dat wat dit betref ons aan die privaatsektor moet sê dat al skep die Regering opleidingsgeleenthede aan universiteite en elders, soos ons in hierdie debat gehoor het, bly opleiding in ’n groot mate ook die verantwoordelikheid van werkgewers. Ons het geen kans as ons almal in Suid-Afrika formeel wil oplei in institute nie. Ons beskik nie oor die geleentheid, die geld of die mense om dit te doen nie. Dit duur in elk geval ook te lank. ’n Groot gedeelte van die opleiding in die toekoms sal indiensopleiding wees. Dit is waarom daar vanjaar belastingtoegewings deur die agb. Minister van Finansies toegestaan is sodat wat Blanke, Indiër en Kleurling opleiding betref ongeveer R10 miljoen beskikbaar sal wees. Hierdie soort van konsessies is alreeds ten opsigte van die opleiding van Swart mense toegestaan. Ons is tevrede dat hulle en ander mense opgelei word. Ons moet alle mense in Suid-Afrika oplei sodat hulle op ’n sinvolle wyse hul regmatige plekke op die arbeidsterrein kan volstaan. Daarom is hierdie toegewing van die Minister van Finansies baie welkom. Hierdeur word die private sektor egter nie van die verantwoordelikheid onthef om sy deel by te dra en om toe te sien dat die opleiding van ’n hoë standaard is nie.

The hon. member also put a question to me regarding the publication Empact. I am very proud of this new quarterly journal of the Department of Labour. The next issue of Empact will be published to coincide with the tabling of the report of the Wiehahn Commission. We are convinced that this journal will be a very successful means of communication with the outside world. It is being printed in four languages and we are on the point of distributing the latest issue—within the next week or two—all over Europe. We have a large body of people who are interested in this publication.

Ek is tevrede dat die blad wat ons uitgee sy deel sal doen en ’n besondere bydrae in ons tyd sal lewer om goeie verhoudings, ook in die buiteland, te kweek.

Die agb. lid vir Durban-Noord het, in iets wat hy ten opsigte van werkloosheid gesê het, ’n verkeerde afleiding gemaak, en ek wil hom graag reghelp. Die agb. lid is blykbaar onder die indruk dat ons van gegewens wat ons van die Werkloosheidversekeringsfonds verkry, gebruik maak om die werkloosheidsyfer te bepaal. Dit is natuurlik nie korrek nie. Is dit wat die agb. lid bedoel het?

Nee. Ek het voorgestel dat metodes ontwerp moet word om die vasstelling van hierdie syfers te verbeter sodat ’n meer juiste werkloosheidsyfer verkry kan word.

In elk geval, die agb. lid het my die indruk gegee dat sy opvatting van die manier waarop ons hierdie syfer vasstel, verkeerd is. Ek laat dit egter daar. Laat ons ooreenkom om oor hierdie saak te verskil. Die punt wat die agb. lid wil maak, is dat ons moet kyk of ons nie in die toekoms ’n beter wyse kan bepaal waarvolgens ons hierdie syfer kan vasstel nie. Ek het reeds ’n bietjie vroeër in hierdie verband ’n paar opmerkings gemaak.

Die agb. lid vir Geduld het ’n baie goeie toespraak in verband met arbeidsverhoudinge gelewer. Hy het daarop gewys dat arbeid Suid-Afrika se eerste verdedigingslinie is. Dit is waar. In die dae wat voorlê—en so het sy ook geargumenteer—sal dit goeie arbeidsverhoudinge wees wat die vrede in Suid-Afrika gaan bewaar en nie ander pogings op ander terreine nie. Ek het vroeër daarop gewys dat Afrika miljoene werkloses gaan hê, en dat daardie werkloses maklik aansluiting kan vind by frustrasies in Suid-Afrika. As daar een ding is wat ons nie kan toelaat nie, dan is dit dat daardie kortsluiting plaasvind. Met ander woorde, op die pad vorentoe moet ons in Suid-Afrika vir ons werkers beter sorg as wat die res van die vasteland vir sy werkers gaan sorg. Ons sal dus hier ’n hoë standaard moet hê. Ek stem volkome saam met wat die agb. lid vanaand hier gesê het.

The hon. member for Constantia raised a matter relating to a particular individual. I am not sure whether that person is one of the hon. member’s constituents. I want to say to the hon. member that I do not want to have an argument about this matter now. Nevertheless, I want to give him the assurance that I shall refer the case to our law advisers to see whether something cannot be done about the matter. It is a private matter and therefore I do not want to debate it across the floor of the House.

Die agb. lid vir Randburg het eintlik nie die Minister of die Departement aangespreek nie, maar eerder die werkgewers, in verband met die probleem wat ontstaan wanneer sekere groot bedrywe almal gelyktydig oor die Kerstydperk vakansie neem. Hy het ’n aantal goeie argumente genoem om sy sienswyse te staaf dat dit nie gedoen behoort te word nie. Ek wil vir hom sê dat verloftye ook om ’n tafel by nywerheidsrade beding word, en ek kan ook argumente aan die teenoorgestelde kant noem. Ek wil my egter nie nou daaroor uitlaat nie. Ek bedank hom vir die feit dat hy die saak geopper het. Ek wil ook aanvaar dat hierdie betrokke nywerhede kennis sal neem van die punte wat die agb. lid na vore gebring het.

Ek dink ek het reeds op die agb. vir Springs geantwoord. Ek wil hom weereens bedank vir die sentimente wat hy met betrekking tot beskutte arbeid uitgespreek het.

Die agb. lid vir Welkom het verwys na die kwessie van stakings. Dit is ’n onderwerp wat die agb. lid waarskynlik beter as baie van ons ken omdat die agb. lid ’n kiesafdeling verteenwoordig waarin die stakings ’n belangrike rol gespeel het. Ek wil hom baie hartlik bedank vir dit wat hy vanaand in verband met hierdie stakings gesê het. Toe die agb. lid gesê het dat ons verantwoordelike mynwerkers het, het hy die waarheid gepraat. Ek wil aan hom sê dat ons uiters verantwoordelike mynwerkers het. Die feit dat baie van hierdie verantwoordelike mynwerkers nie saamgegaan het wat die stakings betref nie, veral na al die advies en intimidasie, spreek boekdele.

Na aanleiding van die opmerkings wat van beide kante vanaand gemaak is in verband met die onhoudbaarheid van onwettige stakings, wil ek nou sê, sonder om dit as ’n dreigement te bedoel, dat ons daarna sal kyk. Dit word nie so bedoel nie en dit klink ook nie so nie. Die feit is egter dat dit ’n oortreding is om onwettig te staak. Die stakings wat plaasgevind het, was onwettig gewees. Dit is so dat ons die Kamer van Mynwese kon omhaal om nie straf op te tree nie. Hulle kon straf opgetree het as hulle wou, maar hulle het dit nie gedoen nie. Ek wil hulle hartlik bedank vir die feit dat hulle tegemoetkomend was toe die beroep op hulle gedoen is. Daar is egter een ding waaroor ons moet saamstem. Ons kan nie toelaat dat dit in Suid-Afrika ’n patroon word dat daar onwettig gestaak word nie. Of ons wetgewing genoegsaam is, kan ek nie nou sê nie; al wat ek kan sê, is dat ons vorentoe daarna sal moet kyk. Ek sê weer dat ek dit nie as ’n dreigement bedoel nie. Dit is waar dat ons goeie arbeidswetgewing het, maar ek wil daarop wys dat ons ook ’n aantal ervare amptenare in die Departement van Arbeid het wat in omstandighede soos hierdie koelkop kan bly. Hulle beskik oor die nodige onderhandelingsvernuf om so ’n situasie knap te kon hanteer. Ek wil vanaand aan hulle hulde bring vir die wyse waarop hulle hierdie situasie hanteer het. Ek wil vir die agb. lid sê dat ’n mens gelukkig kan wees as jy besef—en dit is in Suid-Afrika so anders as in ander lande—dat daar in so ’n situasie nog verantwoordelike mense is. Meneer, stel u nou voor, ’n staking ontstaan in Brittanje, wettig of onwettig, en daardie staking moet nou deur ’n minister hanteer word. Weet u, Meneer, die Minister van Arbeid in Brittanje—en onthou, dit is ’n verteenwoordiger van die Arbeidersregering—kan nie met ’n klomp stakers gaan praat nie. Hulle gooi hom met vrot eiers, trouens, hulle sal hom verongeluk, en hy sal moet vlug. In Suid-Afrika kan die betrokke Minister egter met die stakers gaan praat want daar bestaan geen kwaaivriendskap tussen hulle nie. Miskien dreig hulle mekaar ’n bietjie, maar hulle is goeie vriende. Ek is dankbaar vir die goeie verhouding wat bestaan, nie net tussen my en my departement aan die een kant en die Kamer van Mynwese nie, maar ook tussen my en die Mynwerkersunie. Ten spyte daarvan dat mnr. Paulus ’n verkeerde stap gedoen het, waarvoor ek hom kwalik neem, en ten spyte daarvan dat hy, meen ek, ’n baie onverstandige ding gedoen het deur die lede van die vakbond in ’n onwettige staking te betrek, bly dit nog ’n feit dat ek hom kan ontbied en met hom kan praat. Aan die ander kant kan hy my om ’n onderhoud vra. My deur is altyd oop. Ek kan die agb. lid die versekering gee dat wat ook al mag of sal gebeur, my deur bly oop vir die werkers van Suid-Afrika, veral die mynwerkers. Dit moet hulle aanvaar.

Hoor, hoor!

Mnr. die Voorsitter, ek dink ons het hiermee min of meer aan die einde van ons bespreking gekom, alhoewel ek nog nie op die agb. lid vir Krugersdorp geantwoord het nie. Die agb. lid vir Krugersdorp het gepraat oor arbeidskundigheid en het ook na die universiteite verwys. Hy het aangevoer dat die universiteite beter opleiding moet bied en het gepraat oor wat ons in die suidelike gedeelte van die kontinent in hierdie verband kan doen. Daarin het hy die moontlikheid gesien dat Suid-Afrika ’n bydrae in Suider-Afrika kan lewer deur opleiding op arbeidsgebied aan ons universiteite aan te bied. Ek wil net vir hom sê dat ons dankbaar is dat soveel van Suid-Afrika se universiteite vandag arbeidsgrade of enkelvakke instel. Wat die agb. lid gesê het, is heeltemal korrek, en ek glo dat ons hierdie wetenskap met al die dissiplines daaraan verbonde in die toekoms gaan benut om die moeilike arbeidsituasie op die pad vorentoe te hanteer. Ek is dankbaar dat ons universiteite op hierdie basis met ons saamwerk want ek meen hulle het ’n belangrike bydrae om te lewer.

Hiermee, mnr. die Voorsitter, wil ek agb. lede bedank vir die bespreking van vanmiddag en vanaand. Na my mening was dit ’n goeie bespreking en ek hoop ek het almal bevredigend geantwoord.

Begrotingspos goedgekeur.